بدن برای عملکرد صحیح به ویتامین‌ها و سایر مواد مغذی ضروری نیاز دارد. داشتن یک رژیم غذایی متنوع به شما کمک می‌کند این مواد را به میزان کافی دریافت کنید. علاوه بر این، مصرف انواع مختلف مواد غذایی، فیبر و آنتی‌اکسیدان‌های بیشتری را نیز در اختیار بدن قرار می‌دهد.
افراد مبتلا به HIV هنگام استفاده از مکمل‌ها برای تأمین ویتامین‌ها و مواد مغذی باید احتیاط بیشتری داشته باشند؛ زیرا مصرف بیش از حد بسیاری از مواد، حتی موادی که برای بدن ضروری هستند، می‌تواند خطرناک باشد.
در ادامه، نکات مهمی را که باید در این زمینه بدانید، مرور می‌کنیم.
مولتی‌ویتامین‌ها
مولتی‌ویتامین‌ها لزوماً در افرادی که تحت درمان ضدرتروویروسی (ART) یا داروهای مشابه قرار دارند، همان فوایدی را ندارند که ممکن است در افراد فاقد HIV مشاهده شود.
بااین‌حال، برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف مکمل‌های مولتی‌ویتامین می‌تواند روشی نسبتاً ساده، ایمن و مؤثر برای بهبود بقای بیماران بزرگسال مبتلا به HIV، کاهش بروز سل و بهبود نتایج درمان باشد. همچنین، این روش قابلیت اجرا در مقیاس گسترده را دارد.
ویتامین D
ویتامین D را گاهی «ویتامین آفتاب» می‌نامند؛ زیرا بدن می‌تواند با کمک نور خورشید و از طریق فرایندهایی که در پوست آغاز می‌شوند، این ویتامین را تولید کند.
برخی مواد غذایی نیز به‌طور طبیعی حاوی ویتامین D هستند؛ از جمله ماهی‌های چرب مانند سالمون، تخم‌مرغ و بعضی محصولات لبنی. علاوه بر این، به برخی مواد غذایی ویتامین D اضافه می‌شود؛ مانند شیر، نوشیدنی‌های گیاهی جایگزین شیر، آب پرتقال و غلات صبحانه غنی‌شده.
اگر این مواد غذایی را به میزان کافی مصرف کنید یا زمان مناسبی را در فضای باز و زیر نور خورشید بگذرانید، ممکن است بتوانید ویتامین D مورد نیاز بدن خود را تأمین کنید.
بااین‌حال، سطح ویتامین D در بسیاری از افراد مبتلا به HIV پایین است. به همین دلیل، اندازه‌گیری این ویتامین از طریق آزمایش خون، در ارزیابی این بیماران اهمیت دارد.
برخی شواهد نیز نشان می‌دهند که درمان ضدرتروویروسی ممکن است توانایی بدن برای تولید ویتامین D را کاهش دهد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که ویتامین D علاوه بر نقش اساسی در حفظ سلامت استخوان‌ها، در عملکرد صحیح سیستم ایمنی نیز مؤثر است.
برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف مکمل ویتامین D در کودکان و بزرگسالانی که کمبود این ویتامین را دارند، می‌تواند سطح آن را در بدن افزایش دهد. در افراد مبتلا به HIV نیز برای کمک به حفظ سلامت استخوان‌ها، معمولاً در صورت وجود کمبود، مکمل ویتامین D تجویز می‌شود؛ هرچند هنوز مشخص نیست که این اقدام تا چه اندازه می‌تواند به بهبود پیامدهای کلی سلامت در این افراد منجر شود.
بنابراین، مکمل ویتامین D ممکن است برای افراد مبتلا به HIV مفید باشد. در حال حاضر، در صورت پایین بودن سطح این ویتامین، تجویز مکمل آن یکی از اقدامات رایج در مراقبت از این بیماران است.
با توجه به تأثیر احتمالی کمبود ویتامین D بر سلامت استخوان‌ها، در بسیاری از موارد برای ارزیابی تراکم استخوان از آزمایشی به نام سنجش تراکم استخوان با روش DEXA استفاده می‌شود.
DHEA
دهیدرواپی‌آندروسترون (DHEA) هورمونی است که در بدن تولید می‌شود و در تنظیم سطح برخی هورمون‌های دیگر نقش دارد. شواهد محدودی وجود دارد که نشان می‌دهد مصرف مکمل آن ممکن است به بهبود خلق‌وخو، افزایش انرژی و ارتقای کیفیت زندگی کمک کند.
بااین‌حال، برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که دلیل علمی کافی برای توصیه مصرف DHEA به افراد مبتلا به HIV وجود ندارد. افزون بر این، مصرف بیش از حد آن ممکن است سطح هورمون‌ها را به محدوده‌های نامطلوب و ناسالم برساند.
