صداهای ریه: معنی آنها چیست؟

صداهای ریه چیست؟

وقتی برای ویزیت بیماری یا معاینه سالانه به مطب پزشک خود می‌روید، احتمالاً آنها از طریق گوشی پزشکی به صدای قفسه سینه شما گوش می‌دهند. بخشی از آنچه آنها گوش می‌دهند، صداهایی است که ریه‌های شما هنگام دم و بازدم تولید می‌کنند. گوش دادن به صداهای ریه به پزشک شما سرنخی در مورد عملکرد ریه‌های شما می‌دهد.

سه نوع صدای طبیعی ریه وجود دارد که بسته به محل قرارگیری صدا در قفسه سینه شما توسط پزشک، متفاوت هستند. سه صدای طبیعی ریه عبارتند از: برونشی، برونکووزیکولار و وزیکولار.

صداهای برونش ریوی

پزشک شما می‌تواند این صداها را هنگام بازدم شما به وضوح بشنود. آنها در قفسه سینه و بالای نای شما به دنبال صداهای بلند، خشن و زیر ریه می‌گردند. این صداها در ناحیه برونش شما طبیعی هستند، اما ممکن است در سایر نواحی ریه شما غیرطبیعی باشند.

صداهای ریوی برونکووزیکولار

پزشک شما می‌تواند این صداها را هنگام دم و بازدم شما بشنود. آنها در قسمت میانی قفسه سینه شما به صداهایی گوش می‌دهند که بم‌تر از صداهای برونش ریوی و زیرتر از صداهای وزیکولی ریوی هستند.

صداهای وزیکولار ریه

پزشک شما می‌تواند این صداها را هنگام نفس کشیدن شما بهتر بشنود. آنها در قسمت میانی کمر شما به دنبال صداهای نرم، صاف و بم می‌گردند. این صداها به پزشک شما می‌گویند که هیچ چیزی (مانند مخاط) راه‌های هوایی شما را مسدود نکرده است و هیچ تورم یا تنگی وجود ندارد که مانع از نفس کشیدن کامل شما شود.

صداهای ریوی اکتسابی

صداهای غیرطبیعی صداهایی هستند که پزشک شما علاوه بر صداهای طبیعی می‌شنود. این صداها می‌توانند به پزشک شما در شناسایی مشکلات ریه‌های شما کمک کنند. به عنوان مثال، بیماری‌های ریوی مانند برونشیت یا ذات‌الریه می‌توانند باعث صداهای غیرطبیعی ریه شوند. پنج صدای غیرطبیعی رایج ریه عبارتند از:

• خس خس سینه
• رال (که به آن کراکل نیز گفته می‌شود)
• استریدور
• رونچی یا رونکوس

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد این انواع رایج صداهای ریوی اکتسابی و چند مورد کمتر رایج، ادامه مطلب را بخوانید.

صداهای خس خس سینه ریه

خس خس سینه یک صدای مداوم و زیر از ریه است. شنیدن خس خس سینه ممکن است هنگام بازدم راحت‌تر باشد، اما گاهی اوقات می‌توانید آن را هنگام دم و بازدم بشنوید. حتی ممکن است بتوانید بدون گوشی پزشکی هم صدای خس خس سینه را بشنوید. خس خس سینه نشان می‌دهد که راه هوایی شما تنگ شده است و جریان هوا به داخل و خارج ریه‌های شما را محدود می‌کند. 

