اگر فکر می‌کنید در معرض HIV قرار گرفته‌اید، چه کارهایی باید انجام دهید؟

HIV می‌تواند از طریق رابطه جنسی بدون محافظت، آسیب تصادفی با سوزن آلوده، یا استفاده مشترک از سوزن آلوده برای تزریق مواد مخدر منتقل شود. اگر چنین اتفاقی برای شما افتاده باشد، ممکن است در معرض ویروسی قرار گرفته باشید که باعث بیماری ایدز می‌شود.

مواجهه با HIV به معنی ابتلای قطعی نیست. با این حال، اگر احتمال مواجهه وجود داشته باشد، باید هرچه سریع‌تر اقدام کنید تا احتمال ابتلا کاهش یابد.

۱. هرچه سریع‌تر PEP را شروع کنید

در ابتدا باید از نظر HIV آزمایش شوید تا مشخص شود که پیش از این مواجهه، HIV نداشته‌اید. اگر آزمایش منفی باشد و مواجهه از نوعی باشد که نیاز به پیشگیری دارد، باید PEP را هرچه سریع‌تر آغاز کنید.

PEP مخفف پیشگیری پس از مواجهه (Post-Exposure Prophylaxis) است. PEP شامل داروهای ضدویروسی است که پس از یک مواجهه احتمالی با HIV مصرف می‌شوند تا از تکثیر ویروس و ایجاد عفونت جلوگیری کنند.

PEP را می‌توان از طریق اورژانس بیمارستان، مراکز مراقبت فوری، کلینیک‌های تخصصی HIV یا پزشک دریافت کرد.

طبق توصیه‌های CDC، PEP برای افرادی مطرح است که HIV منفی هستند و یکی از شرایط زیر را داشته‌اند:

• رابطه جنسی بدون کاندوم با فردی که ممکن است HIV داشته باشد
• استفاده مشترک از سوزن هنگام تزریق مواد
• قربانی تجاوز یا تعرض جنسی شده‌اند
• در محیط درمانی در معرض خون فردی قرار گرفته‌اند که ممکن است HIV داشته باشد

PEP می‌تواند خطر ابتلا به HIV را بیش از ۹۰ درصد کاهش دهد، اما زمان شروع آن بسیار مهم است. درمان باید حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از مواجهه احتمالی آغاز شود و هرچه زودتر شروع شود، اثربخشی بیشتری خواهد داشت؛ ترجیحاً در ۳۶ ساعت اول.

PEP معمولاً به مدت ۲۸ روز و هر روز مصرف می‌شود. پس از پایان دوره درمان، باید آزمایش HIV مجدد انجام شود.

برخی بیمه‌های درمانی و برنامه‌های Medicaid هزینه PEP را پوشش می‌دهند. اگر بیمه ندارید، از پزشک یا مرکز درمانی درباره برنامه‌های حمایتی تأمین دارو سؤال کنید؛ در برخی موارد ممکن است بتوان دارو را به‌صورت رایگان یا با هزینه کمتر دریافت کرد.

۲. آزمایش HIV انجام دهید

آزمایش تنها راه مطمئن برای مشخص کردن وضعیت HIV است.

اگر PEP برای شما اندیکاسیون داشته باشد، آزمایش سریع HIV می‌تواند برای بررسی وضعیت اولیه استفاده شود و برخی از این آزمایش‌ها می‌توانند در حدود ۳۰ دقیقه نتیجه را مشخص کنند.

آزمایش HIV را می‌توان در مراکز مختلفی انجام داد، از جمله:

• اورژانس بیمارستان
• مراکز بهداشت و درمان جامعه
• مطب پزشک
• کلینیک‌های بیماری‌های مقاربتی
• مراکز تنظیم خانواده یا مراقبت‌های دوران بارداری
• مراکز پیشگیری یا درمان مصرف مواد

برخی آزمایش‌های سریع و آزمایش‌های خانگی عمدتاً آنتی‌بادی‌های HIV را شناسایی می‌کنند؛ یعنی آنتی‌بادی‌هایی که سیستم ایمنی بدن در پاسخ به ویروس تولید می‌کند.

در مقابل، نمونه‌های خونی که در مراکز درمانی به آزمایشگاه ارسال می‌شوند، معمولاً با روش‌هایی بررسی می‌شوند که می‌توانند هم آنتی‌ژن و هم آنتی‌بادی HIV را شناسایی کنند. این روش‌ها می‌توانند نسبت به آزمایش‌هایی که فقط آنتی‌بادی را بررسی می‌کنند، در مراحل اولیه عفونت حساس‌تر باشند.

آزمایش‌های خانگی مزیت حفظ حریم خصوصی بیشتری دارند. برخی از آن‌ها با نمونه بزاق انجام می‌شوند و نتیجه را ظرف چند دقیقه ارائه می‌کنند. اگر نتیجه آزمایش خانگی مثبت باشد، باید با یک آزمایش تشخیصی در مرکز درمانی تأیید شود.

برخی آزمایش‌های خانگی دقیق‌تر نیز با گرفتن مقدار کمی خون از نوک انگشت انجام می‌شوند و نمونه برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.

با این حال، اگر احتمال مواجهه با HIV وجود دارد، انجام آزمایش خانگی نباید باعث تأخیر در شروع PEP شود. در صورت نیاز به PEP، درمان باید در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز شود.

