آنچه در این مطلب خواهید خواند
افتادگی رحم چیست؟
رحم (یا زهدان) شما به طور معمول با عضلات، رباطها و بافتهای مختلف در داخل لگن شما قرار میگیرد. در طول بارداری و زایمان، این تکیهگاهها میتوانند ضعیف شوند. افزایش سن و از دست دادن طبیعی هورمون استروژن نیز میتواند این تکیهگاهها را تضعیف کند. در نتیجه، رحم میتواند به داخل کانال واژن بیفتد یا از دهانه واژن بیرون بزند. وقتی این اتفاق میافتد، شما دچار وضعیتی به نام افتادگی رحم شدهاید.
افتادگی رحم به گروهی از بیماریها به نام افتادگی اندامهای لگنی تعلق دارد. مثانه، رکتوم یا خود واژن میتواند از جای خود آویزان شود. اینها بیماریهای شایعی هستند. تقریباً نیمی از افرادی که در بدو تولد دختر هستند، تا سنین ۵۰ تا ۷۹ سالگی درجاتی از افتادگی رحم یا نوع دیگری از افتادگی اندامهای لگنی را تجربه میکنند.
مراحل افتادگی رحم
افتادگی رحم میتواند خفیف یا شدید باشد، بسته به اینکه ساختارهای حمایتی لگن چقدر ضعیف میشوند. پزشکان میگویند اگر رحم در کانال واژن باقی بماند، افتادگی ناقص است و اگر از دهانه واژن بیرون بیاید، افتادگی کامل است. به طور دقیقتر، پزشکان افتادگی رحم را در چهار مرحله توصیف میکنند:
- مرحله اول: رحم به قسمت بالایی واژن شما منتقل میشود.
- مرحله دوم: رحم به قسمت پایینی واژن شما فرو میرود.
- مرحله سوم: رحم از واژن بیرون زده است.
- مرحله چهارم: کل رحم خارج از واژن قرار دارد.
علائم افتادگی رحم
علائم و نشانههای افتادگی رحم میتواند شامل موارد زیر باشد:
- احساسی شبیه نشستن روی یک توپ کوچک
- احساس اینکه چیزی از واژن شما بیرون میآید
- بیرون زدن بافت از واژن
- احساس پری، سنگینی یا فشار در لگن
- درد در لگن یا کمر شما
- درد در هنگام رابطه جنسی
- مشکل در قرار دادن تامپون یا اپلیکاتور واژن
- نشت ادرار
- مشکل در تخلیه مثانه
- یبوست یا مشکل در اتمام اجابت مزاج (ممکن است مجبور شوید انگشتان خود را در واژن خود فشار دهید تا مدفوع خارج شود.)
- ناراحتی هنگام راه رفتن
افتادگی رحم چه شکلی است؟
اگر افتادگی شدید باشد، ممکن است چیزی شبیه به یک توپ قرمز از واژن شما خارج شود.
چه زمانی به دنبال مراقبت پزشکی باشیم
در صورت مشاهده موارد زیر، فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- نمیتوانید ادرار یا مدفوع کند.
- رحم خود را در حال بیرون آمدن از واژن ببینید.
در صورت وجود موارد زیر به پزشک خود اطلاع دهید:
- شما دهانه رحم – قسمت پایینی رحم – را نزدیک دهانه واژن خود احساس میکنید.
- در واژن خود احساس فشار میکنید یا احساس میکنید چیزی از واژن شما بیرون میآید.
- شما به طور مداوم از نشت ادرار، مشکل در دفع مدفوع، کمردرد یا مشکلات راه رفتن احساس ناراحتی میکنید.
علل افتادگی رحم
افتادگی رحم زمانی اتفاق میافتد که عضلات و بافتهایی که از رحم شما پشتیبانی میکنند ضعیف شوند. شایعترین علل این ضعف عبارتند از:
- زایمان طبیعی، به خصوص اگر چندین نوزاد، نوزادان بزرگ (بیش از 4.5 کیلوگرم) یا زایمانهای دشوار داشتهاید
- استروژن پایین پس از یائسگی
- یبوست مکرر یا زور زدن برای دفع مدفوع
- سرفه مزمن یا برونشیت
- بلند کردن مکرر اجسام سنگین
عوامل خطر افتادگی رحم
اگر موارد زیر را داشته باشید، احتمال ابتلا به افتادگی رحم در شما بیشتر است:
- در سن بالاتر زایمان کرد
- اضافه وزن یا چاقی دارند
- دود
- سفیدپوست یا اسپانیایی تبار هستند
- جراحی لگن انجام دادهاید
- سابقه خانوادگی افتادگی اندامهای لگنی داشته باشید
تشخیص افتادگی رحم
اگر مشکوک به افتادگی رحم هستید، پزشک در مورد علائم شما سؤالاتی خواهد پرسید و ممکن است از شما بخواهد پرسشنامهای را پر کنید تا جزئیات بیشتری در مورد چگونگی تأثیر علائم بر زندگی شما به دست آورد.
