پیوند ریه

پیوند ریه یک درمان مؤثر برای بیماری است که بیشتر عملکرد ریه‌ها را از بین برده است. برای افرادی که بیماری شدید ریوی دارند، پیوند می‌تواند تنفس را آسان‌تر کند و سال‌های بیشتری از زندگی را برایشان فراهم کند. با این حال، جراحی پیوند ریه خطرات عمده‌ای دارد و عوارض آن رایج است.

چه کسانی ممکن است به پیوند ریه نیاز داشته باشند؟

اکثر افراد مبتلا به بیماری شدید و در مرحله نهایی ریه می‌توانند برای پیوند ریه در نظر گرفته شوند. این عمل باید زمانی در نظر گرفته شود که به نظر می‌رسد فرد بدون جراحی احتمال مرگ دارد و هیچ گزینه دیگری در دسترس نیست. پیوند ریه همچنین می‌تواند در افرادی که بیماری ریوی آنها آنقدر شدید است که دیگر نمی‌توانند از زندگی لذت ببرند، در نظر گرفته شود.

شایع‌ترین بیماری‌های ریوی که افراد به خاطر آنها پیوند ریه انجام می‌دهند عبارتند از:

• بیماری انسدادی مزمن ریه (آمفیزم و برونشیت مزمن)
• فیبروز ریوی ایدیوپاتیک
• فیبروز سیستیک
• فشار خون شریانی ریوی ایدیوپاتیک

در میان افراد مبتلا به این بیماری‌ها، دلایل پیوند ریه می‌تواند متفاوت باشد. به عنوان مثال، در آمفیزم، بافت ریه با سیگار کشیدن از بین می‌رود؛ در فیبروز ریوی ایدیوپاتیک، بافت اسکار جایگزین ریه سالم می‌شود.

مراکز پیوند ریه ممکن است هنگام بررسی افراد بالای ۶۰ یا ۶۵ سال برای پیوند ریه تردید داشته باشند.

آماده شدن برای پیوند ریه

روند ارزیابی برای پیوند ریه معمولاً طولانی و پیچیده است. ابتدا، پزشک بیمار را به یک مرکز پیوند منطقه‌ای ارجاع می‌دهد. در مرکز پیوند، پزشکان، روانشناسان، مددکاران اجتماعی و سایر کارکنان برای جمع‌آوری اطلاعات با فرد ملاقات می‌کنند. این کار ممکن است در چندین ویزیت که طی هفته‌ها یا ماه‌های متمادی انجام می‌شود، انجام شود.

علاوه بر وضعیت ریه بیمار، تیم پیوند، خانواده و حمایت اجتماعی، وضعیت مالی، ساختار روانی و سایر شرایط پزشکی فرد را در نظر می‌گیرد. آزمایش‌های متعددی در طول ارزیابی پیوند ریه انجام می‌شود که می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• آزمایش‌های عملکرد ریوی
• تست استرس قلبی
• کاتتریزاسیون عروق کرونر
• آزمایش تراکم مواد معدنی استخوان
• عکس‌برداری با اشعه ایکس از قفسه سینه
• توموگرافی کامپیوتری (سی تی اسکن) قفسه سینه
• آزمایش خون برای بررسی عملکرد کلیه و کبد و شمارش کامل سلول‌های خون (CBC)
• گروه خونی و آنتی‌بادی‌های موجود در خون، برای تطبیق با اهداکنندگان بالقوه عضو

پزشکان معمولاً در صورت وجود این شرایط، پیوند ریه را توصیه نمی‌کنند: بیماری قلبی، کبدی یا کلیوی قابل توجه ؛ سوءمصرف الکل یا مواد مخدر؛ عفونت‌های مداوم؛ یا سرطان  (اگرچه در صورت وجود بیماری قلبی قابل توجه، ممکن است برای برخی از بیماران پیوند ترکیبی قلب و ریه در نظر گرفته شود). همچنین، هر کسی که به سیگار کشیدن ادامه دهد، نمی‌تواند پیوند ریه دریافت کند.

قرار گرفتن در فهرست پیوند ریه

پس از انجام آزمایش‌ها و مصاحبه‌ها و نتیجه‌گیری مبنی بر اینکه بیمار کاندید مناسبی برای پیوند ریه است، نام او در فهرست‌های منطقه‌ای و ملی دریافت‌کنندگان عضو ثبت می‌شود. جایگاه هر فرد در این فهرست توسط امتیاز تخصیص ریه تعیین می‌شود، محاسبه‌ای پیچیده که سعی در پیش‌بینی دو چیز دارد:

• مدت زمانی که یک بیمار بدون پیوند ریه زنده می‌ماند
• مدت زمانی که انتظار می‌رود بیمار پس از دریافت پیوند ریه زنده بماند

افرادی که امتیاز بالاتری دارند، در اولویت قرار می‌گیرند، زمانی که ریه‌های اهداکنندگان عضو در دسترس قرار گیرند.

