تراکئوستومی

تراکئوستومی چیست؟

تراکئوستومی سوراخی در نای یا لوله تنفسی شماست که پزشک برای کمک به تنفس شما ایجاد می‌کند. پزشک معمولاً یک لوله تراکئوستومی، که گاهی اوقات لوله تراک (با تلفظ “ترک”) نامیده می‌شود، را از طریق سوراخ و به داخل نای شما قرار می‌دهد. در حالی که این لوله در جای خود قرار دارد، شما از طریق لوله، به جای بینی و دهان، نفس می‌کشید.

تراکئوتومی (بدون «س») به برشی اشاره دارد که جراح در نای شما ایجاد می‌کند و تراکئوستومی خودِ باز کردن نای است. اما برخی افراد از هر دو اصطلاح برای یک منظور استفاده می‌کنند.

آیا تراکئوستومی دائمی است؟

تراکئوستومی می‌تواند موقت یا دائمی باشد. اغلب، این یک راه حل موقت است که به شما کمک می‌کند تا در حالی که یک مشکل پزشکی – مانند تورم در راه هوایی شما – برطرف می‌شود، راحت‌تر نفس بکشید. گاهی اوقات، به این دلیل در جای خود قرار می‌گیرد که یک مشکل پزشکی، تنفس به تنهایی را برای مدت طولانی برای شما دشوار می‌کند. در این صورت، لوله تراکئوستومی به یک دستگاه تنفس به نام ونتیلاتور متصل می‌شود و تا زمانی که به دستگاه نیاز داشته باشید، مورد نیاز خواهد بود. 

در شرایط موقت، پزشک لوله را برداشته و سوراخ را می‌بندد، به محض اینکه بتوانید خودتان نفس بکشید. اما اگر آسیب جدی به نای، فلج تارهای صوتی یا وضعیت بحرانی مانند کما وجود داشته باشد، ممکن است این کار امکان‌پذیر نباشد.

دلایل انجام تراکئوستومی

دلیل اصلی نیاز به تراکئوستومی این است که نمی‌توانید هوای کافی به ریه‌های خود وارد کنید. این می‌تواند به این دلیل باشد که چیزی در راه هوایی فوقانی شما آن را مسدود کرده است، یا یک بیماری، تنفس را برای شما دشوار کرده است. تراکئوستومی همچنین می‌تواند به پزشکان این امکان را بدهد که اگر قادر به سرفه کردن نیستید، مخاط اضافی را از راه‌های هوایی شما پاک کنند. 

ممکن است به دلایل زیر به تراکئوستومی نیاز داشته باشید:

• یک تومور
• گرفتن تارهای صوتی
• اسپاسم حنجره
• آسیب به نای یا مجرای تنفسی شما
• تورم زبان، دهان یا راه هوایی شما
• گیر کردن غذا یا چیز دیگری در راه هوایی
• آپنه خواب شدید
• سوختگی راه هوایی
• عفونت‌ها
• جراحی روی صورت
•  برداشتن حنجره (لارنژکتومی)

وقتی یک بیماری جدی مانع از تنفس کافی شما می‌شود، درمان معمولاً با لوله‌ای شروع می‌شود که از طریق بینی یا دهان به داخل راه هوایی شما فرو می‌رود (لوله‌گذاری). این لوله به دستگاه تنفس متصل است. اما این نوع لوله می‌تواند ناراحت‌کننده باشد، نیاز به آرام‌بخش قوی دارد و اگر بیش از حد در بدن باقی بماند، ممکن است منجر به آسیب، زخم و عفونت شود. بنابراین اگر بیش از یک یا دو هفته به کمک تنفس نیاز داشته باشید، پزشک ممکن است تراکئوستومی را پیشنهاد کند. این اتفاق می‌تواند در موارد زیر رخ دهد:

• پنومونی
• یک حمله قلبی گسترده
• سکته
• آسیب به دیواره قفسه سینه
• بیماری مزمن ریه
• آسیب نخاعی
• کما
• یک واکنش آلرژیک شدید
• مشکلات مربوط به عضله زیر ریه‌ها که به تنفس شما کمک می‌کند (دیافراگم)
• فلج یا سایر شرایطی که پاک کردن مجاری هوایی را دشوار می‌کند

تراکئوستومی در کودکان

مانند بزرگسالان، کودکان نیز گاهی اوقات برای تنفس به تراکئوستومی نیاز دارند. دلایل آن یکسان است: انسداد مجاری هوایی، بیماری‌هایی که مانع تنفس می‌شوند، یا شرایطی که سرفه کردن و خارج کردن مخاط را برای کودک دشوار می‌کند. 

