آنچه در این مطلب خواهید خواند
تفاوت HIV و AIDS چیست؟
HIV و AIDS با یکدیگر ارتباط دارند، اما یکسان نیستند.
HIV یک ویروس است و ممکن است چند سال پس از آلوده شدن فرد، در صورتی که سیستم ایمنی او را بهشدت تضعیف کند، به AIDS منجر شود.
البته همه افرادی که به HIV مبتلا میشوند، لزوماً به AIDS مبتلا نخواهند شد. اما اگر عفونت HIV درمان نشود و فرد داروهای ضدرتروویروسی دریافت نکند، بیماری معمولاً طی ۱۰ تا ۱۵ سال پیشرفت کرده و به مرحله AIDS میرسد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم درمصاحبه با دکتر لادن عباسیان (رئیس مرکز تحقیقات ایدز) در آذر 1404، با بیان اینکه طبق آخرین آمار، ما در کشور حدود 25870 نفر بیمار مبتلا به اچآیوی شناساییشده داریم که حدود 20 هزار نفر از آنها تحت درمان قرار گرفتهاند، اظهار کرد: تخمین ما از تعداد واقعی مبتلایان حدود 41509 نفر است. یعنی بین آمار تخمینی و تعداد شناساییشده فاصله وجود دارد و یکی از اهداف برنامههای کنترل اچآیوی این است که این فاصله را به حداقل برسانیم.
HIV چیست؟
HIV مخفف Human Immunodeficiency Virus یا ویروس نقص ایمنی انسانی است. این ویروس میتواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود.
منظور از نقص ایمنی (Immunodeficiency) این است که سیستم ایمنی بدن، یعنی سامانهای که وظیفه مقابله با بیماریها و عفونتها را بر عهده دارد، نمیتواند آنطور که باید عمل کند.
سیستم ایمنی شامل سلولهای سفید خونی به نام سلولهای T یا لنفوسیتهای T است. این سلولها با مقابله با عفونتها به حفظ سلامت بدن کمک میکنند.
HIV به یکی از انواع این سلولهای T یعنی سلولهای CD4 که به آنها سلولهای T کمککننده (Helper T cells) نیز گفته میشود، حمله میکند. ویروس بهطور مکرر از خود نسخهبرداری میکند و در این روند سلولهای CD4 را از بین میبرد.
با کاهش این سلولها، بدن در برابر عفونتهای ناشی از باکتریها، ویروسها، انگلها و قارچها آسیبپذیرتر میشود.
درمان موسوم به درمان ضدرتروویروسی (Antiretroviral Therapy یا ART) میزان ویروس موجود در خون را کاهش میدهد و از تخریب بیشتر سلولهای CD4 جلوگیری میکند.
زمانی که HIV برای نخستین بار شناسایی شد، درمان مؤثری برای آن وجود نداشت؛ به همین دلیل امید به زندگی افراد مبتلا به این ویروس تنها چند سال بود. اما امروزه، با استفاده از ART، افراد مبتلا به HIV میتوانند در صورت مصرف منظم داروها، سالهای طولانی و زندگی سالمی داشته باشند.
HIV از طریق تماس مستقیم با موارد زیر منتقل میشود:
- خون
- مایع منی
- ترشحات واژن
- شیر مادر
این ویروس معمولاً از راههای زیر از فردی به فرد دیگر منتقل میشود:
- رابطه جنسی
- استفاده مشترک از سرنگ یا سایر وسایل تزریق مواد مخدر
- انتقال از مادر به نوزاد در دوران بارداری
AIDS چیست؟
HIV درماننشده میتواند به بیماریای به نام AIDS، یعنی سندرم نقص ایمنی اکتسابی (Acquired Immunodeficiency Syndrome)، منجر شود.
AIDS سومین و پیشرفتهترین مرحله عفونت HIV است که به آن مرحله ۳ HIV نیز گفته میشود.
