آنچه در این مطلب خواهید خواند
علل اصلی ADHD چیست؟
هیچ کس دقیقاً نمیداند چه چیزی باعث ADHD میشود . اما متخصصان فکر میکنند که ریشه در ترکیبی از عوامل دارد.
دکتر لورن هاک، دانشیار روانپزشکی و روانشناس حاضر در موسسه علوم اعصاب ویل دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو (UCSF) در سانفرانسیسکو، کالیفرنیا، میگوید: «مانند اکثر بیماریهای روانی، نوعی ماهیت بیولوژیکی وجود دارد.»
«این بیماری در خانوادهها ارثی است. چیزی در ژنهای فرد وجود دارد که بر نحوه رشد مغز و سیستم عصبی او تأثیر میگذارد. و همچنین تعامل با محیط نیز در این امر دخیل است.»
اگرچه هیچ یک از این عوامل به تنهایی باعث ابتلای شما یا فرزندتان به ADHD نمیشوند، اما میتوانند بر شدت علائم و توانایی شما در مدیریت آنها تأثیر بگذارند.
علل ADHD در مقابل اثرات آن
هیچ راهی برای یافتن دلیل ابتلای یک فرد به ADHD و عدم ابتلای دیگری وجود ندارد. تشخیص تفاوت بین برخی از علل و اثرات ADHD میتواند دشوار باشد. این وضعیت ممکن است با سایر شرایط نیز همراه باشد. به عنوان مثال، ممکن است با سایر مشکلات مرتبط با موارد زیر همراه باشد:
شما یا فرزندتان ممکن است شرایط دیگری مانند موارد زیر داشته باشید:
- اختلال نافرمانی مقابلهای (ODD)
- اختلال سلوک
- اختلالات یادگیری، از جمله نارساخوانی ، اختلال در محاسبه یا اختلال در نوشتن
- اختلالات اضطرابی، از جمله اضطراب جدایی، اضطراب اجتماعی یا اختلال اضطراب عمومی (GAD)
ADHD همچنین با آلرژیها مرتبط دانسته شده است. اما مشخص نیست که آیا یکی باعث دیگری میشود یا خیر. ADHD همچنین با رفتارهای اعتیادآور مانند اختلال بازیهای اینترنتی (IGD) مرتبط است.
ارتباط بین ADHD و سایر بیماریها دو طرفه است. ADHD ممکن است خطر ابتلا به این بیماریها را افزایش دهد. وقتی ADHD دارید، ممکن است به بازیهای ویدیویی یا گزینههای دیگر به عنوان راهی برای عبور از این وضعیت روی آورید. اما این بدان معنا نیست که انجام بازیهای ویدیویی میتواند باعث ADHD شود یا اینکه اجازه دادن به فرزندتان برای انجام بازیهای ویدیویی دلیل ابتلای او به ADHD است.
آیا ADHD ژنتیکی است؟
میتواند باشد. ADHD معمولاً در خانوادهها ارثی است. مطالعات نشان میدهد که فرزندان والدین مبتلا به ADHD، 40٪ بیشتر احتمال دارد که به آن مبتلا شوند.
برخی مطالعات روی دوقلوها نشان میدهد که تقریباً ۷۵٪ از ADHD ممکن است توسط ژنتیک و ۲۵٪ دیگر توسط محیط یا تعامل بین ژنهای شما و محیط شما توضیح داده شود. اما ADHD به روش سادهای منتقل نمیشود. این بیماری شامل ژنهای زیادی است که هر کدام احتمالاً اثرات نسبتاً کمی دارند. بسیاری از این ژنها در رشد اولیه مغز نقش دارند. یک مطالعه نشان داد که ژنهای مرتبط با ADHD به ویژه در مغز در اواخر نوزادی اهمیت دارند. همچنین به نقش ژنهای دخیل در سیستم ایمنی بدن شما اشاره کرد.
برخی مطالعات دیگر، تفاوتهایی را در ژنتیک ADHD بسته به اصل و نسب افراد نشان میدهند. اما برای درک بهتر ژنهای دخیل در ADHD و چگونگی تأثیر آنها بر زیستشناسی، مغز و خطر ابتلا به ADHD، به مطالعات بیشتری در مورد ADHD در افراد از نقاط مختلف جهان نیاز است.