سایر مکمل‌هایی که ممکن است مفید باشند
ویتامین‌ها و مواد مغذی دیگری نیز در حفظ عملکرد سیستم ایمنی نقش دارند. برخی از آن‌ها به ترمیم سلول‌های آسیب‌دیده کمک می‌کنند. ازاین‌رو، مکمل‌های حاوی این مواد ممکن است برای افراد مبتلا به HIV مفید باشند.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
از جمله این مواد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ویتامین C
- ویتامین E
- سلنیوم
- برخی ویتامین‌های گروه B، از جمله B1، B2، B6 و B12 و همچنین فولات
- جینکو بیلوبا (Ginkgo biloba)
- خار مریم (Milk thistle)
- سنبل‌الطیب (Valerian)
بااین‌حال، فواید بسیاری از این مکمل‌ها هنوز به‌طور قطعی مشخص نشده است. همچنین، اطلاعات کافی درباره مقدار مصرف لازم برای دستیابی به اثرات احتمالی آن‌ها در افراد مبتلا به HIV وجود ندارد.
نکته مهم این است که برخی از این ویتامین‌ها و مکمل‌ها ممکن است با داروهای مورد استفاده برای درمان HIV تداخل داشته باشند.
بنابراین، پیش از شروع مصرف هرگونه مکمل، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
مکمل‌هایی که باید از مصرف خودسرانه آن‌ها پرهیز کرد
برخی مکمل‌ها ممکن است برای افراد مبتلا به HIV خطرآفرین باشند. تعدادی از آن‌ها با داروهای ضد HIV تداخل دارند و برخی دیگر ممکن است به دلایلی مستقل از عفونت HIV، خطرات سلامتی ایجاد کنند.
پیش از مصرف مکمل‌های حاوی ویتامین A یا آهن، حتماً با پزشک مشورت کنید.
- ویتامین A: مصرف مقادیر زیاد این ویتامین می‌تواند سمی باشد و به بدن آسیب برساند.
- آهن: در برخی شرایط، آهن ممکن است رشد یا فعالیت بعضی از باکتری‌های بدن را افزایش دهد؛ موضوعی که می‌تواند برای افراد مبتلا به HIV اهمیت داشته باشد.
مکمل‌های کلسیم و منیزیم و همچنین داروهای حاوی این مواد، مانند برخی داروهای ضداسید معده، ممکن است با داروهای ضدرتروویروسی گروه مهارکننده‌های اینتگراز تداخل داشته باشند. این گروه از داروها به‌طور گسترده در درمان HIV استفاده می‌شوند.
مصرف هم‌زمان این مواد با برخی داروهای ضد HIV، بدون رعایت فاصله زمانی یا دستورالعمل مناسب، می‌تواند جذب دارو را کاهش دهد و در برخی موارد به سرکوب ناکامل ویروس منجر شود؛ یعنی مقدار ویروس در خون کاهش می‌یابد، اما همچنان قابل شناسایی باقی می‌ماند.
همچنین، محصولات مکمل متعددی در بازار وجود دارند که ادعا می‌کنند سیستم ایمنی را تقویت می‌کنند. بسیاری از این محصولات ترکیبی از مواد مختلف هستند و ممکن است خطرات پیش‌بینی‌نشده‌ای داشته باشند.
اگرچه احتمال دارد بعضی از این مکمل‌ها برای افراد مبتلا به HIV مفید باشند، شواهد علمی موجود در بسیاری از موارد محدود یا نامطمئن است؛ حتی درباره برخی ویتامین‌های رایج که مطالعات بیشتری روی آن‌ها انجام شده است.
بعضی مکمل‌ها نیز مستقیماً با داروهای ضد HIV تداخل دارند. برای مثال، علف چای (St. John’s wort) می‌تواند با برخی از این داروها تداخل جدی ایجاد کند و اثربخشی درمان را کاهش دهد.
اگر به HIV مبتلا هستید، پزشک و سایر اعضای تیم درمان خود را از تمام ویتامین‌ها، مکمل‌های غذایی و فرآورده‌های گیاهی که مصرف می‌کنید، مطلع سازید.
بهتر است مواد مغذی را از یک رژیم غذایی سالم دریافت کنید
برخی مکمل‌های ویتامینی و مواد مغذی ممکن است در شرایط خاص مفید باشند؛ اما متخصصان سلامت معمولاً توصیه می‌کنند که افراد تا حد امکان، ویتامین‌ها و مواد مغذی مورد نیاز خود را از طریق مواد غذایی تأمین کنند.
برای این منظور، سعی کنید رژیم غذایی متنوعی داشته باشید و انواع مختلف مواد غذایی، به‌ویژه سبزیجات با رنگ‌های گوناگون، را در برنامه غذایی خود بگنجانید.
اگر تصمیم دارید در کنار رژیم غذایی از مکمل نیز استفاده کنید، پیش از شروع مصرف با پزشک خود مشورت کنید تا ضرورت مصرف، مقدار مناسب و احتمال تداخل آن با داروهای درمان HIV بررسی شود.