افرادی که به AIDS مبتلا میشوند معمولاً در یکی از این شرایط قرار دارند: یا هرگز عفونت HIV در آنها تشخیص داده نشده است، یا درمان بهموقع دریافت نکردهاند تا از پیشرفت عفونت جلوگیری شود، یا داروهای ART را مطابق دستور پزشک مصرف نکردهاند، یا درمان را بهطور کامل قطع کردهاند.
امید به زندگی فرد مبتلا به AIDS ممکن است تا حدود سه سال باشد، اما در صورت بروز یک عفونت جدی، پیشآگهی ممکن است به حدود یک سال کاهش یابد.
علائم HIV و AIDS
HIV و AIDS یکسان نیستند؛ HIV یک ویروس است، در حالی که AIDS یک بیماری یا وضعیت بالینی ناشی از پیشرفت عفونت HIV است.
بنابراین، اگرچه ممکن است برخی علائم آنها مشترک باشد، اما در مجموع تفاوتهای مهمی با یکدیگر دارند.
علائم HIV
همه افرادی که بهتازگی به HIV مبتلا شدهاند، که به این مرحله عفونت اولیه یا عفونت حاد HIV گفته میشود، الزاماً علامتی ندارند.
اگر علائم ایجاد شوند، ممکن است خفیف باشند و فرد حتی متوجه آنها نشود. در برخی افراد نیز علائم شبیه آنفلوانزا ایجاد میشود.
علائم و نشانههای اولیه ممکن است حدود ۲ تا ۴ هفته پس از آلوده شدن ظاهر شوند، از جمله:
- تب
- سردرد
- خستگی
- تورم غدد لنفاوی در گردن و کشاله ران
- بثورات پوستی
- درد عضلانی
- درد مفاصل
- گلودرد
- زخمهای دردناک در دهان
- اسهال
- کاهش وزن ناخواسته
- سرفه
- تعریق شبانه
علائم اولیه HIV ممکن است شبیه آنفلوانزا باشند. اگر چنین علائمی دارید و احتمال میدهید در معرض ویروس قرار گرفته باشید، در اسرع وقت آزمایش HIV انجام دهید.
اگر این علائم را دارید و احتمال میدهید در معرض HIV قرار گرفته باشید، هرچه سریعتر آزمایش دهید.
علائم AIDS
علائم AIDS با علائم مراحل اولیه HIV متفاوت است، زیرا بیشتر به نوع عفونت یا بیماری خاصی که در اثر تضعیف سیستم ایمنی ایجاد میشود بستگی دارد.
نشانههایی که ممکن است در فرد مبتلا به AIDS دیده شوند عبارتاند از:
- کاهش وزن ناگهانی
- تعریق شبانه
- تبهای مکرر
- خستگی شدید و احساس خستگی بدون علت مشخص
- اسهالی که بیش از یک هفته ادامه پیدا کند
- زخم در دهان، ناحیه مقعد یا اندام تناسلی
- ذاتالریه یا پنومونی
- لکهها و ضایعات پوستی یا ضایعات داخل دهان، بینی یا روی پلکها
- مشکلات حافظه
- افسردگی
- عفونتهای قارچی مکرر یا پایدار، از جمله برفک دهانی یا عفونت قارچی واژن
- بثورات پوستی یا پوستهپوسته شدن پوست که بهبود پیدا نمیکند
- بیماری التهابی لگن که به درمان پاسخ نمیدهد
افراد مبتلا به AIDS در برابر برخی عفونتها بسیار شدیدتر از افراد دارای سیستم ایمنی سالم بیمار میشوند، زیرا سیستم ایمنی آنها قادر نیست بهخوبی یا حتی بهطور کافی با این عفونتها مقابله کند.
این عفونتها که به آنها عفونتهای فرصتطلب (Opportunistic Infections) گفته میشود، عامل اصلی بسیاری از علائم و نشانههای AIDS هستند.
