معاینات و آزمایش‌هایی که نباید از دست بدهید

1. معاینه دوره‌ای (چکاپ کامل)

بعضی افراد هر سال برای انجام یک معاینه کامل به پزشک مراجعه می‌کنند تا مطمئن شوند وضعیت سلامتی‌شان مناسب است. البته درباره اینکه آیا همه افراد باید هر سال این معاینه را انجام دهند یا خیر، اختلاف نظر وجود دارد. در نهایت، تعداد دفعات انجام این چکاپ به عوامل زیر بستگی دارد:

• سن
• وضعیت کلی سلامت
• عوامل خطر برای ابتلا به برخی بیماری‌ها

پزشک درباره وضعیت سلامتی و سبک زندگی شما سؤال می‌کند، به صدای قلب و ریه‌ها گوش می‌دهد و معمولاً قد، وزن و علائم حیاتی (مانند فشار خون، نبض، دمای بدن و تعداد تنفس) را نیز اندازه‌گیری می‌کند.

2. اندازه‌گیری قد و وزن

چه برای یک معاینه دوره‌ای مراجعه کنید و چه برای هر نوع بررسی پزشکی دیگر، احتمالاً پزشک قد و وزن شما را اندازه‌گیری خواهد کرد. این اطلاعات برای محاسبه شاخص توده بدنی (BMI) استفاده می‌شود.

قرار داشتن BMI در محدوده سالم، خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند:

• بیماری‌های قلبی
• دیابت نوع ۲
• برخی انواع سرطان

را کاهش می‌دهد.

BMI بر اساس فرمولی که از قد و وزن به دست می‌آید محاسبه می‌شود. اگر BMI شما خارج از محدوده سالم باشد، پزشک راهکارهایی برای رسیدن به وزن مناسب پیشنهاد خواهد کرد.

3. اندازه‌گیری فشار خون

فشار خون، میزان فشاری است که خون هنگام عبور از رگ‌ها به دیواره شریان‌ها وارد می‌کند. اگر این فشار بیش از حد بالا باشد، خطر ابتلا به بیماری قلبی و سکته مغزی افزایش می‌یابد.

فشار خون طبیعی کمتر از 120 روی 80 میلی‌متر جیوه است. پزشکان فشار خون 130 روی 80 یا بالاتر را به عنوان فشار خون بالا (هایپرتانسیون) در نظر می‌گیرند.

از سن 18 سالگی به بعد، بهتر است حداقل هر دو سال یک بار فشار خون خود را اندازه‌گیری کنید. اگر فشار خون شما بالا باشد، ممکن است لازم باشد این بررسی را در فواصل کوتاه‌تری انجام دهید. از پزشک خود بپرسید که با توجه به شرایطتان، هر چند وقت یک بار باید فشار خونتان کنترل شود.

4. بررسی کلسترول خون

کلسترول نوعی چربی است که در خون وجود دارد. بالا بودن سطح کلسترول می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد.

اگر بیش از 20 سال سن دارید، بهتر است هر 4 تا 6 سال یک بار کلسترول خون خود را بررسی کنید.

در موارد زیر، پزشک ممکن است توصیه کند این آزمایش را با فاصله زمانی کوتاه‌تری انجام دهید:

• سن بالاتر
• مرد بودن
• اضافه‌وزن یا چاقی
• سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا کلسترول بالا
• ابتلا به دیابت
• سابقه شخصی کلسترول بالا

5. غربالگری سرطان روده بزرگ و راست‌روده (کولورکتال)

این آزمایش‌ها برای تشخیص سرطان روده بزرگ یا راست‌روده انجام می‌شوند. بررسی ممکن است با جستجوی خون در مدفوع یا شناسایی رشدهای غیرطبیعی بافتی به نام پولیپ انجام شود.

اگر خطر ابتلا به سرطان در شما بالا نیست، انجام غربالگری را از 45 سالگی آغاز کنید. برخی متخصصان توصیه می‌کنند بزرگسالان آفریقایی‌تبار این غربالگری را در سنین پایین‌تر شروع کنند.

روش‌های رایج غربالگری عبارت‌اند از:

• آزمایش ایمونوشیمیایی مدفوع (FIT): سالی یک بار
• سیگموئیدوسکوپی: هر 5 سال یک بار؛ در این روش پزشک قسمت انتهایی روده بزرگ را بررسی می‌کند.
• کولونوسکوپی: بسته به نتایج معاینه قبلی، هر 3 تا 10 سال یک بار انجام می‌شود. در این روش، تمام روده بزرگ بررسی می‌شود.

6. بررسی قند خون

این آزمایش برای تشخیص دیابت یا پیش‌دیابت انجام می‌شود. آزمایشی ساده است که میزان قند (گلوکز) موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند.

بهتر است از 45 سالگی به بعد، این آزمایش به‌صورت دوره‌ای انجام شود.

در شرایط زیر، پزشک ممکن است انجام آزمایش را در سنین پایین‌تر توصیه کند:

• اضافه‌وزن یا چاقی
• کلسترول یا فشار خون بالا
• سابقه دیابت بارداری

7. معاینه پوست

بهتر است هرگونه تغییر در خال‌ها، کک‌ومک‌ها یا سایر ضایعات پوستی را به دقت بررسی کنید.

