آنچه در این مطلب خواهید
افراد مبتلا به HIV می‌توانند زندگی طبیعی و فعالی داشته باشند. با کمک و راهنمایی پزشک، می‌توانید اقداماتی انجام دهید که به حفظ سلامت شما در بهترین شرایط ممکن کمک کند. در ادامه، مهم‌ترین این اقدامات را بررسی می‌کنیم.
مصرف منظم داروها
همه افراد مبتلا به HIV باید تحت درمان با درمان ضدرتروویروسی (ART) قرار بگیرند. این داروها مقدار ویروس HIV را در خون کاهش می‌دهند. هرچه بار ویروسی کمتر باشد، احتمال ابتلا به عفونت‌ها نیز کاهش می‌یابد. درمان ضدرتروویروسی همچنین احتمال انتقال HIV به فرد دیگر را کاهش می‌دهد.
درمان ART باید هرچه سریع‌تر آغاز شود؛ معمولاً بلافاصله پس از تشخیص HIV. بسته به رژیم درمانی، ممکن است لازم باشد هر روز یک یا چند دارو را در ساعت مشخصی مصرف کنید. دوزهای دارو را فراموش نکنید و داروها را به‌صورت نامنظم مصرف نکنید. قطع و شروع مکرر درمان می‌تواند باعث شود داروها اثربخشی خود را از دست بدهند.
ART می‌تواند به حفظ سلامت شما کمک زیادی کند، اما ممکن است عوارض ناخواسته‌ای نیز ایجاد کند. در صورت بروز عوارض، پزشک خود را در جریان بگذارید. ممکن است لازم باشد شیوه مصرف دارو تغییر کند یا داروی دیگری، یا ترکیبی متفاوت از داروها، برای شما تجویز شود.
واکسیناسیون خود را به‌روز نگه دارید
واکسن‌ها برای افراد مبتلا به HIV اهمیت ویژه‌ای دارند، زیرا این ویروس خطر ابتلا به عفونت‌ها و همچنین احتمال بروز عوارض شدیدتر ناشی از برخی عفونت‌ها را افزایش می‌دهد.
از پزشک خود بپرسید با توجه به سن شما و تعداد سلول‌های T، به‌ویژه شاخص‌های مرتبط با وضعیت سیستم ایمنی، به دریافت کدام واکسن‌ها نیاز دارید.
تغذیه سالم داشته باشید
غذاهایی که مصرف می‌کنید می‌توانند به کاهش برخی عوارض داروها، حفظ وزن مناسب و حمایت از عملکرد سیستم ایمنی کمک کنند.
لازم نیست به‌تنهایی برای خودتان یک رژیم غذایی متعادل طراحی کنید. می‌توانید از پزشک بخواهید شما را به یک متخصص تغذیه دارای صلاحیت حرفه‌ای که در زمینه مراقبت از افراد مبتلا به HIV تجربه دارد، ارجاع دهد.
به‌طور کلی، بهتر است مصرف مواد غذایی سرشار از مواد مغذی را افزایش دهید، از جمله:
- میوه‌ها و سبزیجات
- غلات کامل
- گوشت‌های کم‌چرب
- ماهی‌های چرب
- لوبیا و عدس
- مغزها و دانه‌ها
ممکن است برخی افراد به مکمل‌های غذایی یا ویتامین‌ها و مواد معدنی اضافی نیاز داشته باشند. با این حال، مصرف این مکمل‌ها باید با نظر پزشک انجام شود. پزشک می‌تواند با انجام آزمایش‌های لازم مشخص کند که آیا دچار کمبود برخی مواد مغذی هستید یا خیر و همچنین تعیین کند کدام مکمل‌ها را می‌توان با خیال راحت همراه با داروهای HIV مصرف کرد.
رعایت ایمنی غذایی نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا HIV می‌تواند احتمال ابتلا به بیماری‌های ناشی از مواد غذایی آلوده را افزایش دهد. برای کاهش این خطر، نکات زیر را رعایت کنید:
- از مصرف تخم‌مرغ، گوشت و غذاهای دریایی خام خودداری کنید.
- از آب منابع طبیعی مانند رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و سایر منابع آب طبیعی ننوشید.
