بعضی‌ها می‌گویند «۵۰ سالگی، همان ۳۰ سالگیِ جدید است». اما اگر غربالگری‌های لازم و واکسن‌های خود را به‌موقع دریافت نکرده باشید، شاید چندان هم احساس جوانی نکنید! واقعیت این است که بسیاری از افراد، برنامه غربالگری و واکسیناسیون خود را به‌طور کامل دنبال نمی‌کنند.

برای مثال، از هر سه فرد ۵۰ تا ۷۵ ساله، یک نفر غربالگری سرطان روده بزرگ را طبق برنامه انجام نمی‌دهد. همچنین حدود ۳۰ درصد از افراد بالای ۶۵ سال هر سال واکسن آنفلوانزا نمی‌زنند و حدود دو سوم افراد نیز واکسن توصیه‌شده برای پیشگیری از زونا را دریافت نمی‌کنند.

اگر وارد دهه ششم زندگی خود شده‌اید، انجام برخی آزمایش‌های غربالگری و دریافت واکسن‌های مشخص می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت و پیشگیری از بیماری‌ها داشته باشد.

واکسن‌ها و آزمایش‌های ضروری

زونا

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) توصیه می‌کند همه افراد سالم ۵۰ ساله و بالاتر، دو دوز واکسن جدید زونا با نام Shingrix دریافت کنند. فاصله بین دو دوز باید ۲ تا ۶ ماه باشد.

این واکسن نسبت به واکسن قدیمی‌تر زونا، یعنی Zostavax، اثربخشی بیشتری دارد. واکسن Zostavax در سال ۲۰۲۰ از بازار جمع‌آوری شد. حتی اگر قبلاً Zostavax دریافت کرده‌اید یا به خاطر نمی‌آورید که در کودکی به آبله‌مرغان مبتلا شده‌اید یا نه، باز هم دریافت Shingrix توصیه می‌شود؛ زیرا بیشتر افراد در طول زندگی در معرض ویروس عامل آبله‌مرغان و زونا قرار گرفته‌اند.

این واکسن همچنین برای افراد ۱۸ ساله و بالاتر که به دلیل نقص یا سرکوب سیستم ایمنی در معرض خطر ابتلا به زونا هستند یا قرار است تحت درمان‌های سرکوب‌کننده سیستم ایمنی قرار گیرند، تأیید شده است.

آنفلوانزا

افراد مسن باید هر سال واکسن آنفلوانزا دریافت کنند. بخش قابل‌توجهی از افرادی که به دلیل آنفلوانزا بستری می‌شوند یا بر اثر آن جان خود را از دست می‌دهند، سالمندان هستند.

اگر بیش از ۶۵ سال دارید، درباره واکسن Fluzone High-Dose از پزشک خود سؤال کنید. این واکسن حاوی مقدار آنتی‌ژن بیشتری نسبت به واکسن معمول آنفلوانزا است. واکسن دیگری به نام Fluad نیز ممکن است محافظت بیشتری برای سالمندان ایجاد کند.

واکسن پنوموکوک

افزایش سن احتمال ابتلا به بیماری‌هایی مانند پنومونی (ذات‌الریه)، عفونت خون و مننژیت ناشی از باکتری‌های پنوموکوکی را بیشتر می‌کند.

در آمریکا دو گروه اصلی واکسن برای پیشگیری از بیماری پنوموکوکی وجود دارد:

• واکسن‌های کونژوگه پنوموکوکی (PCV) شامل PCV15 (Vaxneuvance)، PCV20 (Prevnar 20) و PCV21 (CAPVAXIVE)
• واکسن پلی‌ساکاریدی پنوموکوکی (PPSV23)

افراد بالای ۶۵ سال و همچنین برخی بزرگسالانی که دارای عوامل خطر خاص هستند، باید واکسن PCV دریافت کنند. اگر واکسن PCV15 دریافت کرده باشید، ممکن است به PPSV23 نیز نیاز داشته باشید. افرادی که قبلاً واکسن PCV13 دریافت کرده‌اند نیز ممکن است به دوز دیگری از واکسن پنوموکوک نیاز داشته باشند.

بهتر است با پزشک خود درباره اینکه کدام واکسن و چه برنامه‌ای برای شما مناسب‌تر است، مشورت کنید.

واکسن یا یادآور Tdap

اگر در نوجوانی یا بزرگسالی واکسن یادآور Tdap (کزاز، دیفتری و سیاه‌سرفه) را دریافت نکرده‌اید، بهتر است اکنون آن را دریافت کنید.

اگر قبلاً این واکسن را زده‌اید اما حداقل ۱۰ سال از آن گذشته است، باید برای پیشگیری از کزاز و دیفتری، واکسن یادآور Td را هر ۱۰ سال یک‌بار دریافت کنید.