علل خس خس سینه

شایع‌ترین علل خس خس سینه شامل موارد زیر است:

• آسم، که یک بیماری ریوی است که باعث می‌شود مجاری هوایی شما متورم، باریک و توسط مخاط اضافی مسدود شود.
• بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، که گروهی از بیماری‌های التهابی طولانی‌مدت ریه است که جریان هوا را در ریه‌های شما محدود می‌کند. برخی از نمونه‌ها شامل آمفیزم و برونشیت مزمن هستند.
• فیبروز کیستیک، که وضعیتی است که در آن مخاط غلیظ، مجاری هوایی شما را مسدود کرده و تنفس را دشوار می‌کند.
• عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی، مانند ذات‌الریه یا عفونت‌های ناشی از برونشیولیت و ویروس سین‌سیشیال تنفسی (RSV)
• تومورهای ریه شما
• ورود چیزی به ریه‌ها یا گیر کردن جسمی در نای.
• اختلال عملکرد تارهای صوتی، که باعث می‌شود تارهای صوتی شما هنگام تنفس به جای باز شدن، بسته شوند. این امر ورود و خروج هوا به ریه‌ها را دشوارتر می‌کند.
• رفلاکس مزمن اسید می‌تواند باعث شل شدن دریچه‌ای شود که مری و معده شما را به هم متصل می‌کند. این امر باعث می‌شود اسید معده وارد مری و نای شما شود که ممکن است باعث خس خس سینه شود.
• آلرژی و واکنش‌های آلرژیک شدید (آنافیلاکسی)
• آپنه خواب، که یک اختلال تنفسی در خواب است که ممکن است باعث شود هنگام خواب به طور دوره‌ای تنفس شما متوقف شود.

همچنین اگر سیگار می‌کشید یا به عنوان عارضه جانبی برخی داروها (مانند آسپرین در صورت ابتلا به آسم) مصرف می‌کنید، ممکن است خس خس سینه داشته باشید. 

صداهای ریوی (خش‌خش) 

رال یا کراکل، صداهای منقطع، منقطع یا انفجاری ریه هستند. این صداها ممکن است مانند باز کردن یک چسب نواری به نظر برسند. این صداها می‌توانند کوتاه و زیر باشند، یا ممکن است کمی طولانی‌تر و بم‌تر باشند. پزشک شما بیشتر احتمال دارد هنگام نفس کشیدن، صدای کراکل را بشنود، اما ممکن است هنگام بازدم نیز اتفاق بیفتد. رال زمانی اتفاق می‌افتد که راه هوایی شما هنگام نفس کشیدن باز می‌شود.

علل خس خس سینه

علل شایع خس خس سینه کوتاه و زیر عبارتند از:

• ذات‌الریه، که عفونتی در ریه‌های شماست. این بیماری باعث تورم بافت‌های ریه شده و ممکن است باعث تجمع مایع یا چرک در مجاری هوایی شود.
• نارسایی احتقانی قلب، که یک بیماری طولانی مدت است که در آن قلب شما نمی‌تواند خون را به اندازه کافی خوب پمپ کند تا نیازهای بدن شما را برآورده کند. از آنجا که خون شما به اندازه کافی سریع در گردش نیست، در سایر قسمت‌های بدن شما، معمولاً ریه‌ها، پاها و ساق پا، تجمع می‌یابد.
• بیماری بینابینی ریه، که گروهی از بیماری‌های التهابی طولانی‌مدت ریه است که باعث ایجاد اسکار در ریه‌ها می‌شود. این بیماری می‌تواند در اثر مصرف برخی داروها، پرتودرمانی، بیماری‌های بافت همبند یا استنشاق مواد مضر مانند آزبست ایجاد شود.

خس خس سینه‌های بلندتر و بم در اثر همان شرایط خس خس‌های ریز ایجاد می‌شوند، اما نشان‌دهنده‌ی حالت پیشرفته‌تری از این بیماری هستند. 

صداهای ریه ناشی از استریدور

استریدور یک صدای سوت یا جیرجیر مداوم، خشن و زیر از ریه است. پزشک شما احتمالاً هنگام نفس کشیدن آن را می‌شنود. مانند خس خس سینه، استریدور نشان می‌دهد که جریان هوا مسدود شده است، اما بیشتر در مجاری هوایی فوقانی یا گلو اتفاق می‌افتد تا در قفسه سینه.