عوامل خطر محیطی اولیه برای ADHD
محیط اولیه شما به ویژه زمانی که مغز شما هنوز در حال رشد است، اهمیت دارد. به عنوان مثال، مطالعات نشان میدهد که محیط مادر شما در زمان بارداری، علاوه بر ژنتیک، نقش مهمی در خطر ابتلا به ADHD شما ایفا میکند. این شامل قرار گرفتن مادر در معرض سموم، مصرف مواد مخدر و سوء تغذیه میشود.
لوب پیشانی بخشی از مغز شماست که امکان توجه متمرکز را فراهم میکند. این بخش هنگام تغییر توجه شما درگیر میشود. این بخش برای فعالیتهای هدفمند و کنترل تکانهها مهم است.
هاک میگوید: «هر زمان که در رحم در معرض سم قرار بگیرید، ابتدا بر عملکردهای سطح بالاتر تأثیر میگذارد. چیزی مانند سوءتغذیه در رحم یا مصرف مواد توسط والدین، به خوبی ثابت شده است که بر افزایش احتمال ابتلا به ADHD تأثیر میگذارد.»
عوامل دیگری نیز در اوایل زندگی ممکن است در خطر ابتلا به ADHD نقش داشته باشند. به عنوان مثال، مطالعات نشان میدهد که کمبود ویتامین D مادر ممکن است خطر ابتلای فرزندش به بسیاری از بیماریهای روانی، از جمله ADHD، را افزایش دهد. مطالعات دیگر نشان میدهد که خطر ابتلا به ADHD همچنین ممکن است با استرس زیاد و سطح بالای تستوسترون مادر در دوران بارداری مرتبط باشد. اما این یافتهها ثابت نیستند و مطالعات بیشتری مورد نیاز است.
سایر عوامل خطر برای ADHD
نوزادانی که نارس یا با وزن کم هنگام تولد متولد میشوند یا مادرانشان دوران بارداری سختی داشتهاند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به ADHD هستند. همین امر در مورد کودکانی که به لوب پیشانی مغزشان، ناحیهای که تکانهها و احساسات را کنترل میکند، آسیبهای سر وارد شده است، نیز صادق است.
مطالعات همچنین نشان میدهد که زنان بارداری که سیگار میکشند یا الکل مصرف میکنند، ممکن است خطر بیشتری برای داشتن فرزندی مبتلا به ADHD داشته باشند . قرار گرفتن در معرض سرب، PCBها یا آفتکشها نیز ممکن است در این امر نقش داشته باشد.
محققان معتقدند برخی از سموم ممکن است در رشد مغز اختلال ایجاد کنند که منجر به بیش فعالی، رفتار تکانشی و مشکل در توجه میشود. اما هیچ راهی برای یافتن دلیل خاصی که شما یا فرزندتان مبتلا به ADHD هستید، وجود ندارد.
علائم ADHD شما ممکن است بسته به عوامل محیطی و سایر عوامل، در زمانهای مختلف بهتر یا بدتر به نظر برسد.
چه چیزی باعث ADHD نمیشود؟
اگرچه مورد بحث قرار گرفته است، تحقیقات نشان نمیدهد که ADHD ناشی از خوردن زیاد قند، نوشیدن کافئین یا تماشای زیاد تلویزیون باشد.
برخی دیگر از عواملی که برای ارتباط با ADHD مورد مطالعه قرار گرفتهاند عبارتند از:
سبکهای فرزندپروری. فرزندپروری شما باعث ADHD نمیشود. اما روشهایی وجود دارد که میتوانید برای کمک به حمایت از فرزند مبتلا به ADHD خود استفاده کنید.
هاک میگوید: «نحوه دریافت دستورالعملها توسط کودک از والدین و معلمان – میزان وضوح و ثبات این دستورالعملها – و سپس نحوه واکنش ما به رفتار کودک میتواند بر علائم یا ویژگیهای ADHD تأثیر بگذارد، آنها را تشدید کند یا به آنها کمک کند. فرزندپروری باعث ADHD نمیشود، اما میتواند بر نحوه بروز آن تأثیر بگذارد.»
