در حال حاضر درمان قطعی برای HIV وجود ندارد، اما گزینههای درمانی نسبت به چند دهه قبل پیشرفت بسیار زیادی کردهاند. بهدلیل پیشرفتهای پزشکی، امروزه افراد مبتلا به HIV میتوانند سالهای طولانی و فعال زندگی کنند.
پیش از شروع درمان، درباره تمام بیماریها، مشکلات پزشکی و سوابق سلامت قبلی خود با پزشک صحبت کنید. همچنین پزشک را از هرگونه روش درمانی مکمل یا جایگزین که استفاده میکنید و نیز تمام داروها و مکملهایی که در حال حاضر مصرف میکنید، مطلع سازید؛ از جمله داروهای نسخهای، داروهای بدون نسخه و مواد یا داروهای تفریحی.
چرا باید HIV را درمان کرد؟
وقتی داروهای HIV را دقیقاً مطابق دستور پزشک مصرف کنید، میتوان مقدار ویروس را در خون به میزان بسیار پایینی رساند. به این وضعیت سرکوب ویروسی (Viral Suppression) گفته میشود. در برخی افراد، میزان ویروس یا بار ویروسی (Viral Load) آنقدر پایین میآید که آزمایشهای معمول دیگر قادر به شناسایی آن نیستند.
وقتی بار ویروسی غیرقابلتشخیص (Undetectable) باشد، احتمال انتقال ویروس HIV به دیگران از راه جنسی عملاً وجود ندارد و فرد میتواند سلامت خود را حفظ کند.
مصرف منظم و صحیح داروها همچنین کمک میکند ویروس دچار تغییرات ژنتیکی نشده و در برابر داروها مقاوم نشود. در صورت ایجاد مقاومت دارویی، گزینههای درمانی ممکن است محدود شوند و احتمال انتقال HIV نیز افزایش یابد.
درمان ضدرتروویروسی (ART)
داروهایی که برای درمان HIV استفاده میشوند، داروهای ضدرتروویروسی (Antiretroviral Drugs) نام دارند. بیش از دو دوجین داروی ضدرتروویروسی وجود دارد که در ۹ گروه اصلی قرار میگیرند. هر یک از این داروها ویروس را با سازوکاری کمی متفاوت مهار میکنند.
پژوهشها نشان دادهاند که استفاده از ترکیبی از داروها، که گاهی به آن درمان ترکیبی یا «کوکتل دارویی» گفته میشود، بهترین روش برای کنترل HIV و کاهش احتمال ایجاد مقاومت دارویی است.
پزشک احتمالاً توصیه میکند سه دارو از دو گروه دارویی مختلف مصرف کنید. بعضی داروها نیز بهصورت ترکیبی تولید شدهاند و هر سه دارو را در یک قرص ارائه میکنند که روزی یکبار مصرف میشود.
سازمان غذا و دارو همچنین تزریق دو داروی جداگانه را که هر دو ماه یکبار انجام میشود، برای درمان HIV در برخی افراد تأیید کرده است.
برنامه درمانی شما
پزشک بر اساس شرایط فردی شما، مناسبترین درمان را انتخاب میکند. عواملی که در انتخاب درمان در نظر گرفته میشوند، شامل موارد زیر هستند:
- نوع یا سویه HIV و اینکه آیا ویروس به داروها مقاوم است یا خیر
- سایر بیماریها یا مشکلات پزشکی شما
- داروهایی که مصرف میکنید
- وضعیت عملکرد سیستم ایمنی بدن
- تعداد قرصهایی که مایل هستید هر روز مصرف کنید
همچنین ممکن است برای درمان مشکلات یا بیماریهایی که در اثر HIV ایجاد شدهاند یا با آن ارتباط دارند، به داروهای دیگری نیاز داشته باشید.
اثر داروها در افراد مختلف یکسان نیست؛ بنابراین ممکن است پزشک در طول زمان برنامه درمانی شما را تغییر دهد. این تغییر ممکن است در صورت ایجاد مقاومت ویروس به داروها نیز ضروری باشد.
همچنین میتوانید با پزشک خود درباره شرکت در کارآزماییهای بالینی مربوط به داروهای جدید گفتوگو کنید.