علل استریدور

علل استریدور عبارتند از:

• عفونت راه هوایی فوقانی، به خصوص در کودکان. پزشک ممکن است این بیماری را خروسک ویروسی بنامد.
• تورم گلو ناشی از التهاب لوزه یا اپیگلوتیت، که زمانی رخ می‌دهد که “درب” غضروفی که نای شما را پوشانده است متورم شده و جریان هوا را مسدود می‌کند.
• گیر کردن جسم در نای
• آسیب به نای شما
• تومور در حنجره شما
• یک واکنش آلرژیک
• یک کیسه چرکی (آبسه) در گلو
• اختلال عملکرد یا فلج تارهای صوتی
• استنشاق دود یا مواد شیمیایی

صداهای ریه رونچی

رونکای (که به آن رونکای پر سر و صدا نیز گفته می‌شود) صداهای بلند، مداوم، بم، خرناس مانند یا قل قل مانند ریه هستند. پزشک شما ممکن است هنگام بازدم شما بتواند آنها را بهتر بشنود، اما ممکن است هنگام دم و بازدم نیز آنها را بشنود. هنگام سرفه کردن، با حرکت مخاط، صدا ممکن است به قسمت‌های مختلف سینه شما منتقل شود. این صداها به این دلیل ایجاد می‌شوند که مجاری هوایی بزرگتر شما توسط مخاط تنگ شده‌اند و با عبور هوا به لرزش در می‌آیند.

علل رونچی

خس خس سینه و رونچی علت مشابهی دارند (تنگی مجاری هوایی معمولاً به دلیل تجمع مایعات)، بنابراین علل آنها عمدتاً یکسان است. به عنوان مثال، رونچی اغلب به دلایل زیر ایجاد می‌شود:

• ذات الریه
• بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)
• فیبروز سیستیک

صداهای ریه ناشی از اصطکاک پلور

صدای سایش پلور، صدایی خشن، خراشیده یا ساییده از ریه است. پزشک شما هنگام دم و بازدم آن را خواهد شنید. این صدا معمولاً بلندتر از سایر صداهای ریه است زیرا در دیواره قفسه سینه شما اتفاق می‌افتد. هنگامی که پوشش ریه‌های شما (پلور) متورم شده و به یکدیگر ساییده می‌شود، دچار سایش پلور می‌شوید. 

علل سایش پلور

علل احتمالی سایش پلور عبارتند از:

• عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی، مانند عفونت‌های ناشی از آنفولانزا یا ذات‌الریه
• بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس یا آرتریت روماتوئید
• بیماری‌های ریه یا پلور، مانند مزوتلیوما، سل یا آزبستوز
• جراحی قفسه سینه یا تروما
• لخته خون در ریه شما (آمبولی ریوی)
• بیماری التهابی روده
• بیماری سلول داسی‌شکل
• داروهای خاصی مانند هیدرالازین، ایزونیازید یا پروکائین آمید

صداهای ریه ناشی از سیاه شدن

سیاه‌صدایی بلند و زیر است که از ریه‌ها خارج می‌شود. ممکن است این صدا را هنگام نفس نفس زدن پس از حمله سرفه ایجاد کنید. این صدا را می‌توانید هنگام نفس کشیدن و پر کردن ریه‌ها پس از بیرون دادن تمام هوای خود هنگام سرفه بشنوید. 

علل سیاه‌سرفه

شایع‌ترین علت صداهای ناهنجار ریه، عفونت با باکتری به نام بوردتلا پرتوسیس است که معمولاً سیاه سرفه نامیده می‌شود . 

صداهای ریه نشانه هامان (Hamman’s sign)

نشانه هامان، صدای ترد یا گوش خراشی از ریه است که همزمان با ضربان قلب شما ایجاد می‌شود. این صدا نشان می‌دهد که هوا در فضای بین ریه‌های شما محبوس شده است (یک وضعیت پزشکی به نام پنومومدیاستینوم). این صدا در اثر جابجایی هوای محبوس شده از حرکت قلب شما هنگام ضربان ایجاد می‌شود.