برای تأیید افتادگی رحم، به معاینه لگن نیاز خواهید داشت. در طول معاینه، پزشک:
- وسیلهای به نام اسپکولوم را وارد واژن میکند تا به آرامی دیوارههای واژن شما را باز کند و واژن و دهانه رحم شما را بررسی کند.
- هرگونه برآمدگی ناشی از حرکت رحم به داخل واژن را لمس خواهد کرد.
- ممکن است از شما بخواهد که مانند زمانی که اجابت مزاج دارید، زور بزنید (به پایین خم شوید)
- ممکن است از شما بخواهد عضلات لگن خود را سفت کنید، انگار که میخواهید جلوی ادرار کردن خود را بگیرید.
اگر در تخلیه مثانه یا بیاختیاری ادرار (ادرار کردن در مواقعی که نمیخواهید) مشکل شدید دارید، ممکن است آزمایشهای بیشتری برای بررسی نحوه نگه داشتن و تخلیه ادرار توسط مثانه شما انجام شود. ممکن است آزمایشی به نام سیستوسکوپی برای بررسی مثانه و مجرای ادرار شما انجام شود. در طول این آزمایش، پزشک یک ژل بیحس کننده اعمال میکند و سپس یک لوله روانکننده و دارای چراغ را از طریق مجرای ادرار (دهانه ادرار) وارد میکند تا داخل مجرای ادرار و مثانه را ببیند.
همچنین ممکن است از شما آزمایش MRI گرفته شود تا پزشک بتواند نگاه دقیقتری به اندامهای لگن و کلیههای شما داشته باشد.
درمان افتادگی رحم
اگر افتادگی رحم شما را آزار نمیدهد، ممکن است اصلاً نیازی به درمان نداشته باشید. اگر علائم آزاردهندهای دارید، درمان به شدت علائم و ترجیحات شما بستگی دارد.
مراقبت از خود در خانه
از جمله مواردی که میتوانید امتحان کنید:
تمرینات افتادگی رحم. میتوانید عضلات لگن خود را با حرکاتی به نام تمرینات کگل تقویت کنید. برای انجام آنها، فقط عضلاتی را که برای نگه داشتن ادرار استفاده میکنید، سفت کنید، چند ثانیه نگه دارید و رها کنید. میتوانید با سفت کردن به مدت ۳ ثانیه شروع کنید و تا ۱۰ ثانیه ادامه دهید. سعی کنید ۱۰ تمرین کگل را پشت سر هم انجام دهید. اگر این کار دشوار است، با پنج تمرین شروع کنید. این مجموعه را حداقل دو یا سه بار در روز تکرار کنید.
تغییر رژیم غذایی. نوشیدن آب بیشتر و دریافت فیبر بیشتر در رژیم غذایی میتواند به رفع یبوست کمک کند، بنابراین برای دفع مدفوع به زور زدن نیاز ندارید و فشار اضافی به عضلات لگن وارد نمیشود.
مدیریت وزن. وزن سالم فشار کمتری به اندامهای لگنی شما وارد میکند.
پساری. پزشک شما میتواند یک وسیله لاستیکی یا پلاستیکی به شکل دونات تجویز کند که در واژن شما قرار میگیرد تا رحم شما را در جای خود نگه دارد. در برخی موارد، از شما خواسته میشود که مرتباً پساری را خارج کرده و تمیز کنید. در موارد دیگر، باید هر چند ماه یکبار برای تمیز کردن و بررسی پساری به پزشک مراجعه کنید. مراقبت مناسب مهم است زیرا پساریها میتوانند باعث عفونت و سوزش شوند.
داروهای افتادگی رحم
پزشکان گاهی اوقات استروژن را به شکل قرص، چسب، کرم واژینال و غیره برای کمک به افتادگی رحم تجویز میکنند. در صورت استفاده از پساری، ممکن است کرم استروژن برای واژن به شما پیشنهاد شود. این کرم ممکن است به ضخیم شدن دیوارههای واژن و جلوگیری از خشکی و سوزش ناشی از پساری کمک کند. گاهی اوقات، استروژن قبل از جراحی افتادگی رحم تجویز میشود تا احتمالاً خطر پارگی و عفونت را کاهش دهد. با این حال، مطالعات به وضوح نشان ندادهاند که استروژن کمک میکند.
جراحی افتادگی رحم
اگر سایر درمانها کافی نباشند، ممکن است جراحی برای ترمیم یا برداشتن رحم را در نظر بگیرید. گزینههای جراحی عبارتند از:
- هیسترکتومی، که جراحی برای برداشتن رحم است. این عمل ممکن است از طریق یک برش کوچک در شکم یا واژن شما انجام شود. اگر این جراحی را انجام دهید، بارداری دیگر امکانپذیر نیست.
- ترمیم افتادگی رحم بدون هیسترکتومی. در این جراحی، رحم شما به جای خود بازگردانده میشود. این عمل همچنین میتواند از طریق شکم یا واژن انجام شود. این گزینهای برای کسانی است که هنوز میخواهند باردار شوند.