متخصصان توصیه می‌کنند ماهانه یک بار پوست خود را به‌طور کامل معاینه کنید. بیشتر سرطان‌های پوست، اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، تقریباً همیشه با موفقیت قابل درمان هستند.

اگر خودتان یا یکی از اعضای خانواده‌تان سابقه سرطان پوست داشته‌اید، بهتر است پوست شما به‌طور منظم توسط پزشک نیز معاینه شود.

8. سنجش تراکم استخوان

با افزایش سن، استخوان‌ها به‌تدریج نازک‌تر و ضعیف‌تر می‌شوند. این روند ممکن است به بیماری پوکی استخوان (استئوپروز) منجر شود؛ بیماری‌ای که باعث می‌شود استخوان‌ها بسیار شکننده شده و به‌راحتی دچار شکستگی شوند.

اگر:

• خانمی 65 ساله یا بالاتر هستید، یا
• مردی 70 ساله یا بالاتر هستید،

بهتر است آزمایش سنجش تراکم استخوان انجام دهید.

اگر پزشک تشخیص دهد که استخوان‌های شما در حال ضعیف شدن هستند، درمان‌های مؤثری برای کاهش خطر شکستگی وجود دارد.

در موارد زیر ممکن است پزشک انجام این آزمایش را در سنین پایین‌تر توصیه کند:

• سابقه شکستگی استخوان
• مصرف طولانی‌مدت داروهای کورتونی (استروئیدی)
• ابتلا به آرتریت روماتوئید
• وزن کمتر از 127 پوند (حدود 58 کیلوگرم)
• داشتن پدر یا مادری که پس از یک آسیب خفیف دچار شکستگی لگن شده باشد

9. ماموگرافی

ماموگرافی نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس است که برای بررسی تغییرات بافت پستان و تشخیص زودهنگام سرطان پستان استفاده می‌شود.

متخصصان درباره اینکه این آزمایش از چه سنی و با چه فاصله زمانی باید انجام شود، نظر یکسانی ندارند.

توصیه می‌شود از حدود 40 سالگی با پزشک خود درباره زمان مناسب شروع غربالگری مشورت کنید. ممکن است پزشک پیشنهاد دهد تا 50 سالگی صبر کنید یا برعکس، انجام اولین ماموگرافی را همان زمان توصیه کند.

پس از شروع غربالگری نیز نظر متخصصان متفاوت است؛ برخی انجام سالانه و برخی انجام هر دو سال یک بار را مناسب می‌دانند. بهترین برنامه غربالگری را با توجه به شرایط خود، با پزشکتان تعیین کنید.

10. غربالگری سرطان دهانه رحم

برای غربالگری سرطان دهانه رحم چندین روش وجود دارد.

یکی از آنها آزمایش پاپ اسمیر (Pap test) است که تغییرات سلول‌های دهانه رحم را که ممکن است در آینده به سرطان تبدیل شوند، بررسی می‌کند. پزشک با استفاده از وسیله‌ای به نام اسپکولوم دیواره‌های واژن را به‌آرامی باز می‌کند و نمونه‌ای از سلول‌های دهانه رحم را برای بررسی برمی‌دارد.

همچنین ممکن است با همان نمونه، آزمایش HPV نیز انجام شود. این آزمایش وجود ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) را بررسی می‌کند؛ ویروسی که می‌تواند باعث تغییرات سلولی منجر به سرطان دهانه رحم شود. این آزمایش نیز در مطب پزشک قابل انجام است.

از حدود 21 سالگی درباره مناسب‌ترین برنامه غربالگری با پزشک خود مشورت کنید. بسته به شرایط شما، ممکن است هر دو آزمایش یا تنها یکی از آنها انجام شود.

11. معاینه پروستات

کارشناسان درباره زمان و تعداد دفعات انجام آزمایش‌های غربالگری سرطان پروستات اتفاق‌نظر ندارند.

بیشتر مردان بهتر است از حدود 50 سالگی درباره مزایا و معایب این غربالگری با پزشک خود گفت‌وگو کنند.

مردان آفریقایی‌تبار و افرادی که سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارند، بهتر است این گفت‌وگو را از 40 تا 45 سالگی آغاز کنند.

رایج‌ترین روش غربالگری، آزمایش خون PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) است. در برخی موارد نیز پزشک ممکن است معاینه انگشتی از طریق مقعد (معاینه رکتال) را توصیه کند.

پزشک با توجه به سن، عوامل خطر و وضعیت سلامتی شما، مناسب‌ترین روش را پیشنهاد خواهد کرد.

12. معاینه دندانپزشکی

امیدواریم هر روز دندان‌های خود را مسواک بزنید و از نخ دندان استفاده کنید. با این حال، مراجعه منظم به دندانپزشک نیز اهمیت زیادی دارد تا مشکلاتی مانند:

• پوسیدگی دندان
• بیماری‌های لثه
• سایر بیماری‌های دهان

در مراحل اولیه تشخیص داده شوند.

بسته به وضعیت سلامت دهان و دندان شما، ممکن است لازم باشد سالانه یک یا دو بار به دندانپزشک مراجعه کنید. پزشک یا دندانپزشک بر اساس شرایط شما برنامه مناسبی برای حفظ سلامت دهان، دندان‌ها و لبخندتان پیشنهاد خواهد کرد.