شرایطی که ممکن است منجر به تراکئوستومی در کودک شود عبارتند از:

• سندرم‌هایی که کودک با آنها متولد می‌شود و جریان هوا را از طریق بینی، دهان یا گلو محدود می‌کنند. این سندرم‌ها شامل سندرم تریچر کالینز و سندرم پیر رابین هستند.
• مشکلات سیستم عصبی، مانند فلج مغزی
• بیماری مزمن ریه
• تومورها
• عفونت‌ها
• آسیب‌ها
• زایمان زودرس

تراکئوستومی اورژانسی

اغلب اوقات، پزشک شما تراکئوتومی را برنامه‌ریزی می‌کند و جراحی را در بیمارستان انجام می‌دهد. اما گاهی اوقات به تراکئوتومی اورژانسی نیاز دارید. این عمل ممکن است در خارج از بیمارستان، مانند محل حادثه، انجام شود. این عمل اغلب زمانی انجام می‌شود که راه هوایی مسدود شده باشد و کارکنان اورژانس پزشکی نتوانند لوله تنفسی را از طریق بینی یا دهان قرار دهند. این روش‌ها می‌توانند نجات‌بخش باشند، اما انجام آنها دشوار است و خطر عوارض بیشتری نسبت به تراکئوتومی‌های برنامه‌ریزی شده دارند. 

قبل از عمل تراکئوستومی چه انتظاری باید داشت

پزشک شما قبل از ارائه توصیه نهایی برای تراکئوستومی، سابقه کلی سلامت شما را بررسی کرده و معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. قبل از اینکه با این عمل، برای خود یا یکی از عزیزانتان، موافقت کنید، شما و پزشک باید در مورد چگونگی کمک به شما و خطرات احتمالی آن صحبت کنید.  

پس از تصمیم‌گیری، باید با تیمی شامل یک جراح و یک متخصص بیهوشی (پزشکی که مطمئن می‌شود در طول جراحی درد ندارید) ملاقات کنید تا در مورد برنامه گام به گام صحبت کنید.

به شما دستورالعمل‌هایی در مورد زمان توقف خوردن و آشامیدن قبل از عمل و اینکه آیا مصرف داروهای معمولتان مشکلی ندارد، داده خواهد شد. همچنین ممکن است دستورالعمل‌های دیگری مانند عدم اصلاح موهای گردن در آن روز نیز دریافت کنید.

تیم مراقبت‌های بهداشتی شما همچنین در مورد آنچه که پس از قرار دادن تراکئوستومی انتظار می‌رود با شما صحبت خواهد کرد. (بعد از آن، قبل از ترک بیمارستان، آموزش‌های دقیق‌تری دریافت خواهید کرد). 

اگر قبل از تراکئوتومی در بیمارستان بستری نشده‌اید، باید برای بستری شدن در بیمارستان که ممکن است چند روز طول بکشد، آماده شوید. بنابراین لباس خواب راحت، مسواک و سایر وسایل مراقبت شخصی و هر چیزی که برای سرگرمی دوست دارید را همراه داشته باشید. همچنین، برخی از وسایل ارتباطی مانند قلم و کاغذ، تلفن هوشمند یا کامپیوتر را نیز همراه داشته باشید، زیرا بلافاصله پس از عمل نمی‌توانید صحبت کنید.

روش تراکئوستومی

دو راه برای انجام یک عمل برنامه‌ریزی‌شده وجود دارد، یا به عنوان یک عمل جراحی در اتاق عمل یا یک روش کم‌دردسرتر که گاهی اوقات می‌تواند در کنار تخت شما انجام شود.