علائم هامان باعث می‌شود

شایع‌ترین علل پنومومدیاستینوم عبارتند از:

• آسیب شدید به قفسه سینه شما
• جراحی روی قفسه سینه شما
• پارگی ساختارهای کوچک در ریه‌های شما، به نام آلوئول‌ها
• پارگی در راه هوایی یا دستگاه گوارش (GI) شما
• عفونت در قفسه سینه شما ناشی از باکتری، قارچ یا ویروس
• چیزهایی که ناگهان فشار در قفسه سینه شما را افزایش می‌دهند، مانند سرفه، عطسه یا استفراغ
• زور زدن هنگام اجابت مزاج
• زور زدن در هنگام زایمان
• استنشاق مواد مخدر تفریحی
• غواصی اسکوبا
• تهویه مکانیکی، برای مثال در طول عمل جراحی

صداهای ریه نوزاد

نوزادانی که مشکلات تنفسی دارند ممکن است صداهای مداومی مانند موارد زیر ایجاد کنند:

• گریه خشن و سرفه “پارس مانند”. این ممکن است به معنای ابتلای کودک شما به خروسک باشد که عفونت حنجره، نای و لوله‌های برونش است.
• صدای خرخر. این صدا ممکن است ناشی از بافت اضافی اطراف حنجره (لارینگومالاسی) باشد. این صدا ممکن است وقتی کودک به پشت دراز می‌کشد، بدتر شود. معمولاً این صدا تا سن ۲ سالگی از بین می‌رود.
• خس خس سینه. این ممکن است نشانه ای از ابتلای کودک شما به ذات الریه باشد.
• خس خس سینه و سرفه عمیق. این ممکن است نشان دهنده انسداد راه هوایی نوزاد شما باشد.

آزمایش‌های صدای ریه

پزشک شما می‌تواند با گوش دادن دقیق به تنفس شما، اطلاعات مهمی در مورد سلامت ریه‌هایتان به دست آورد. ساده‌ترین و رایج‌ترین راه برای انجام این کار، نگه داشتن گوشی پزشکی روی پوست پشت و سینه شماست. به این کار سمع می‌گویند.

همانطور که پزشک به صحبت‌های شما گوش می‌دهد، از شما می‌خواهد که نفس‌های عمیقی از طریق دهان خود بکشید. همچنین ممکن است از شما بخواهد عبارات خاصی را بیان کنید و ببینید که چگونه از طریق سینه یا پشت شما تلفظ می‌شوند. برخی از نمونه‌های این موارد عبارتند از:

برونکوفونی

پزشک از شما می‌خواهد که بگویید «نود و نه». به طور معمول، ریه‌های شما کلمات را خفه می‌کنند. اگر کلمات از طریق گوشی پزشکی واضح به نظر برسند، ممکن است نشانه این باشد که ریه‌های شما پر از خون، مایع یا مخاط هستند.

پکتوریلوکی نجوایی (Whispered Pectoriloquy)

در این آزمون، از بیمار خواسته می‌شود کلمات «نود و نه» یا «یک، دو، سه» را به‌آرامی و به‌صورت نجوا بیان کند. در ریه‌های سالم، صدا هنگام عبور از بافت ریه تضعیف شده و کلمات به‌سختی شنیده می‌شوند. اما اگر ریه‌ها حاوی مایع باشند، انتقال صدا افزایش یافته و کلمات واضح‌تر و بلندتر شنیده می‌شوند.