- محصولات لبنی غیرپاستوریزه مصرف نکنید.
- برای برش گوشت و مواد غذایی گیاهی مانند میوه و سبزیجات از یک تخته برش مشترک استفاده نکنید.
- میوه‌ها و سبزیجات را به‌خوبی بشویید.
- پیش از غذا خوردن، دست‌های خود را با آب و صابون بشویید.
فعالیت بدنی منظم داشته باشید
فعالیت بدنی منظم می‌تواند خلق‌وخو را بهبود دهد و احتمال بروز بسیاری از مشکلات سلامتی دیگر را کاهش دهد؛ از جمله بیماری قلبی، فشار خون بالا، دیابت نوع ۲ و برخی انواع سرطان.
فواید ورزش فقط به این موارد محدود نمی‌شود. فعالیت بدنی می‌تواند:
- قدرت عضلانی را افزایش دهد.
- خطر ابتلا به افسردگی را کاهش دهد.
- از عملکرد سیستم ایمنی حمایت کند.
- به بهبود کیفیت خواب کمک کند.
هدف‌گذاری برای ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته توصیه می‌شود. این میزان می‌تواند شامل دوچرخه‌سواری یا پیاده‌روی تند به مدت ۳۰ تا ۶۰ دقیقه در روز و ۵ روز در هفته باشد.
همچنین بهتر است دو بار در هفته تمرین‌های تقویت عضلات انجام دهید. تمرین‌های قدرتی می‌توانند شامل حرکاتی مانند شنا، اسکوات با وزن بدن یا کار با وزنه باشند.
خواب کافی داشته باشید
بسیاری از افراد مبتلا به HIV با مشکلات خواب مواجه هستند. علت دقیق این مسئله همیشه مشخص نیست، اما کارشناسان معتقدند عواملی مانند استرس، خود بیماری و عوارض جانبی داروها ممکن است در ایجاد اختلالات خواب نقش داشته باشند.
با درمان مناسب می‌توان کیفیت خواب را بهبود داد. پزشک ممکن است یکی از روش‌های زیر را پیشنهاد کند:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
- رعایت اصول بهداشت خواب
- درمان شناختی ـ رفتاری بی‌خوابی (CBT-I)
- داروهای خواب‌آور تجویزی
- درمان سایر مشکلات زمینه‌ای، مانند آپنه انسدادی خواب
پیش از مصرف هرگونه داروی خواب‌آور بدون نسخه، داروهای گیاهی یا مکمل‌ها، با پزشک خود مشورت کنید. پزشک می‌تواند مشخص کند که مصرف این مواد در کنار داروهای HIV برای شما بی‌خطر است یا خیر.
از سلامت روان خود مراقبت کنید
استرس، داروها و خود عفونت HIV می‌توانند بر خلق‌وخو و وضعیت روانی فرد تأثیر بگذارند. از سوی دیگر، احساس افسردگی یا ناراحتی ممکن است پایبندی به برنامه درمانی را دشوار کند. این مسئله اهمیت زیادی دارد، زیرا مصرف نکردن صحیح داروها می‌تواند باعث بدتر شدن وضعیت بیماری شود.
در صورت احساس افسردگی، اضطراب یا هرگونه تغییر قابل‌توجه در وضعیت روحی، پزشک خود را مطلع کنید. سلامت روان شما به اندازه سلامت جسمی اهمیت دارد و درمان مناسب می‌تواند علائم را کاهش دهد.
مراقبت‌های مربوط به سلامت روان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- روان‌درمانی، از جمله درمان شناختی ـ رفتاری
- درمان گروهی یا خانواده‌درمانی
- داروهایی مانند داروهای ضدافسردگی
- مدیتیشن مبتنی بر ذهن‌آگاهی
- روش‌های کاهش استرس، مانند تنفس عمیق
بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرید
ضعیف شدن سیستم ایمنی می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را در معرض عفونت قرار دهد و دهان نیز از این قاعده مستثنی نیست. افراد مبتلا به HIV ممکن است دچار زخم‌های دردناک دهانی یا سایر مشکلات دهان و دندان شوند که حتی غذا خوردن یا مصرف داروها را دشوار می‌کند.