هنگام صحبت با پزشک درباره واکسن‌ها، می‌توانید سؤالاتی مانند این موارد را مطرح کنید:

• آیا توصیه می‌کنید همه واکسن‌هایی را که CDC برای افراد بالای ۵۰ سال توصیه کرده است، دریافت کنم؟
  پزشک بر اساس سن، سبک زندگی، سابقه پزشکی و سایر شرایط شما تصمیم می‌گیرد چه واکسن‌هایی برایتان مناسب است.
• آیا به واکسن‌های دیگری هم نیاز دارم؟
  برخی بیماری‌ها، نوع شغل یا برنامه‌های سفر می‌توانند خطر ابتلا به بیماری‌های خاصی را افزایش دهند و ممکن است به واکسن‌هایی فراتر از برنامه معمول نیاز داشته باشید.
• واکسن‌ها چه عوارضی دارند؟
  بیشتر افراد دچار عارضه جدی ناشی از واکسن‌ها نمی‌شوند. عوارض شایع معمولاً خفیف هستند و در صورت بروز، اقداماتی برای کاهش آن‌ها وجود دارد.
• آیا Medicare هزینه واکسن‌های موردنیاز من را پوشش می‌دهد؟
  برخی بخش‌های Medicare، از جمله پوشش دارویی، ممکن است هزینه بعضی واکسن‌ها را پرداخت کنند.

سرطان روده بزرگ

بیشتر زنان و مردان باید غربالگری سرطان روده بزرگ را از ۴۵ سالگی آغاز کنند.

برخی آزمایش‌های غربالگری می‌توانند هم سرطان و هم پولیپ‌های پیش‌سرطانی را شناسایی کنند؛ پولیپ‌هایی که در صورت باقی ماندن ممکن است در آینده به سرطان تبدیل شوند. برخی آزمایش‌های دیگر فقط سرطان را تشخیص می‌دهند. روش‌هایی که می‌توانند پولیپ‌ها را نیز شناسایی کنند، مزیت بیشتری دارند. با این حال، مهم‌تر از نوع آزمایش، این است که غربالگری را انجام دهید.

اگر به دلیل سابقه خانوادگی یا شخصی در معرض خطر بیشتری برای سرطان روده بزرگ هستید، ممکن است لازم باشد غربالگری را در سن پایین‌تری شروع کنید. در این مورد با پزشک مشورت کنید.

روش‌های مختلفی برای غربالگری سرطان روده بزرگ وجود دارد که هرکدام مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند. پزشک می‌تواند بر اساس شرایط شما بهترین گزینه را پیشنهاد کند. در کولونوسکوپی، پزشک می‌تواند پولیپ‌ها را در همان زمان شناسایی و پیش از آنکه سرطانی شوند، خارج کند.

دیابت

غربالگری دیابت نوع ۲ باید حداکثر از ۴۵ سالگی آغاز شود و پس از آن، معمولاً هر ۳ سال یک‌بار تکرار شود.

اگر نتایج آزمایش طبیعی نباشد، اضافه‌وزن داشته باشید، پیش‌دیابت داشته باشید یا سابقه خانوادگی دیابت داشته باشید، ممکن است به آزمایش‌های منظم‌تر نیاز داشته باشید.

اگر اضافه‌وزن دارید و عوامل خطر دیگری برای دیابت نیز وجود دارد، باید بدون توجه به سن از نظر دیابت غربالگری شوید.

پزشک ممکن است یکی از آزمایش‌های زیر را برای شما درخواست کند:

• HbA1c: میانگین میزان قند خون شما را طی ۲ تا ۳ ماه گذشته اندازه‌گیری می‌کند.
• قند خون ناشتا (FPG): میزان قند خون را پس از حداقل ۸ ساعت ناشتایی، که در آن فقط آب نوشیده‌اید، اندازه‌گیری می‌کند.
• آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT): میزان قند خون را پیش از نوشیدن یک محلول شیرین مخصوص و ۲ ساعت پس از نوشیدن آن اندازه‌گیری می‌کند.

تراکم استخوان

با افزایش سن، استخوان‌ها ممکن است شکننده‌تر شوند و خطر شکستگی افزایش یابد.

پزشک ممکن است برای افرادی که احتمال ابتلا به پوکی استخوان یا شکستگی در آن‌ها بیشتر است، آزمایش تراکم استخوان لگن و ستون فقرات (اسکن DXA) را توصیه کند.

این افراد شامل موارد زیر هستند:

• زنان ۶۵ ساله و بالاتر
• زنان جوان‌تر و مردانی که احتمال ابتلا به پوکی استخوان در آن‌ها بیشتر است؛ از جمله افرادی که سیگار می‌کشند، وزن پایینی دارند، سابقه شکستگی دارند، به‌طور منظم پردنیزون یا سایر داروهای استروئیدی مصرف می‌کنند یا روزانه بیش از سه نوشیدنی الکلی مصرف می‌کنند.