از شایعترین عفونتهای فرصتطلب در افراد مبتلا به AIDS میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- برفک یا کاندیدیازیس
- سیتومگالوویروس (CMV)
- ویروس هرپس سیمپلکس (HSV)
- مالاریا
- پنومونی ناشی از Pneumocystis (PCP)
- توکسوپلاسموز (Toxo)
- سل (TB)
تشخیص HIV و AIDS
در افراد مبتلا به HIV، پزشک باید میزان ویروس موجود در بدن را بهطور منظم بررسی کند. به این شاخص بار ویروسی (Viral Load) گفته میشود.
معمولاً توصیه میشود افراد مبتلا به HIV هر ۳ تا ۴ ماه آزمایش دهند تا میزان بار ویروسی آنها بررسی شود. پزشک بر اساس شرایط فرد، برنامه مناسب آزمایش را تعیین میکند.
آزمایش HIV، خون یا بزاق را از نظر وجود آنتیبادیهایی که بدن در پاسخ به ویروس تولید میکند بررسی میکند.
در گذشته برای انجام آزمایش HIV لازم بود فرد به مطب پزشک، مرکز بهداشت یا بیمارستان مراجعه کند؛ اما امروزه بسیاری از افراد میتوانند از کیتهای خودآزمایی HIV در منزل استفاده کنند.
در خودآزمایی، فرد از سواب موجود در کیت استفاده کرده و آن را روی لثههای خود میکشد. پس از انجام مراحل ذکرشده در دستورالعمل کیت، معمولاً نتیجه طی حدود ۲۰ دقیقه آماده میشود.
دو عامل اصلی به پزشک نشان میدهند که عفونت HIV به مرحله AIDS پیشرفت کرده است:
۱. تعداد سلولهای CD4
در فردی که سیستم ایمنی سالمی دارد، تعداد سلولهای CD4 معمولاً حدود ۵۰۰ تا ۱۶۰۰ سلول در هر میلیمتر مکعب خون است.
در فرد مبتلا به AIDS، تعداد CD4 معمولاً کمتر از ۲۰۰ سلول در هر میلیمتر مکعب است. به این شاخص شمارش CD4 یا CD4 count گفته میشود.
۲. عفونتهای تعریفکننده AIDS (عفونتهای فرصتطلب)
این عفونتها معمولاً در افرادی مشاهده میشوند که تعداد CD4 آنها به کمتر از ۲۰۰ رسیده است.
مدت زمانی که طول میکشد HIV به AIDS تبدیل شود، در افراد مختلف متفاوت است. بدون درمان ممکن است این روند ۱۰ تا ۱۵ سال طول بکشد. اما با درمان مناسب، ممکن است فرد هرگز به AIDS مبتلا نشود.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعهای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
درمان HIV و AIDS
درمان HIV شامل استفاده از داروهای ضدرتروویروسی یا ART است.
این درمان HIV را بهطور کامل از بین نمیبرد، اما داروها تکثیر ویروس را مهار میکنند و در نتیجه توانایی ویروس برای حمله به سلولهای T کاهش مییابد.
هرچه بار ویروسی پایینتر باشد، سیستم ایمنی وضعیت بهتری خواهد داشت؛ در نتیجه احتمال بروز عفونتها کاهش مییابد و خطر انتقال ویروس نیز کمتر میشود.
هدف درمان این است که بار ویروسی به سطح «غیرقابلتشخیص» (Undetectable) برسد و در همین سطح باقی بماند.
اگر آزمایش خون نشان دهد که بار ویروسی غیرقابلتشخیص است، فرد HIV مثبت نمیتواند ویروس را از طریق رابطه جنسی منتقل کند.
برای دستیابی به این وضعیت، مصرف منظم و روزانه داروها دقیقاً مطابق دستور پزشک بسیار مهم است.
شرایط در افراد مختلف متفاوت است، اما بیشتر افرادی که ART را منظم و بدون فراموش کردن دوزها مصرف میکنند، میتوانند طی حدود ۶ ماه بار ویروسی خود را کنترل کنند.
در افراد مبتلا به HIV، هرچه درمان ART زودتر آغاز شود، احتمال موفقیت درمان بیشتر خواهد بود.
