رتروویروس نوعی ویروس است که پس از ورود به سلول میزبان، RNA خود را به DNA تبدیل میکند. سپس این DNA در DNA سلول میزبان ادغام میشود و به ویروس امکان میدهد تکثیر شود. سه نوع رتروویروس میتوانند در انسان بیماری ایجاد کنند و هر یک علائم متفاوتی دارند.
یکی از این رتروویروسها ویروس نقص ایمنی انسانی (Human Immunodeficiency Virus; HIV) است. HIV عامل ایجاد سندرم نقص ایمنی اکتسابی یا ایدز (AIDS) است.
دو رتروویروس دیگر که انسان را درگیر میکنند، HTLV نوع I و HTLV نوع II هستند. HTLV مخفف Human T-Lymphotropic Virus به معنی «ویروس لنفوتروپیک سلول T انسانی» است. این ویروس میتواند موجب برخی انواع لوسمی و همچنین یک بیماری عصبی به نام میلوپاتی مرتبط با HTLV، یا پاراپارزی اسپاستیک گرمسیری شود.
رتروویروسها چگونه عمل میکنند؟
در تولید و عملکرد طبیعی سلول، DNA به سلول دستور میدهد چه نوع RNAهایی را تولید کند. سپس RNAها برای ساخت پروتئینهای مختلفی که وظایف گوناگونی در بدن دارند، مورد استفاده قرار میگیرند.
رتروویروسها برخلاف این روند معمول عمل میکنند و نام «رترو» نیز به همین موضوع اشاره دارد؛ «retro» به معنای معکوس یا رو به عقب است.
پس از آلوده شدن سلول به ویروس، RNA ویروسی به عنوان الگویی برای ساخت DNA مورد استفاده قرار میگیرد. این DNA وارد فرایند سلولی شده و اطلاعات لازم برای تکثیر ویروس را فراهم میکند. هنگامی که سلول در جریان تقسیم طبیعی خود تکثیر میشود، DNA ویروسی نیز به سلول جدید منتقل میشود. این DNA سپس به سلول دستور میدهد RNAها و پروتئینهایی را تولید کند که برای تشکیل ویروس جدید لازم هستند.
دانشمندان در حال بررسی استفاده از این ویژگی منحصربهفرد رتروویروسها در ژندرمانی هستند. از نظر تئوری، میتوان از یک رتروویروس بهعنوان حامل ماده ژنتیکی استفاده کرد تا توالی ژنتیکی سالم را به سلول وارد کند و یک نقص ژنتیکی را اصلاح کند. در چنین شرایطی، سلول میتواند با ماده ژنتیکی اصلاحشده تکثیر شود و این امر ممکن است به اصلاح یا بهبود یک بیماری ژنتیکی کمک کند.
علائم عفونت با رتروویروس HIV
مطمئنترین راه برای مشخص شدن ابتلا به HIV، انجام آزمایش تشخیصی است. بیشتر افراد مبتلا به HIV در ابتدا هیچ علامتی ندارند، اما برخی افراد حدود ۲ تا ۴ هفته پس از ابتلا دچار وضعیتی به نام عفونت حاد HIV میشوند.
علائم عفونت حاد HIV میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تب یا لرز
- احساس درد و کوفتگی بدن
- گلودرد
- احساس خستگی
- تورم غدد لنفاوی
- تعریق شبانه
- بثورات پوستی
- زخمهای دهانی
اگر عفونت وارد مرحله دوم HIV شود که به آن عفونت مزمن HIV، عفونت بدون علامت یا دوره نهفتگی بالینی گفته میشود، ممکن است فرد همچنان علامتی نداشته باشد، اما میزان ویروس در بدن افزایش پیدا کند.