تراکئوستومی جراحی

این تنها گزینه برای برخی از بیماران، از جمله نوزادان، است. برای انجام آن:

•  یک پرستار سینه و گردن شما را با یک ماده ضدعفونی کننده میکروب کش تمیز می کند. 
• متخصص بیهوشی به شما بیهوشی عمومی می‌دهد ، دارویی برای خواباندن شما و جلوگیری از درد، یا با داروهای بی‌حس‌کننده شما را آرام می‌کند.
•  جراح پوست نیمه پایینی گردن شما، بین حنجره و بالای قفسه سینه، را برش می‌دهد. آنها عضله را جدا می‌کنند و ممکن است برای رسیدن به نای، نیاز به جابجایی یا برش غده تیروئید داشته باشند.
•  جراح سوراخی در نای شما ایجاد می‌کند و لوله را در آن قرار می‌دهد. بخیه، چسب جراحی یا یک بند آن را در جای خود نگه می‌دارد.

تراکئوستومی کم تهاجمی

 یک نوع کمتر تهاجمی از این عمل، به نام تراکئوستومی از راه پوست، اغلب در بخش‌های مراقبت‌های ویژه بیمارستان‌ها انجام می‌شود. پزشکان ممکن است این عمل را در بیماران بسیار چاق یا افرادی که اختلالات خونریزی، تومورهای مجاور یا برخی آسیب‌ها یا اختلالات دیگر که خطرات را افزایش می‌دهند، انجام ندهند. برای انجام این کار:

• تیم پزشکی اطمینان حاصل می‌کند که شما دردی احساس نخواهید کرد (اگرچه اگر این عمل را انجام دهید، اغلب از قبل آرام‌بخش دریافت می‌کنید زیرا از طریق لوله‌ای که از گلویتان عبور می‌کند، نفس می‌کشید).
• پزشک یک لوله فیبر نوری مجهز به دوربین را از طریق دهان شما عبور می‌دهد تا داخل گلوی شما را ببیند.
• آنها با یک سوزن سوراخی در نای شما ایجاد می‌کنند و سپس آن را تا اندازه مناسب برای لوله گشاد می‌کنند.

اگر مورد اورژانسی باشد، مثلاً وقتی که ناگهان نمی‌توانید نفس بکشید، ممکن است در طول عمل بیدار باشید. پزشک یا یکی دیگر از اعضای تیم پزشکی ممکن است پس از تزریق دارو برای بی‌حس کردن گردن شما، عمل جراحی را انجام دهد. 

در برخی موارد اضطراری، ممکن است یک روش نسبتاً متفاوت به نام کریکوتیروتومی انجام شود که شامل ایجاد یک برش سریع در گردن، درست زیر سیب آدم، و قرار دادن یک لوله در سوراخ است. این روش توسط تیم‌های پزشکی اورژانس تنها به عنوان آخرین راه حل، زمانی که هیچ راه دیگری برای رساندن هوا به ریه‌های شما وجود ندارد، استفاده می‌شود. هنگامی که وضعیت شما پایدار شد و در بیمارستان بستری شدید، تراکئوستومی می‌تواند جایگزین سوراخ موقت شود.

مراقبت‌های بعد از تراکئوستومی

انتظار می‌رود حداقل چند روز پس از تراکئوتومی در بیمارستان بستری شوید. تیم پزشکی شما در مدیریت موارد زیر به شما کمک خواهد کرد:

• لوله تراکئوستومی شما. شما باید بدانید که چگونه آن را تمیز کنید و پوشش داخلی را تعویض کنید تا از مشکلاتی مانند سوزش و عفونت جلوگیری شود. همچنین ممکن است یاد بگیرید که از دستگاه مخصوصی که ترشحات نای یا گلوی شما را مکش می‌کند، استفاده کنید.
• گفتار. احتمالاً بعد از تراکئوتومی قادر به صحبت کردن به روش معمول نخواهید بود. ممکن است اصلاً نتوانید صحبت کنید. یک گفتاردرمانگر یا سایر کارکنان مراقبت‌های بهداشتی ممکن است دستگاه‌ها یا تکنیک‌هایی را برای کمک به برقراری ارتباط و در اسرع وقت صحبت کردن به شما ارائه دهند.
• غذا. همزمان با بهبودی تراکئوستومی، بلعیدن غذا بسیار دشوار خواهد بود. احتمالاً مواد مغذی خود را از طریق IV یا از طریق لوله تغذیه‌ای که به معده شما وارد می‌شود، دریافت خواهید کرد. پس از بهبودی، یک گفتاردرمانگر ممکن است به شما کمک کند تا قدرت و مهارت‌های بلع راحت‌تر را به دست آورید تا بتوانید دوباره به تنهایی غذا بخورید.
• سوزش ریه. هوایی که به ریه‌های شما می‌رسد ممکن است خشک‌تر باشد زیرا از بینی یا دهان مرطوب شما عبور نمی‌کند. این می‌تواند بافت داخل ریه‌ها را تحریک کرده و باعث ایجاد مخاط اضافی و سرفه شود. پرستاران می‌توانند به شما آموزش دهند که چگونه از محلول نمکی، مرطوب‌کننده‌ها و سایر روش‌ها برای کاهش سوزش و شل شدن مخاط استفاده کنید تا سرفه کردن راحت‌تر شود.