گاهی اوقات، اگر همراه با افتادگی رحم، افتادگی دیوارههای واژن، مجرای ادرار، مثانه یا رکتوم نیز داشته باشید، جراحان اقدامات اضافی انجام میدهند. جراح ممکن است:
- ساختارهای لگن را با بخیه ترمیم میکند، به گونهای که واژن دستنخورده باقی بماند و توانایی شما برای داشتن رابطه جنسی واژینال حفظ شود.
- دهانه واژن را ببندید. این گزینه برای کسانی است که نمیخواهند در آینده رابطه جنسی واژینال داشته باشند.
- یک تکه مش برای پشتیبانی از بافتهای واژن قرار دهید. جراحیهای مش با عوارضی از جمله درد در هنگام رابطه جنسی همراه بودهاند، بنابراین با جراح خود در مورد تمام خطرات و مزایای احتمالی صحبت کنید.
آیا میتوانم افتادگی رحم را به حالت اولیهاش برگردانم؟
شما نمیتوانید خودتان رحم خود را به جای خود برگردانید. فقط یک جراح میتواند این کار را انجام دهد.
پیگیری
پیگیری بستگی به نحوه درمان بیماری شما دارد.
- اگر عمل جراحی داشتهاید، دستورالعملهای جراح خود را دنبال کنید و قرارهای پیگیری را ادامه دهید.
- اگر پساری در واژن شما قرار داده شده است، دستورالعملهای مربوط به تمیز کردن و ویزیتهای بعدی را دنبال کنید.
- اگر تمرینات کگل را انجام میدهید، انتظار داشته باشید که به طور منظم به پزشک مراجعه کنید تا پزشک بتواند پیشرفت قدرت عضلات شما را بررسی کند.
عوارض افتادگی رحم
اگر برای افتادگی رحم خود جراحی انجام دادهاید، عوارض میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خونریزی شدید
- لخته شدن خون در پاها یا ریههای شما
- عفونت
- واکنش بد به بیهوشی
- آسیب به مثانه یا روده شما
- نشت ادرار
- افتادگی جدید
خود افتادگی رحم میتواند منجر به موارد زیر شود:
- مشکلات جنسی
- احساس بد نسبت به ظاهر بدن
- اضطراب و افسردگی
- کیفیت زندگی پایینتر به دلیل مشکلات روده و مثانه
علاوه بر این، همان تضعیف عضلانی که منجر به افتادگی رحم میشود، میتواند منجر به افتادگی مثانه، روده و دیواره واژن و جابجایی آنها از محل خود شود. این میتواند به علائم و عوارض، از جمله افزایش مشکلات ادرار و مدفوع، بیفزاید. در موارد شدید، کلیهها یا مجرای ادرار شما میتوانند مسدود شوند و مانع از ادرار کردن شما شوند. این امر نیاز به درمان فوری دارد.
پیشگیری از افتادگی رحم
شما نمیتوانید تمام عواملی که منجر به افتادگی رحم میشوند را تغییر دهید، اما میتوانید خطر ابتلا را کاهش دهید اگر:
- وزن سالم خود را حفظ کنید. اگر برای جلوگیری از افزایش وزن یا کاهش وزن به کمک نیاز دارید، با پزشک خود مشورت کنید.
- از یبوست اجتناب کنید. زور زدن برای دفع مدفوع میتواند عضلات لگن شما را ضعیف کند. بنابراین، غذاهایی با فیبر فراوان مانند میوهها، سبزیجات، لوبیا و غلات کامل بخورید. و آب زیادی بنوشید.
- تمرینات کگل انجام دهید. اگر مطمئن نیستید که تمرینات کگل را به درستی انجام میدهید، با پزشک خود صحبت کنید.
- از بلند کردن اجسام سنگین یا زور زدن خودداری کنید. اشیاء را با استفاده از عضلات پا بلند کنید، نه با استفاده از عضلات کمر.
- سیگار نکشید. افراد سیگاری اغلب دچار سرفههای مزمن میشوند که میتواند عضلات لگن را ضعیف کند. اگر میخواهید سیگار را ترک کنید و به کمک نیاز دارید، با پزشک خود صحبت کنید.
چشم انداز افتادگی رحم
درمان افتادگی رحم معمولاً موفقیتآمیز است. با این حال، احتمال عود افتادگی رحم وجود دارد، به خصوص اگر قبلاً دچار افتادگی شدید شده باشید. اگر بالای ۶۰ سال سن دارید یا چاق هستید، احتمال عود بیشتر است. پیروی از توصیههای پیشگیری، مانند مدیریت وزن، میتواند به جلوگیری از افتادگی جدید کمک کند.
خلاصه مطلب
افتادگی رحم یک بیماری شایع بعد از ۵۰ سالگی است. همیشه نیاز به درمان ندارد. اما اگر افتادگی شدید یا علائم آزاردهندهای دارید، گزینههای درمانی وجود دارد.