بسیاری از بیمه‌های درمانی هزینه آزمایش HIV را پوشش می‌دهند و برخی مراکز نیز آزمایش را به‌صورت رایگان ارائه می‌کنند.

دوره پنجره آزمایش HIV

ممکن است HIV بلافاصله پس از ورود به بدن در آزمایش‌ها قابل شناسایی نباشد. به همین دلیل، اگر آزمایش در فاصله کوتاهی پس از مواجهه انجام شود و نتیجه منفی باشد، ممکن است نیاز باشد آزمایش در زمان مناسب دیگری تکرار شود.

منفی بودن آزمایش اولیه، به‌تنهایی عفونت اخیر را به‌طور قطعی رد نمی‌کند. زمان مناسب آزمایش مجدد به نوع آزمایش، زمان مواجهه و مصرف یا عدم مصرف PEP بستگی دارد و باید طبق نظر پزشک یا پروتکل مرکز درمانی انجام شود.

۳. علائم HIV را بشناسید

علائم HIV در افراد مختلف متفاوت است. حدود یک‌سوم افراد ممکن است ۲ تا ۴ هفته پس از ابتلا دچار علائمی شبیه آنفلوانزا شوند، مانند:

• تب
• لرز
• دردهای عضلانی
• خستگی
• گلودرد

اما بسیاری از افراد ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند. بنابراین، نداشتن علائم به معنی نداشتن HIV نیست.

به همین دلیل، اگر احتمال تماس با HIV وجود داشته است، آزمایش اهمیت بسیار بیشتری از توجه به علائم دارد.

اگر آزمایش HIV مثبت شود، باید هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید تا درمان ضدرتروویروسی یا ART آغاز شود.

مصرف منظم و دقیق داروهای ضدرتروویروسی می‌تواند مقدار ویروس در خون را تا حدی کاهش دهد که در آزمایش‌های معمول قابل شناسایی نباشد. به این وضعیت بار ویروسی غیرقابل‌تشخیص (Undetectable Viral Load) گفته می‌شود.

درمان مؤثر HIV می‌تواند به فرد کمک کند زندگی طولانی و سالمی داشته باشد و در صورت رسیدن و حفظ بار ویروسی در سطح غیرقابل‌تشخیص، خطر انتقال جنسی HIV نیز عملاً از بین می‌رود.

علائمی مانند کاهش سریع و بی‌دلیل وزن، زخم‌های دهانی یا تناسلی، تورم غدد لنفاوی، لکه‌ها یا ضایعات پوستی و عفونت قارچی دهان (برفک) می‌توانند در برخی افراد در جریان عفونت HIV دیده شوند. با این حال، این علائم اختصاصی HIV نیستند و تشخیص تنها با آزمایش امکان‌پذیر است.

۴. تا مشخص شدن وضعیت خود، از دیگران محافظت کنید

تا زمانی که مشخص شود HIV ندارید، یا اگر می‌دانید که HIV مثبت هستید، اقداماتی را برای کاهش احتمال انتقال ویروس به دیگران انجام دهید.

با شریک جنسی خود صادق باشید

اگر احتمال می‌دهید در معرض HIV قرار گرفته‌اید، شریک یا شرکای جنسی خود را در جریان بگذارید تا آن‌ها نیز بتوانند در صورت نیاز آزمایش و اقدامات پیشگیرانه انجام دهند.

از شریک جنسی خود محافظت کنید

تا مشخص شدن وضعیت HIV:

• در هر رابطه جنسی از کاندوم استفاده کنید.
• کاندوم در برابر HIV و بسیاری از عفونت‌های مقاربتی محافظت ایجاد می‌کند و به پیشگیری از بارداری نیز کمک می‌کند.
• در صورت استفاده از کاندوم، از روان‌کننده‌های پایه آب استفاده کنید. روان‌کننده‌های روغنی می‌توانند باعث آسیب یا پارگی کاندوم شوند.

فقط از سوزن تمیز استفاده کنید

هرگز سوزن یا تجهیزات تزریق را با دیگران به اشتراک نگذارید. در بسیاری از شهرها برنامه‌هایی وجود دارد که سوزن و تجهیزات استریل را در اختیار افراد قرار می‌دهند.

خون یا اسپرم اهدا نکنید

تا زمانی که پزشک تأیید نکرده است که HIV ندارید، از اهدای خون یا اسپرم خودداری کنید.

مراکز انتقال خون و مراکز درمان ناباروری نمونه‌های اهدایی را از نظر HIV بررسی می‌کنند. در برخی مناطق نیز اهدای خون توسط فردی که از مثبت بودن HIV خود آگاه است، ممنوع است.

۵. اگر باردار هستید، سریعاً آزمایش دهید

اگر باردار هستید و احتمال مواجهه با HIV وجود دارد، هرچه سریع‌تر آزمایش HIV انجام دهید.

اگر نتیجه آزمایش مثبت باشد، درمان مناسب می‌تواند به میزان قابل‌توجهی خطر انتقال HIV از مادر به نوزاد را کاهش دهد.

در مورد شیردهی نیز باید حتماً با پزشک یا متخصص HIV مشورت شود، زیرا HIV می‌تواند از طریق شیر مادر منتقل شود و برخی داروهای ضد HIV نیز می‌توانند وارد شیر مادر شوند. تصمیم درباره شیردهی باید بر اساس وضعیت HIV مادر، درمان دریافت‌شده و دستورالعمل‌های پزشکی محل زندگی انجام شود.