در صورت بروز چنین علائمی، پزشک خود را مطلع کنید. درمان مناسب می‌تواند به برطرف شدن این مشکلات کمک کند.
برای حفظ سلامت دهان و دندان، نکات زیر را رعایت کنید:
- به‌طور منظم به دندان‌پزشک مراجعه کنید.
- روزی دو بار و هر بار به مدت ۲ دقیقه مسواک بزنید و نخ دندان استفاده کنید.
- سیگار نکشید.
- درمان HIV را طبق توصیه پزشک ادامه دهید.
افرادی که تحت درمان ART قرار دارند، معمولاً کمتر دچار مشکلات دهان و دندان مرتبط با ضعف سیستم ایمنی می‌شوند. با این حال، در صورت بروز هرگونه مشکل دهانی، پزشک خود را در جریان بگذارید.
سیگار را ترک کنید
سیگار کشیدن برای سلامت دهان و دندان مضر است و خطر ابتلا به بسیاری از مشکلات دیگر را نیز افزایش می‌دهد، از جمله:
- سرطان ریه و سایر سرطان‌ها
- پنومونی باکتریایی
- بیماری قلبی و فشار خون بالا
- بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
اگر به‌تنهایی نمی‌توانید سیگار را ترک کنید، از پزشک خود کمک بگیرید. روش‌های مختلفی برای ترک سیگار وجود دارد و ممکن است درمان جایگزین نیکوتین، دارو یا درمان‌های رفتاری برای شما مناسب باشد.
اگر اولین تلاش شما برای ترک سیگار موفقیت‌آمیز نبود، ناامید نشوید. احتمال موفقیت در ترک سیگار با هر بار تلاش افزایش پیدا می‌کند.
از مصرف نادرست مواد مخدر و الکل پرهیز کنید
وقتی توانایی تفکر و تصمیم‌گیری تحت تأثیر الکل یا مواد مخدر قرار می‌گیرد، پایبندی به برنامه درمانی دشوارتر می‌شود. همچنین ممکن است فرد در حالت مستی یا تحت تأثیر مواد، تصمیم‌های پرخطر یا ناایمنی بگیرد.
مصرف زیاد الکل و سایر مواد مخدر همچنین می‌تواند:
- عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف کند.
- به اندام‌هایی مانند مغز و کبد آسیب برساند.
- احتمال مصرف نادرست یا نامنظم داروها را افزایش دهد.
- باعث سوءتغذیه شود.
رابطه جنسی ایمن‌تر داشته باشید
پرهیز کامل از رابطه جنسی تنها راهی است که می‌تواند خطر ابتلا به عفونت‌های منتقله از راه جنسی (STI) را به‌طور قطعی از بین ببرد؛ با این حال، این گزینه برای بیشتر افراد انتخاب واقع‌بینانه‌ای نیست.
اگر مبتلا به HIV هستید، برای محافظت از شریک جنسی خود می‌توانید اقدامات زیر را انجام دهید:
- درمان ضدرتروویروسی (ART) را به‌طور منظم مصرف کنید.
- از کاندوم استفاده کنید.
- به شریک یا شرکای جنسی فاقد HIV درباره استفاده از PrEP یا پیشگیری پیش از مواجهه (Pre-Exposure Prophylaxis) اطلاع دهید.
- درباره PEP یا پیشگیری پس از مواجهه (Post-Exposure Prophylaxis) با شرکای جنسی فاقد HIV صحبت کنید.
داروهای HIV می‌توانند بار ویروسی را آن‌قدر کاهش دهند که مقدار ویروس در آزمایش‌های معمول آزمایشگاهی قابل اندازه‌گیری نباشد. به این وضعیت «بار ویروسی غیرقابل‌تشخیص» (Undetectable Viral Load) گفته می‌شود.
در این شرایط، خطر انتقال جنسی HIV به فرد دیگر عملاً وجود ندارد؛ با این حال، درباره وضعیت بار ویروسی، نحوه تداوم درمان و مفهوم آن برای روابط جنسی، بهتر است با پزشک خود به‌طور دقیق مشورت کنید.