خطرات تراکئوستومی

تراکئوتومی یک عمل نسبتاً رایج است و اگر در بیمارستان انجام شود، به ویژه ایمن است. اما می‌تواند عوارضی داشته باشد. خطرات در طول یا بلافاصله پس از تراکئوتومی عبارتند از:

• خونریزی
• آسیب به نای
• آسیب به غده تیروئید
• آسیب به اعصابی که تارهای صوتی شما را حرکت می‌دهند
• آسیب به مری یا لوله بلع که در پشت نای قرار دارد 
• هوای محبوس شده در بافت‌های مجاور
• ریه از کار افتاده
• مشکلات مربوط به لوله تراشه
• خونی که در گردن شما جمع می‌شود و به نای شما فشار می‌آورد

عوارض تراکئوستومی

عوارضی که ممکن است بعداً رخ دهند عبارتند از:

• عفونت در اطراف تراکئوستومی یا در مجاری هوایی شما
• آسیب یا زخم نای
• سوراخ (فیستول) بین مری و نای شما
• پنومونی
• سوزش، که می‌تواند منجر به افزایش مخاط شود
• مسدود شدن لوله
• لوله از جای خود خارج می‌شود

اگر تراکئوستومی شما پس از ترخیص از بیمارستان دچار مشکل شود، پزشک به شما خواهد گفت که مراقب چه علائمی باشید. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• خونریزی از سوراخ 
• مشکل در تنفس از طریق لوله
• درد یا ناراحتی جدید
• قرمزی یا تورم در اطراف دهانه
• حرکت لوله تراکئوستومی شما
• ضربان قلب نامنظم
• تب
• تخلیه چرک
• مخاط غلیظی که سوراخ را مسدود می‌کند
• پوسته اطراف سوراخ

در صورت بروز هر یک از این موارد با پزشک خود تماس بگیرید.

اگر کودک هستید یا موارد زیر را دارید، احتمال بیشتری دارد که دچار عوارض تراکئوستومی شوید:

• سیگاری هستید
• اختلال مصرف الکل داشته باشید
• دیابت داشته باشید
• سیستم ایمنی ضعیفی داشته باشید
• بیماری‌های مزمن داشته باشید
• عفونت‌های تنفسی داشته باشید
• استروئید یا کورتیزون مصرف کنید 

مراقبت از لوله تراکئوستومی

شما و مراقبانتان می‌توانید با تمیز نگه داشتن و مراقبت مناسب از لوله، خطرات عوارض را کاهش دهید. 

تیم مراقبت‌های بهداشتی شما به شما آموزش خواهد داد که چه کاری انجام دهید. در حالی که هنوز در بیمارستان هستید، یاد خواهید گرفت که:

• لوله خود را ساکشن کنید. این کار ترشحات راه هوایی را پاک می‌کند تا تنفس راحت‌تر شود.
• دستگاه ساکشن را تمیز کنید. این کار به جلوگیری از عفونت کمک می‌کند.
• پوشش داخلی لوله خود، که کانولای داخلی نامیده می‌شود، را تعویض کنید. این کار معمولاً باید دو بار در روز انجام شود. (فقط پزشک یا پرستار باید لوله بیرونی، که کانولای خارجی نامیده می‌شود، را خارج کند.)
• پوست اطراف تراکئوستومی خود را تمیز کنید. این کار از تحریک جلوگیری می‌کند. 

پرستارتان به شما خواهد گفت که چند وقت یکبار باید این کارها را انجام دهید. 

اگر برای مدتی به تراکئوستومی نیاز داشته باشید، پزشک هر از گاهی کل لوله شما را تعویض خواهد کرد.