عوارض جانبی داروها
داروهای ART ممکن است عوارض جانبی ایجاد کنند، هرچند داروهای جدیدتر معمولاً عوارض کمتری دارند. برخی عوارض ممکن است فقط برای مدت کوتاهی وجود داشته باشند و شامل موارد زیر باشند:
- احساس تهوع یا استفراغ
- اسهال
- خستگی
- سرگیجه
- بثورات پوستی
- اختلال یا مشکل در خواب
در بسیاری از موارد، با سازگار شدن بدن با دارو، عوارض جانبی کاهش یافته یا برطرف میشوند.
اگر عارضهای شما را آزار میدهد، ممکن است راههایی برای کنترل آن وجود داشته باشد. از پزشک یا داروساز بپرسید که آیا لازم است دارو را همراه غذا مصرف کنید یا خیر. همچنین حتماً پزشک را از عوارضی که تجربه میکنید مطلع کنید. ممکن است پزشک دارویی برای کنترل عارضه تجویز کند یا رژیم درمانی شما را تغییر دهد تا شدت عوارض کاهش پیدا کند.
مصرف ART را خودسرانه قطع نکنید. قطع درمان میتواند فرصت بیشتری در اختیار HIV قرار دهد تا تکثیر شود، قویتر شود و آسیب بیشتری به بدن وارد کند.
تغییرات سبک زندگی و درمانهای مکمل
داشتن یک سبک زندگی سالم میتواند به کاهش برخی عوارض ناشی از HIV یا درمان آن کمک کند.
تغذیه متعادل داشته باشید
انرژی و مواد مغذی به بدن کمک میکنند با HIV مقابله کند. تغذیه سالم ممکن است به عملکرد بهتر برخی داروها نیز کمک کرده و بعضی عوارض جانبی را کاهش دهد.
با این حال، برای پیشگیری از بیماریهای ناشی از مواد غذایی، باید اصول ایمنی غذایی را رعایت کنید و از مصرف گوشت و تخممرغ خام یا نیمپز پرهیز کنید.
بهطور منظم ورزش کنید
ورزش منظم قدرت و استقامت بدن را افزایش میدهد، خطر افسردگی را کاهش میدهد و به عملکرد بهتر سیستم ایمنی کمک میکند.
سیگار نکشید
سیگار کشیدن خطر ابتلا به بیماریهای جدی مانند سرطان، پنومونی، بیماری قلبی و بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) را افزایش میدهد.
در افراد مبتلا به HIV که سیگار میکشند، طول عمر معمولاً کمتر از افرادی است که سیگار نمیکشند.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعهای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
واکسیناسیون را جدی بگیرید
از پزشک خود درباره نیاز به واکسنهای مربوط به بیماریهایی مانند پنومونی، آنفلوآنزا، کووید-۱۹، هپاتیت A و B و HPV سؤال کنید.
برخی افراد معتقدند درمانهای مکمل، یعنی روشهایی که در کنار درمان پزشکی استاندارد انجام میشوند، به آنها کمک میکند احساس بهتری داشته باشند و زندگی کاملتری با HIV داشته باشند. این روشها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
طب آیورودا
این نظام پزشکی باستانی هند بر حفظ تعادل و هماهنگی در زندگی تأکید دارد. ممکن است از روشهایی مانند مدیتیشن، دعا، حمام، ماساژ و درمانهای گیاهی استفاده شود.
هومیوپاتی
در هومیوپاتی، بر درمان فرد بهعنوان یک کل تمرکز میشود، نه فقط درمان یک بیماری خاص، و از درمانهای شخصیسازیشده استفاده میشود.
طب طبیعی یا ناتوروپاتی
این رویکرد ترکیبی از دانش پزشکی مدرن و روشهای طبیعی درمانی است.
طب سنتی چینی
طب سنتی چینی، علاوه بر روشهایی مانند طب سوزنی، شامل برخی روشهای تغذیهای و درمانهای گیاهی نیز میشود.
مکملهای غذایی
برخی مکملها مانند استیل-L-کارنیتین، پروتئین وی، اسیدهای آمینه، پروبیوتیکها، روی، آهن، سلنیوم و ویتامینهای A، B، C، D و E ممکن است در برخی شرایط مفید باشند.