داروهای درمان HIV
درمان HIV معمولاً با داروهای خوراکی یا قرصها آغاز میشود. داروهای ART متعددی برای درمان این ویروس تأیید شدهاند.
بیشتر افراد مبتلا به HIV حداقل سه داروی مختلف از دو گروه دارویی متفاوت دریافت میکنند. پزشک ترکیب دارویی را بر اساس شرایط و نیازهای هر فرد انتخاب میکند.
امروزه بسیاری از داروها بهصورت قرصهای ترکیبی عرضه میشوند؛ یعنی چند دارو در یک قرص قرار گرفتهاند و به این ترتیب تعداد قرصهایی که فرد باید در طول روز مصرف کند، کاهش مییابد.
چند نمونه از داروهای ترکیبی عبارتاند از:
- Atripla: ترکیبی از efavirenz، emtricitabine و tenofovir disoproxil fumarate
- Biktarvy: ترکیبی از bictegravir sodium، emtricitabine و tenofovir alafenamide fumarate
- Cimduo: ترکیبی از lamivudine و tenofovir disoproxil fumarate
- Combivir: ترکیبی از lamivudine و zidovudine
- Complera: ترکیبی از emtricitabine، rilpivirine hydrochloride و tenofovir disoproxil fumarate
- Descovy: ترکیبی از emtricitabine و tenofovir alafenamide fumarate
- Epzicom: ترکیبی از abacavir sulfate و lamivudine
- Idvynso: ترکیبی از doravirine و islatravir
- Bixlenvo: ترکیبی از bictegravir، lenacapavir و سایر اجزای دارویی ذکرشده در فرمولاسیون آن
همچنین داروهای تکجزئی متعددی نیز وجود دارند، از جمله:
- Edurant (rilpivirine hydrochloride یا RPV)
- Intelence (etravirine یا ETR)
- Rescriptor (delavirdine mesylate یا DLV)
پس از اینکه به کمک قرصها بار ویروسی بهاندازه کافی کاهش یافت یا به سطح غیرقابلتشخیص رسید، ممکن است پزشک پیشنهاد کند درمان به شکل تزریق طولانیاثر ادامه پیدا کند.
این داروهای تزریقی نسبت به قرصها اثر طولانیتری دارند و ممکن است فقط ماهی یکبار یا هر دو ماه یکبار تجویز شوند.
پیشگیری پیش از مواجهه با HIV یا PrEP
نوع دیگری از درمان به نام پروفیلاکسی پیش از مواجهه (PrEP) وجود دارد که میتواند خطر ابتلا به HIV را در افرادی که در معرض خطر بالای ابتلا قرار دارند، کاهش دهد.
PrEP برای افرادی است که HIV ندارند و برای درمان افراد مبتلا به HIV استفاده نمیشود.
اگر در معرض خطر ابتلا به HIV هستید، درباره شروع PrEP با پزشک خود مشورت کنید.
اگر فرد مبتلا به HIV در نهایت به AIDS پیشرفت کرده باشد، پزشک معمولاً توصیه میکند که درمان ART ادامه پیدا کند؛ زیرا این درمان میتواند به جلوگیری از افزایش بیشتر بار ویروسی کمک کند.
چگونه از HIV پیشگیری کنیم؟
HIV از طریق تماس با مایعات بدن فرد آلوده منتقل میشود و بنابراین در بسیاری از موارد میتوان از آن پیشگیری کرد.
برای کاهش خطر ابتلا به HIV و جلوگیری از انتقال آن به دیگران:
- هنگام رابطه جنسی، از کاندوم بهطور صحیح استفاده کنید.
- از تزریق مواد مخدر و استفاده مشترک از وسایل تزریق خودداری کنید.
- داروهای ART را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- در صورت داشتن خطر بالای ابتلا، از داروهای PrEP استفاده کنید.