رژیم غذایی. یک رژیم غذایی سالم برای مغز شما مفید است، اما هیچ غذای خاص یا الگوی غذایی خاصی نشان داده نشده است که باعث ADHD شود. اما سوء تغذیه یا کمبودهای غذایی خاص در رحم یا در اوایل زندگی ممکن است با خطر بیشتر ADHD همراه باشد.
انجام بازیهای ویدیویی. هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد بازیهای ویدیویی باعث ایجاد یا تشدید ADHD میشوند. در عین حال، برخی از کودکان مبتلا به ADHD ممکن است به بازیهای سریع روی صفحه نمایش جذب شوند.
کودکان مبتلا به ADHD ممکن است هنگام انجام بازیهای ویدیویی “بیشفعالی” داشته باشند، که میتواند منجر به صرف زمان زیادی برای بازی کردن آنها شود. بنابراین، اگرچه خود بازیها باعث ADHD نمیشوند، اما والدین ممکن است بخواهند آنها را محدود کنند، به خصوص در کودکان مبتلا به ADHD.
محیطهای حواسپرتکننده. اگر ADHD دارید، عوامل حواسپرتی ممکن است عملکرد شما را دشوارتر کنند. اما حواسپرتیها علت ADHD نیستند.
هاک میگوید: «ما شواهدی نداریم که نشان دهد قرار گرفتن در یک محیط حواسپرتکن، مانند باز بودن صفحه نمایشهای بیشتر یا اعلانهای بیشتر، باعث ADHD میشود. اما شواهدی داریم که نشان میدهد شما میتوانید علائم یا اختلال ADHD خود را بدتر کنید، و راههایی برای تغییر محیط و نحوه تنظیم همه چیز وجود دارد تا بتوانید عملکرد بهتری داشته باشید، چه کودک، نوجوان یا بزرگسال مبتلا به ADHD باشید.»
فقر. احتمال ابتلا به ADHD زمانی که درآمد کمتری دارید، بیشتر است. وضعیت اجتماعی-اقتصادی بر طیف وسیعی از عواملی که ممکن است به روشهای پیچیدهای بر ADHD تأثیر بگذارند، تأثیر میگذارد. بنابراین، فقر به خودی خود باعث ADHD نمیشود. اما ممکن است بسیاری از عوامل دیگر که بر ADHD تأثیر میگذارند، از جمله استرس و سوء تغذیه، را بیشتر کند.
استرس و آسیبهای روحی. استرس و آسیبهای روحی مستقیماً باعث ADHD نمیشوند، اما به روشهای پیچیدهای بر آن تأثیر میگذارند. اگر در دوران کودکی دچار آسیبهای روحی و سایر وقایع استرسزای زندگی شده باشید، احتمال ابتلا به ADHD جدی و ادامهدار تا بزرگسالی در شما بیشتر است. ADHD همچنین میتواند منجر به استرس بیشتر شود، چه در مدرسه، چه در محل کار یا در روابط.
مطالعات نشان میدهد که ارتباطات پیچیدهای بین ADHD، اضطراب، استرس و التهاب وجود دارد. برای درک چگونگی تأثیر عوامل استرسزا در زندگی بر رشد مغز و خطر ابتلا به ADHD، مطالعات بیشتری لازم است.
در مغز افراد مبتلا به ADHD چه میگذرد؟
مغز افراد مبتلا به ADHD به طور متفاوتی کار میکند. مطالعات نشان میدهد که مواد شیمیایی مغز، به نام انتقالدهندههای عصبی، در افراد مبتلا به ADHD به طور یکسان کار نمیکنند. همچنین معمولاً تفاوتهایی در نحوه عملکرد مسیرهای عصبی وجود دارد.
وقتی ADHD دارید، ممکن است بخشهای خاصی از مغز شما کمتر فعال یا کوچکتر باشند . ماده شیمیایی مغز، دوپامین، نیز ممکن است نقشی داشته باشد. این ماده سیگنالها را بین اعصاب مغز شما منتقل میکند. دوپامین با حرکت، خواب ، خلق و خو، توجه و یادگیری مرتبط است .