اگوفونی

اگر مایع در ریه وجود داشته باشد، پزشک از این آزمون برای بررسی تغییرات انتقال صدا در ریه‌ها (از جمله در برخی موارد مرتبط با روی‌هم‌خوابیدگی یا کلاپس بخشی از ریه) استفاده می‌کند. از بیمار خواسته می‌شود صدای «ای» (E) را ادا کند. پزشک با گوشی پزشکی گوش می‌دهد تا مشخص کند صدا به‌صورت طبیعی شنیده می‌شود یا به شکل غیرطبیعی تغییر یافته و شبیه صدای «آ» (A) به گوش می‌رسد. شنیده شدن «ای» به شکل «آ» می‌تواند نشان‌دهنده وجود مایع در ریه و تغییر در نحوه انتقال صدا باشد.

چه زمانی در مورد صداهای ریه با پزشک تماس بگیریم

اگر متوجه صداهای غیرطبیعی تنفسی یا تغییر در الگوی تنفس خود شدید، باید توسط پزشک معاینه شوید.

در صورت بروز هر یک از علائم زیر، فوراً با اورژانس تماس بگیرید و به بخش اورژانس بیمارستان مراجعه کنید:

• کبودی یا تغییر رنگ پوست به آبی (سیانوز)
• باز شدن غیرطبیعی پره‌های بینی هنگام تنفس (Nasal Flaring)
• تنگی نفس شدید یا مشکل جدی در تنفس
• شروع ناگهانی خس‌خس سینه پس از نیش حشره یا مصرف غذایی که احتمال حساسیت به آن وجود دارد

خلاصه مطلب

به‌عنوان بخشی از معاینه فیزیکی، پزشک با استفاده از گوشی پزشکی به صداهای ریه گوش می‌دهد. یکی از مواردی که پزشک بررسی می‌کند، صداهای اضافی یا غیرطبیعی ریه (Adventitious Lung Sounds) است؛ یعنی صداهایی که علاوه بر صدای طبیعی تنفس شنیده می‌شوند.

پنج صدای غیرطبیعی اصلی ریه عبارت‌اند از:

• ویز (Wheezing): خس‌خس سینه
• رال یا کراکل (Rales/Crackles): صداهای ترق‌وتروق یا خش‌خش‌مانند
• استریدور (Stridor): صدای زیر و خشن ناشی از انسداد راه هوایی فوقانی
• رونکای (Rhonchi): صداهای خشن و خرخرمانند ناشی از ترشحات یا انسداد راه‌های هوایی
• پلورال راب (Pleural Rub): صدای ساییده شدن لایه‌های پرده جنب بر روی یکدیگر

بیماری‌های مختلف می‌توانند باعث ایجاد این صداها شوند و گاهی بین آن‌ها همپوشانی وجود دارد. صداهای ریه تنها یکی از سرنخ‌هایی هستند که به پزشک کمک می‌کنند علت مشکلات تنفسی بیمار را تشخیص دهد.

سوالات متداول در مورد صداهای ریه

در ذات‌الریه (پنومونی) چه صداهای ریوی شنیده می‌شود؟

این موضوع به نوع پنومونی بستگی دارد:

پنومونی ویروسی ممکن است تنها با سرفه خشک همراه باشد و صداهای غیرطبیعی کمتری ایجاد کند.

پنومونی باکتریایی معمولاً شدیدتر از نوع ویروسی است و ممکن است با خس‌خس سینه، رال (کراکل)، رونکای و صدای اصطکاک پلور همراه باشد.

ریه‌های گرفته چه صدایی دارند؟

احتقان ریه معمولاً در اثر تجمع مخاط (موکوس) یا تورم بافت‌ها ایجاد می‌شود. در این حالت ممکن است صداهای زیر شنیده شوند:

• خس‌خس سینه (Wheezing)
• رال یا کراکل (Rales/Crackles)
• رونکای (Rhonchi)
• صدای اصطکاک پلور (Pleural Rub)

این صداها می‌توانند نشانه وجود ترشحات، التهاب یا تجمع مایع در ریه‌ها باشند.