- اگر قصد بارداری دارید و شما یا همسرتان مبتلا به HIV هستید، با پزشک درباره روشهای کاهش خطر انتقال ویروس به نوزاد مشورت کنید.
چگونه از پیشرفت HIV به AIDS جلوگیری کنیم؟
AIDS پیشرفتهترین مرحله عفونت HIV است.
بهترین راه برای پیشگیری از رسیدن HIV به مرحله AIDS، شروع هرچه سریعتر درمان ضدرتروویروسی است.
مصرف روزانه و منظم داروها طبق دستور پزشک میتواند سیستم ایمنی را در وضعیت مناسبی نگه دارد و میزان ویروس را آنقدر کاهش دهد که دیگر در آزمایشها قابل شناسایی نباشد.
پایبندی دقیق به درمان میتواند از پیشرفت بیماری به AIDS برای سالها و حتی دههها جلوگیری کند.
همچنین درمان مؤثر، احتمال انتقال HIV به شریک جنسی و سایر افراد را بهشدت کاهش میدهد.
بسیاری از افراد مبتلا به HIV میتوانند طول عمر طبیعی و زندگی معمولی داشته باشند.
نکات مهم
HIV ویروسی است که میتواند به AIDS منجر شود؛ وضعیتی که گاهی از آن با عنوان مرحله سوم HIV یاد میشود.
HIV در بسیاری از موارد قابل پیشگیری است، اما در حال حاضر درمانی که ویروس را بهطور کامل از بدن ریشهکن کند وجود ندارد.
در عوض، درمانی که ART نام دارد، با کاهش میزان ویروس در بدن، از پیشرفت عفونت به سمت AIDS جلوگیری میکند و خطر انتقال ویروس را نیز کاهش میدهد.
شروع هرچه سریعتر ART و مصرف دقیق و منظم داروها برای موفقیت درمان بسیار مهم است.
پرسشهای متداول درباره HIV و AIDS
آیا واکسن HIV وجود دارد؟
پژوهشگران در حال تلاش برای تولید واکسن HIV هستند، اما در حال حاضر واکسن مؤثری برای استفاده عمومی در دسترس نیست.
با این حال، درمان پیشگیرانهای به نام PrEP وجود دارد که میتواند در افرادی که در معرض خطر بالای ابتلا هستند، احتمال عفونت HIV را کاهش دهد.
فرد مبتلا به HIV چقدر میتواند زنده بماند؟
بسیاری از افراد مبتلا به HIV میتوانند زندگی طولانی و سالمی داشته باشند؛ علت اصلی آن معمولاً استفاده منظم از درمان ضدرتروویروسی (ART) است که تکثیر ویروس را در بدن کنترل میکند.
اگر آزمایش HIV مثبت باشد، چه اتفاقی میافتد؟
مثبت بودن آزمایش HIV به این معناست که فرد به ویروس نقص ایمنی انسانی آلوده شده است.
این ویروس به سیستم ایمنی حمله میکند و توانایی بدن برای مقابله با عفونتها را کاهش میدهد.
هرچه ویروس بیشتر تکثیر شود و آسیب بیشتری به سیستم ایمنی وارد کند، احتمال پیشرفت بیماری به سمت AIDS افزایش مییابد.
آیا ابتلا به HIV آسان است؟
HIV فقط از طریق مایعات بدن آلوده منتقل میشود و به سادگی سرماخوردگی یا آنفلوانزا منتقل نمیشود.
برای انتقال ویروس، فرد باید با مایع آلوده تماس داشته باشد و ویروس وارد بدن او شود. برای مثال، این اتفاق میتواند از طریق رابطه جنسی یا استفاده از سرنگ آلوده در تزریق مواد مخدر رخ دهد.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر ابتلا به HIV هستند؟
هر فردی ممکن است به HIV مبتلا شود؛ با این حال، طبق این منبع، خطر ابتلا در برخی گروهها بیشتر است، از جمله مردان همجنسگرا یا دوجنسگرا و مردانی که با مردان رابطه جنسی دارند (MSM).