لوب پیشانی شما بزرگترین ناحیه مغز است که در ADHD تحت تأثیر قرار میگیرد. این ناحیه برای موارد زیر مهم است:
- برنامهریزی
- سازمان
- تمرکز
- توجه
- خودکنترلی
- خودنظارتی
- حافظه
- ارتباطات
- حل مسئله
- کنترل تکانه
- زبان
- رفتار اجتماعی
- انگیزه
- قضاوت
وقتی ADHD دارید، بخشهای مختلف مغز شما نیز ممکن است به طور متفاوتی با هم کار کنند. علاوه بر عملکرد اجرایی، ADHD همچنین ممکن است شامل تغییراتی در مسیرهای پاداش در مغز شما باشد.
هاک میگوید: «اگر به مطالعات مغزی افراد مبتلا به ADHD نگاه کنید، مغز آنها در واقع با پاداشهای فوری و ملموس، بیشتر فعال میشود.»
«کسی که ADHD ندارد، ممکن است همین نوع انگیزه را داشته باشد و از یک پاداش ناملموستر و دورتر بهرهمند شود. و بنابراین، من فکر میکنم که این واقعاً میتواند توضیح دهد که چرا افراد مبتلا به ADHD ممکن است در انجام وظایفی که این نوع مزیت فوری و ملموس را ندارند، مشکلتر باشند.»
آیا میتوان از ADHD پیشگیری کرد؟
شاید گاهی اوقات. اما ADHD به شدت تحت تأثیر ژنتیک شما قرار دارد. اجتناب از عوامل محیطی مرتبط با ADHD ممکن است به شما در جلوگیری از ADHD یا کاهش خطر ابتلا به آن کمک کند. اما هیچ راه تضمینی برای جلوگیری از ابتلا به آن وجود ندارد. این امکان وجود دارد که تشخیص و مراقبت زودهنگام بتواند به کاهش جدیت علائم ADHD و محدود کردن عوارض طولانی مدت کمک کند.
چه زمانی باید در مورد ADHD با پزشک صحبت کرد؟
اگر نگران هستید که خودتان یا فرزندتان ممکن است ADHD داشته باشید یا خطر ابتلا به آن در شما بالا باشد، با پزشک خود صحبت کنید. مراجعه به متخصص ADHD را در نظر بگیرید.
برای بچههای کوچک معمول است که برخی رفتارها و علائمی داشته باشند که ممکن است شبیه ADHD باشد. به همین دلیل، ممکن است افراد مبتلا به ADHD تا زمان شروع مدرسه تشخیص داده نشوند. شما میتوانید در هر سنی به ADHD مبتلا شوید.
خلاصه مطلب
ADHD یک بیماری پیچیده است که در آن عوامل ژنتیکی و محیطی میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند. مواجهه با این بیماری در اوایل رشد شما مهم است، اما میتوانید در هر سنی آن را تشخیص دهید. درمانها و سایر اقدامات مراقبتی میتوانند به مدیریت علائم ADHD کمک کنند. اگر فکر میکنید شما یا فرزندتان ADHD دارید، با پزشک خود صحبت کنید.
سوالات متداول در مورد علل ADHD
آیا ADHD ناشی از فرزندپروری بد یا فقدان نظم و انضباط است؟
خیر. سبکهای فرزندپروری باعث ADHD نمیشوند. در واقع، برخی از روشهای فرزندپروری ممکن است به فرزند شما که ADHD دارد کمک کند.
آیا رژیم غذایی یا مصرف قند میتواند باعث ADHD در کودکان شود؟
نه. ممکن است متوجه شوید که خوردن غذای سالم و محدود کردن قند مفید است، اما رژیم غذایی باعث ADHD نمیشود.
آیا زمان استفاده از صفحه نمایش در ایجاد ADHD نقش دارد؟
اگرچه صرف زمان زیاد جلوی صفحه نمایش باعث ADHD نمیشود ، اما با افزایش رفتارها و علائم مرتبط با ADHD مرتبط است.
آیا ADHD میتواند بعداً در زندگی ایجاد شود یا فقط در دوران کودکی شروع میشود؟
شما میتوانید در هر سنی به ADHD مبتلا شوید.