چه اتفاقی در طول پیوند ریه می‌افتد؟

وقتی ریه‌های یک اهداکننده سازگار در دسترس قرار گیرد، فرد کاندید پیوند فوراً به مرکز پیوند فراخوانده می‌شود تا برای جراحی آماده شود. اعضای تیم جراحی برای معاینه ریه‌های اهداکننده فوت‌شده اعزام می‌شوند تا از مناسب بودن آنها برای پیوند اطمینان حاصل کنند. در صورت مناسب بودن، جراحی روی گیرنده بلافاصله آغاز می‌شود، در حالی که ریه‌ها در حال انتقال به مرکز هستند.

جراحان ممکن است پیوند یک ریه یا پیوند دو ریه را انجام دهند. هر گزینه مزایا و معایبی دارد و انتخاب با توجه به بیماری ریوی گیرنده و سایر عوامل متفاوت است.

جراح در طول پیوند ریه، برش بزرگی در قفسه سینه ایجاد می‌کند. این برش بسته به نوع پیوند ریه متفاوت است:

• برش فقط در یک طرف قفسه سینه (برای پیوند یک ریه)
• برشی در تمام عرض جلوی قفسه سینه، یا برشی در هر دو طرف (برای پیوند دو ریه)

در طول عمل جراحی، بیهوشی کامل با بیهوشی عمومی حفظ می‌شود. برخی از افرادی که پیوند ریه دریافت می‌کنند، در طول عمل جراحی نیاز به بای‌پس قلبی ریوی دارند. در طول بای‌پس، خون توسط یک دستگاه پمپ شده و با اکسیژن غنی می‌شود، نه توسط قلب و ریه‌ها.

پس از پیوند ریه

زمان بهبودی کامل پس از پیوند ریه بین افراد بسیار متفاوت است. با این حال، دو یا چند هفته بستری شدن در بیمارستان معمول است. 

هفته‌های پس از پیوند ریه، هفته‌های شلوغی هستند و پر از فعالیت‌هایی که برای تضمین موفقیت درازمدت در نظر گرفته شده‌اند. این فعالیت‌ها عبارتند از:

• فیزیوتراپی منظم و تمرینات توانبخشی
• جلسات آموزشی برای یادگیری یک برنامه دارویی جدید و پیچیده مادام العمر
• مراجعه مکرر به پزشک
• آزمایش‌های منظم عملکرد ریه، عکس‌برداری از قفسه سینه، آزمایش خون و انجام اقداماتی مانند برونکوسکوپی

بسیاری از مراکز پیوند، مسکن‌های موقت در نزدیکی خود را برای بیماران و خانواده‌هایشان ارائه می‌دهند تا مراجعه‌های مکرر آسان‌تر شود.

پیش آگهی پیوند ریه

پیوند ریه می‌تواند تنگی نفس را از بین ببرد و یک سبک زندگی فعال را که می‌تواند سال‌ها ادامه داشته باشد، ممکن سازد. برای بسیاری از افراد، پیوند ریه چیزی کمتر از نجات جان نیست.

پس از بهبودی از جراحی پیوند ریه، بیش از ۸۰٪ افراد می‌گویند که هیچ محدودیتی در فعالیت بدنی خود ندارند. در میان افرادی که پنج سال یا بیشتر زنده می‌مانند، تا ۴۰٪ حداقل به صورت پاره وقت به کار خود ادامه می‌دهند.

با این حال، عوارض احتمالی پس از پیوند ریه اجتناب‌ناپذیر است. می‌توان رد ریه‌های اهدایی توسط سیستم ایمنی را کند کرد، اما نمی‌توان آن را به طور کامل متوقف کرد. همچنین، داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی قوی و ضروری، عوارض جانبی اجتناب‌ناپذیری از جمله دیابت، آسیب کلیوی و آسیب‌پذیری در برابر عفونت‌ها دارند.

به همین دلایل، بقای طولانی مدت پس از پیوند ریه به اندازه پیوند سایر اعضا مانند کلیه یا کبد امیدوارکننده نیست .

با این حال، بیش از ۸۰٪ افراد حداقل یک سال پس از پیوند ریه زنده می‌مانند. پس از سه سال، بین ۵۵٪ تا ۷۰٪ از افرادی که پیوند ریه دریافت می‌کنند، زنده می‌مانند. سن در زمان پیوند، مهمترین عامل مؤثر بر بقای پیوند ریه است.