با این حال، پیش از افزودن هر روش سنتی یا مکمل غذایی به برنامه درمان HIV، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا بعضی مکملهای غذایی ممکن است با داروهای HIV تداخل داشته باشند و بر اثر آنها تأثیر بگذارند.
آزمایشها
برای برنامهریزی درمان و بررسی میزان اثربخشی آن، به انجام آزمایشهای مختلف نیاز خواهید داشت. همچنین اگر داروهای شما تغییر کنند، لازم است آزمایشهایی انجام شود تا مشخص شود داروهای جدید تا چه اندازه مؤثر هستند.
شمارش CD4
شمارش CD4 به پزشک نشان میدهد که سیستم ایمنی بدن شما تا چه حد سالم است.
HIV به سلولهای CD4 حمله میکند و این آزمایش تعداد سلولهای CD4 موجود در نمونه خون را اندازهگیری میکند.
معمولاً حدود یک ماه پس از شروع درمان شمارش CD4 انجام میشود و سپس ممکن است هر سه تا شش ماه تکرار شود.
وقتی تعداد CD4 به بالاتر از ۵۰۰ سلول برسد، در صورتی که بار ویروسی غیرقابلتشخیص باشد، ممکن است دیگر نیازی به انجام مکرر این آزمایش نباشد.
بار ویروسی
بار ویروسی نشان میدهد چه مقدار ویروس HIV در خون وجود دارد.
معمولاً حدود یک ماه پس از شروع درمان، بار ویروسی اندازهگیری میشود و پس از آن، فاصله زمانی آزمایشهای بعدی با توجه به وضعیت CD4 در شروع درمان و شرایط فرد تعیین میشود.
پزشک همچنین ممکن است آزمایشهایی انجام دهد تا مشخص شود سویه HIV موجود در بدن شما به هیچیک از داروها مقاوم نیست.
سایر آزمایشها
آزمایشهای دیگری نیز برای ارزیابی سلامت عمومی بدن و پیشگیری از بیماریها و عوارض مرتبط با HIV انجام میشوند، از جمله:
- آزمایشهای خون برای بررسی کمخونی، قند خون و سایر وضعیتهای پزشکی و همچنین ارزیابی عملکرد اندامهای مختلف بدن
- آزمایش ادرار برای بررسی عملکرد کلیهها
- اندازهگیری کلسترول و تریگلیسرید، زیرا خود HIV و بسیاری از داروهای ضدرتروویروسی میتوانند سطح این چربیها را افزایش دهند
- بررسی عفونتهای منتقله از راه جنسی (STI) مانند سوزاک، سفلیس، تبخال تناسلی و کلامیدیا
- بررسی عفونتها و بیماریهایی مانند هپاتیت، سل و توکسوپلاسموز
در طول دوره درمان
لازم است بهطور منظم به پزشک مراجعه کنید تا مشخص شود درمان HIV تا چه اندازه مؤثر است.
اگر در پیروی از برنامه درمانی خود مشکل دارید، حتماً پزشک را مطلع کنید؛ برای مثال، اگر فراموش میکنید قرصها را مصرف کنید یا دچار عوارض جانبی داروها میشوید.
درمان AIDS
شدیدترین مرحله عفونت HIV، سندرم نقص ایمنی اکتسابی (AIDS) است. در این مرحله، سیستم ایمنی بدن بهشدت آسیب دیده است و فرد معمولاً مستعد ابتلا به برخی بیماریها و عفونتها میشود که به آنها عفونتهای فرصتطلب گفته میشود.
در صورت بروز چنین عفونتهایی، پزشک بسته به نوع عفونت ممکن است از داروهای ضدویروس، آنتیبیوتیک یا ضدقارچ استفاده کند.
به خاطر داشته باشید که اگر درمان HIV بهموقع و در مراحل اولیه شروع شود، هدف این است که سیستم ایمنی بدن تا حد امکان سالم باقی بماند و عفونت هرگز به مرحله AIDS پیشرفت نکند.
بیمه
اگر بیمه درمانی داشته باشید، ممکن است شرکت بیمه هزینههای درمان شما را پوشش دهد.