اگر نتیجه آزمایش طبیعی باشد، معمولاً تا چند سال به تکرار اسکن نیاز نیست. اما اگر تراکم استخوان پایین باشد یا پوکی استخوان قطعی تشخیص داده شود، ممکن است لازم باشد آزمایش‌ها با فاصله کوتاه‌تری تکرار شوند تا مشخص شود درمان تا چه اندازه مؤثر بوده است.

بینایی

پس از ۵۰ سالگی بهتر است هر ۲ تا ۴ سال یک‌بار معاینه جامع چشم انجام دهید.

پس از ۵۵ سالگی ممکن است نیاز باشد این معاینه سالانه انجام شود. اگر به دیابت مبتلا هستید یا متوجه هرگونه تغییر در بینایی خود شده‌اید، درباره زمان مناسب معاینه با پزشک یا چشم‌پزشک مشورت کنید.

فشار خون

پرفشاری خون در میان افراد مسن شایع است. فشار خون بهتر است حداقل سالانه بررسی شود.

اگر اضافه‌وزن یا چاقی دارید، یا عدد بالایی فشار خون شما بیش از ۱۲۰ است، پزشک می‌تواند برنامه مناسبی برای پیگیری و کنترل فشار خون تنظیم کند.

کلسترول

برای بررسی وضعیت چربی خون، انجام آزمایش خون برای اندازه‌گیری کلسترول تام، کلسترول HDL (کلسترول خوب) و LDL (کلسترول بد) ضروری است.

افزایش برخی انواع کلسترول می‌تواند باعث تشکیل پلاک در دیواره شریان‌ها شود. این تجمع می‌تواند رگ‌ها را تنگ یا مسدود کرده و خطر سکته مغزی و حمله قلبی را افزایش دهد.

اگر سطح کلسترول شما بالا باشد، ممکن است لازم باشد آزمایش‌ها با فواصل کوتاه‌تری تکرار شوند.

غربالگری‌های ویژه زنان

ماموگرافی

متخصصان درباره اینکه زنان باید با چه فاصله‌ای برای سرطان پستان غربالگری شوند، اتفاق‌نظر کامل ندارند.

انجمن سرطان آمریکا (ACS) انجام ماموگرافی سالانه را از ۴۵ سالگی توصیه می‌کند و پیشنهاد می‌دهد از ۵۵ سالگی، غربالگری به هر دو سال یک‌بار تغییر کند.

در مقابل، کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده (USPSTF) برنامه کم‌تری را توصیه می‌کند، زیرا انجام غربالگری‌های بیشتر می‌تواند احتمال نتایج مثبت کاذب، بررسی‌های غیرضروری و هزینه‌های اضافی را افزایش دهد.

این نهاد توصیه می‌کند زنان زیر ۵۰ سال درباره ضرورت انجام غربالگری با پزشک خود مشورت کنند. از ۵۰ سالگی به بعد، انجام ماموگرافی هر دو سال یک‌بار توصیه می‌شود و معمولاً پس از ۷۵ سالگی ادامه غربالگری برای همه زنان ضروری نیست.

سرطان دهانه رحم

سال‌هاست که آزمایش پاپ‌اسمیر (Pap test) به‌عنوان روش استاندارد غربالگری سرطان دهانه رحم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بسته به سن و شرایط فرد، می‌توان از یکی از روش‌های زیر استفاده کرد:

• انجام پاپ‌اسمیر به‌تنهایی هر ۳ سال یک‌بار
• انجام آزمایش HPV (ویروس پاپیلومای انسانی) هر ۵ سال یک‌بار
• انجام هم‌زمان آزمایش پاپ‌اسمیر و HPV هر ۵ سال یک‌بار

اگر سابقه سلول‌های غیرطبیعی دهانه رحم داشته باشید، ممکن است لازم باشد غربالگری پس از ۶۵ سالگی نیز ادامه پیدا کند.

غربالگری‌های ویژه مردان

آزمایش PSA

آزمایش PSA یک آزمایش خون برای بررسی احتمال وجود سرطان پروستات است.

اگرچه PSA یکی از بهترین آزمایش‌های موجود برای غربالگری سرطان پروستات است، اما ممکن است نتیجه آن در فردی که سرطان ندارد نیز بالا باشد. در چنین شرایطی ممکن است برای مشخص شدن وجود یا عدم وجود سرطان، انجام نمونه‌برداری (بیوپسی) از پروستات ضروری شود.

اگر خطر ابتلا به سرطان پروستات در شما بالاتر از حد متوسط باشد، پزشک ممکن است انجام آزمایش PSA را توصیه کند.

درباره اینکه آیا غربالگری PSA برای شما مفید است یا خیر، با پزشک خود مشورت کنید.