پنومونی باکتریایی نوعی عفونت ریه است که توسط برخی باکتریها ایجاد میشود. شایعترین عامل آن استرپتوکوک پنومونیه (پنوموکوک) است، اما باکتریهای دیگری نیز میتوانند موجب این بیماری شوند.
اگر جوان و از نظر جسمی سالم باشید، این باکتریها ممکن است بدون ایجاد هیچ مشکلی در گلوی شما زندگی کنند. اما اگر به هر دلیلی سیستم دفاعی بدن (سیستم ایمنی) ضعیف شود، باکتریها میتوانند به ریهها راه پیدا کنند. در این شرایط، کیسههای هوایی ریه (آلوئولها) دچار عفونت و التهاب میشوند. سپس این فضاها از مایع پر شده و در نتیجه پنومونی ایجاد میشود.
عوامل افزایشدهنده خطر ابتلا
در موارد زیر احتمال ابتلا به پنومونی باکتریایی بیشتر است:
- سن ۶۵ سال یا بیشتر
- ابتلا به بیماریهایی مانند آسم، دیابت یا بیماریهای قلبی
- دوران بهبودی پس از جراحی
- تغذیه نامناسب یا دریافت ناکافی ویتامینها و مواد معدنی
- ابتلا به بیماریهایی که سیستم دفاعی بدن را تضعیف میکنند
- سیگار کشیدن
- مصرف بیش از حد الکل
- ابتلا به پنومونی ویروسی
افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند نیز در معرض خطر بیشتری قرار دارند. این گروه شامل افرادی میشود که بهتازگی پیوند عضو انجام دادهاند. همچنین افراد مبتلا به HIV، لوسمی (سرطان خون)، لنفوم یا بیماری شدید کلیوی بیشتر در معرض ابتلا به این عفونت هستند.
علائم
علائم ممکن است بهطور ناگهانی و شدید ظاهر شوند یا طی چند روز بهتدریج بروز کنند.
علائم شایع عبارتاند از:
- تب بالا تا ۱۰۵ درجه فارنهایت (حدود ۴۰٫۵ درجه سانتیگراد)
- سرفه همراه با خلط سبز، زرد یا خونی
- لرز شدید همراه با لرزش بدن
- احساس تنگی نفس، بهویژه هنگام فعالیت بدنی
- خستگی شدید
- کاهش اشتها
- درد تیز یا خنجری در قفسه سینه، بهویژه هنگام سرفه یا تنفس عمیق
- تعریق زیاد
- افزایش سرعت تنفس و ضربان قلب
- آبی شدن لبها و ناخنها
- گیجی یا اختلال هوشیاری، بهویژه در سالمندان
پیشگیری
دو نوع واکسن برای پیشگیری از پنومونی باکتریایی وجود دارد:
واکسن PCV13 (Prevnar 13)
این واکسن برای افراد زیر توصیه میشود:
- افراد ۶۵ سال و بالاتر
- کودکان زیر ۵ سال
- افرادی که در معرض خطر بالای ابتلا به پنومونی باکتریایی هستند
واکسن PPSV23 (Pneumovax)
این واکسن برای افراد زیر توصیه میشود:
- افراد ۶۵ سال و بالاتر
- کودکان بالای ۲ سال که در معرض خطر بالای پنومونی باکتریایی قرار دارند
- افراد ۱۹ تا ۶۴ ساله که سیگار میکشند یا به آسم مبتلا هستند
برای تعیین اینکه آیا شما یا فرزندتان باید این واکسنها را دریافت کنید، با پزشک مشورت کنید.
علاوه بر واکسیناسیون، اقدامات زیر نیز میتوانند خطر ابتلا به پنومونی باکتریایی را کاهش دهند:
- شستوشوی منظم دستها، بهویژه پس از استفاده از سرویس بهداشتی و پیش از غذا خوردن
- داشتن رژیم غذایی سالم و مصرف فراوان میوه و سبزیجات
- ورزش منظم
- خواب کافی
- ترک سیگار
- تا حد امکان دوری از افراد بیمار
تشخیص
پزشک ممکن است تنها با معاینه فیزیکی و پرسش درباره علائم و وضعیت عمومی سلامت شما بتواند به وجود پنومونی باکتریایی مشکوک شود.
احتمالاً پزشک با استفاده از گوشی پزشکی به صدای ریههای شما گوش خواهد داد. این کار میتواند وجود صداهایی را که نشاندهنده تجمع مایع در ریهها هستند آشکار کند. با این حال، اگر تشخیص قطعی نباشد، ممکن است انجام رادیوگرافی قفسه سینه (عکس ریه) ضروری باشد.
برخی بیماران ممکن است به آزمایشهای بیشتری نیاز داشته باشند، از جمله:
- پالساکسیمتری (Pulse Oximetry): دستگاه کوچکی که به انگشت متصل میشود و میزان اکسیژن خون را اندازهگیری میکند.
- آزمایش خون
- آزمایش خلط (Sputum) یا ترشحات خارجشده هنگام سرفه
- سیتیاسکن (CT Scan) برای بررسی دقیقتر ریهها
درمان
پزشک معمولاً برای شما آنتیبیوتیک تجویز خواهد کرد. بسیار مهم است که تمام دوره درمان را کامل کنید. در غیر این صورت ممکن است همه باکتریها از بین نروند و بیماری مجدداً عود کند.
پزشک همچنین ممکن است داروهایی برای کاهش درد و تب تجویز کند.
اقدامات کمکی برای بهبودی
برای تسریع روند بهبود میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید:
- استراحت کافی داشته باشید.
- مایعات فراوان بنوشید؛ این کار به رقیق شدن ترشحات ریه کمک کرده و دفع آنها از طریق سرفه را آسانتر میکند.
- از دستگاه بخور یا حمام گرم استفاده کنید؛ این کار نیز به شل شدن و رقیق شدن ترشحات کمک میکند.
- سیگار نکشید.
- تا زمانی که تب برطرف نشده و سرفه همراه با خلط ادامه دارد، در منزل بمانید.
بیشتر افرادی که برای پنومونی باکتریایی درمان میشوند، طی چند روز احساس بهبودی میکنند؛ با این حال ممکن است چند هفته طول بکشد تا کاملاً به وضعیت طبیعی بازگردند.
حتماً در ویزیتهای پیگیری که پزشک تعیین میکند شرکت کنید تا وضعیت ریهها ارزیابی شود.
موارد شدید بیماری
اگر پنومونی شدید باشد یا به درمان معمول پاسخ ندهد، ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان داشته باشید.
در بیمارستان ممکن است درمانهای زیر برای شما انجام شود:
- اکسیژندرمانی
- تزریق مایعات و داروها از طریق ورید (IV)
- درمانهایی برای کمک به رقیق شدن و دفع ترشحات ریوی