در صورت عدم درمان در مراحل اول و دوم، بیماری میتواند به مرحله سوم یعنی ایدز (AIDS) پیشرفت کند. در این مرحله، عملکرد سیستم ایمنی بهطور قابلتوجهی مختل میشود و فرد در معرض ابتلا به عفونتهای بیشتری قرار میگیرد. در صورت درمان نشدن، انتظار میرود افراد مبتلا به ایدز بهطور معمول حدود سه سال زنده بمانند.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعهای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
بااینحال، افراد مبتلا به HIV میتوانند زندگی طولانی و سالمی داشته باشند. در صورتی که درمان بهموقع، بهویژه در مدت کوتاهی پس از ابتلا، آغاز شود و فرد درمان خود را بهطور منظم ادامه دهد، امید به زندگی میتواند بسیار طولانی باشد.
علائم عفونت با رتروویروس HTLV نوع I
HTLV نوع I معمولاً پس از ابتلا، هیچ علامتی ایجاد نمیکند. حدود ۵ درصد از افراد مبتلا به این رتروویروس ممکن است به لوسمی سلول T بالغین (Adult T-Cell Leukemia; ATL) مبتلا شوند؛ نوعی سرطان که سلولهای سفید خون را درگیر میکند.
علائم ATL میتواند شامل موارد زیر باشد:
- احساس خستگی
- تورم غدد لنفاوی
- تشنگی بیش از حد
- تب
- عفونتها و بیماریهای مکرر
- تهوع و استفراغ
- مشکلات پوستی
- مشکلات استخوانی
- تورم یا بزرگ شدن کبد
- تورم یا بزرگ شدن طحال
حدود ۲ درصد از افراد مبتلا به HTLV نوع I ممکن است به میلوپاتی مرتبط با HTLV-1 / پاراپارزی اسپاستیک گرمسیری (HAM/TSP) مبتلا شوند. این بیماری یک اختلال عصبی است و میتواند علائم زیر را ایجاد کند:
- ضعف عضلانی که بهتدریج پیشرفت میکند
- سفتی عضلات
- بیاختیاری ادرار یا مدفوع
- یبوست
- اسپاسمهای عضلانی
- کمردرد
- تغییرات حسی
علائم عفونت با رتروویروس HTLV نوع II
در بیشتر موارد، ابتلا به HTLV نوع II در ابتدا با علامت خاصی همراه نیست. با گذشت زمان، برخی افراد ممکن است دچار علائم عصبی شوند، از جمله:
- مشکلات در راه رفتن
- تغییرات حسی
- اختلالات شناختی
- اختلال عملکرد مثانه
- کاهش کنترل حرکات عضلانی
برخی پزشکان معتقدند این عفونت ممکن است با مشکلات دیگری مانند عفونتهای مزمن ریوی، آرتریت، آسم و اختلالات پوستی نیز ارتباط داشته باشد.
بااینحال، بیشتر افراد مبتلا به HTLV نوع II در تمام طول زندگی خود بدون علامت باقی میمانند.
رتروویروسها چگونه منتقل میشوند؟
رتروویروسها میتوانند از راههای زیر منتقل شوند:
- تماس جنسی بدون محافظت
- تماس با خون آلوده
- تماس با بافت آلوده
- انتقال از والد به کودک در دوران بارداری و هنگام زایمان
با رعایت روشهای ایمنتر، میتوان خطر ابتلا به رتروویروسها را کاهش داد؛ برای مثال استفاده از کاندوم در روابط جنسی و رعایت اصول ایمنی در صورت تزریق مواد مخدر.
امروزه داروهایی وجود دارند که در صورت قرار گرفتن فرد در معرض HIV میتوانند خطر ابتلا را کاهش دهند. به این روش پیشگیری پیش از مواجهه (Pre-Exposure Prophylaxis; PrEP) گفته میشود.
همچنین پس از یک مواجهه احتمالی با HIV میتوان از یک دوره دارویی برای کاهش خطر ابتلا استفاده کرد که پیشگیری پس از مواجهه (Post-Exposure Prophylaxis; PEP) نام دارد.