اگر در تنفس مشکل دارید ، باید فوراً کانول داخلی خود را خارج کنید، زیرا ممکن است مسدود شده باشد. اگر این کار جواب نداد، با ۱۱۵ تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

همچنین اگر لوله بیرونی شما به طور تصادفی کاملاً بیرون آمد، باید فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید. 

نتایج تراکئوستومی

پزشک به شما کمک خواهد کرد تا تصمیم بگیرید چه زمانی و آیا برداشتن لوله تراکئوستومی مناسب است یا خیر. قبل از برداشتن لوله، ممکن است با قرار دادن یک درپوش روی لوله به مدت یک روز، تنفس خود را آزمایش کنید. اگر همه چیز خوب به نظر برسد، پزشک لوله را خارج خواهد کرد. 

 اگر لوله برای مدت کوتاهی در محل خود قرار داشته باشد، نیازی به جراحی نخواهید داشت و دهانه آن به خودی خود و بدون بخیه بهبود می‌یابد. پس از حدود ۱۶ هفته، ممکن است برای بستن دهانه به جراحی نیاز داشته باشید. ممکن است جای زخم کوچکی باقی بماند.

اگر تراکئوستومی دائمی دارید، ممکن است به مرور زمان تنگ شود. ممکن است برای گشاد کردن آن به جراحی بیشتری نیاز داشته باشید. 

خلاصه مطلب

تراکئوستومی معمولاً بی‌خطر است. این روش می‌تواند به شما کمک کند تا برای مدت کوتاهی نفس بکشید، یا می‌تواند یک راه حل مهم و بلندمدت برای افرادی باشد که به دستگاه‌های تنفسی نیاز دارند یا مشکلات تنفسی پایدار دیگری دارند. با مراقبت مناسب، می‌توانید از بسیاری از عوارضی که ممکن است با این اقدام نجات‌بخش همراه باشد، جلوگیری کنید.

سوالات متداول در مورد تراکئوستومی

چه مدت می‌توان تراکئوستومی را روی بدن بیمار نگه داشت؟

انجام تراکئوستومی امید به زندگی شما را کوتاه نمی کند. بسیاری از افراد با تراکئوستومی مدت زیادی زنده می‌مانند. اما بسته به اینکه در وهله اول چرا به کمک تنفسی نیاز داشته‌اید و سلامت کلی، سن و سایر عوامل، تفاوت‌های زیادی وجود دارد. یک مطالعه، روی کودکانی که به دلایل مختلف تراکئوستومی شده‌اند، نشان داد که ۸۵٪ پس از یک سال و ۶۸٪ پس از پنج سال زنده بودند. اکثر کودکان، اما نه همه، نیاز داشتند که لوله‌های تراکئوستومی را برای کل دوره نگه دارند. مطالعه دیگری روی بزرگسالان مسن‌تر که با تراکئوستومی بیمارستان را ترک کردند، نشان داد که حدود ۷۰٪ یک سال بعد زنده بودند، چه لوله تراکئوستومی آنها هنگام ترک بیمارستان به دستگاه تنفس متصل بوده باشد یا خیر. برخی نیز در طول دوره مطالعه لوله‌های خود را برداشته بودند.

آیا فرد با تراکئوستومی هنوز می‌تواند صحبت کند؟

صحبت کردن با تراکئوستومی سخت‌تر است، اما به طور کلی امکان‌پذیر است. می‌توانید با یک متخصص گفتاردرمانی مشورت کنید تا نحوه‌ی انجام آن را بیاموزید. یک روش این است که هنگام صحبت کردن، لوله‌ی تراکئوستومی خود را با انگشت بپوشانید. روش دیگر اتصال یک دریچه‌ی گفتاری به لوله است. حتی افرادی که از دستگاه‌های تنفس مصنوعی استفاده می‌کنند نیز می‌توانند دریچه‌های گفتاری مخصوص دریافت کنند. صدای شما ممکن است آرام‌تر و متفاوت از قبل باشد. درمانگران همچنین می‌توانند به شما در یافتن روش‌های ارتباطی مختلف مانند نوشتن، پیامک دادن، اشاره به تصاویر یا استفاده از رایانه و سایر دستگاه‌ها کمک کنند.