رتینیت ناشی از سیتومگالوویروس (CMV) یک عفونت ویروسی چشم است که می‌تواند بیماری جدی ایجاد کند و حتی به نابینایی منجر شود.
احتمال ابتلا به این عفونت در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، به‌ویژه مبتلایان به HIV یا ایدز، بیشتر است. پیش از در دسترس قرار گرفتن داروهای مؤثر HIV در دهه ۱۹۹۰، رتینیت CMV در افراد مبتلا به HIV بسیار شایع بود. امروزه این بیماری در تعداد کمتری از بیماران دیده می‌شود، اما همچنان یکی از علل مهم نابینایی در افراد مبتلا به ایدز به شمار می‌رود.
HIV و سلامت چشم
CMV یکی از ویروس‌های خانواده هرپس‌ویروس‌هاست. این ویروس شبکیه را درگیر می‌کند؛ شبکیه لایه‌ای حساس به نور در قسمت پشتی چشم است. شبکیه نور واردشده به چشم را به پیام‌های الکتریکی تبدیل می‌کند تا مغز بتواند تصویر را تفسیر کند. بنابراین، برای داشتن بینایی طبیعی، سلامت شبکیه ضروری است.
CMV ویروسی بسیار شایع است و بیش از نیمی از بزرگسالان تا حدود ۴۰سالگی با آن مواجه شده‌اند. در افراد سالم، این ویروس معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما اگر HIV سیستم ایمنی را تضعیف کرده باشد، CMV می‌تواند فعال شده، گسترش پیدا کند و چشم را درگیر کند. خود عفونت CMV نیز می‌تواند توانایی سیستم ایمنی برای مقابله با عوامل بیماری‌زا را کاهش دهد.
ویروس با آلوده کردن و آسیب رساندن به سلول‌های شبکیه باعث ایجاد ضایعات و جای زخم در آن می‌شود. همچنین ممکن است جریان خون و در نتیجه اکسیژن‌رسانی به بافت‌های چشم را مختل کند. CMV می‌تواند از فرد مبتلا از طریق مایعات بدن مانند بزاق، خون، مایع منی و اشک منتقل شود.
رتینیت CMV می‌تواند باعث جداشدگی شبکیه شود؛ حالتی که در آن شبکیه از لایه‌های زیرین و عروق خونی تغذیه‌کننده خود جدا می‌شود. در صورت درمان نشدن، رتینیت CMV می‌تواند بینایی را از بین ببرد. شروع سریع درمان ضدویروسی پس از تشخیص بیماری می‌تواند به حفظ بینایی کمک کند.
علائم
ممکن است در ابتدا هیچ علامتی احساس نکنید. علائم اغلب ابتدا در یک چشم ظاهر می‌شوند و با گذشت زمان ممکن است چشم دیگر نیز درگیر شود. رتینیت CMV بیشتر در سنین ۲۰ تا ۵۰ سالگی تشخیص داده می‌شود.
علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مشاهده لکه‌ها، نقاط یا خطوط شناور در میدان دید که به آن‌ها «مگس‌پران» یا Floaters گفته می‌شود
- دیدن نورهای چشمک‌زن یا فلاش‌های نوری
- تاری دید
- ایجاد نقاط کور در مرکز میدان دید
- مشاهده سایه در کناره‌های میدان دید یا کاهش دید محیطی
- حساسیت به نور
بیماری‌های چشمی دیگری نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. بنابراین، در صورت بروز هرگونه اختلال در بینایی، باید در اسرع وقت با چشم‌پزشک مراجعه کنید.
پزشک معمولاً با استفاده از قطره‌های چشمی، مردمک را گشاد می‌کند و سپس شبکیه را بررسی می‌کند. ممکن است برای تشخیص دقیق‌تر، مقدار کمی از مایع داخل چشم نیز برداشته شود تا از نظر وجود ویروس بررسی شود.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
به افراد مبتلا به HIV توصیه می‌شود هر ۳ ماه یک‌بار معاینه و بررسی بینایی انجام دهند.
پیشگیری
یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از رتینیت CMV، کنترل مناسب عفونت HIV است. این کار به معنای مصرف منظم و روزانه داروهای درمان ضدرتروویروسی بسیار فعال یا HAART است.
این داروها میزان ویروس HIV را در بدن کاهش می‌دهند و در نتیجه به تقویت عملکرد سیستم ایمنی کمک می‌کنند تا بتواند بهتر با عوامل عفونی مانند CMV مقابله کند.
پزشک متخصص HIV ممکن است تعداد سلول‌های CD4 خون را نیز بررسی کند. CD4 نوعی سلول سیستم ایمنی است و کاهش تعداد آن می‌تواند نشان‌دهنده تضعیف سیستم ایمنی باشد.
درمان و پیش‌آگهی
تا ۹۵ درصد افراد مبتلا به رتینیت CMV با درمان مناسب وضعیت خوبی پیدا می‌کنند.
داروهای ضدویروسی مورد استفاده شامل گان‌سیکلوویر، سیدوفوویر، فوسکارنت و والگان‌سیکلوویر هستند. این داروها ممکن است به روش‌های مختلف تجویز شوند:
- به صورت قرص
- به صورت تزریق داخل ورید
- به صورت تزریق مستقیم داخل چشم
- از طریق یک ایمپلنت داخل چشم که دارو را به‌تدریج و در طول زمان آزاد می‌کند
هرچه مدت بیشتری از داروهای ضدویروسی استفاده شود، احتمال ایجاد مقاومت دارویی در CMV افزایش می‌یابد. بنابراین هدف درمان این است که عفونت شبکیه در سریع‌ترین زمان ممکن کنترل و برطرف شود.
اگر CMV باعث آسیب جدی به شبکیه شده باشد، ممکن است برای ترمیم یا تقویت نواحی آسیب‌دیده به جراحی لیزری نیاز باشد.
CMV یک «عفونت فرصت‌طلب» است؛ یعنی بیشتر در شرایطی ایجاد می‌شود که سیستم ایمنی بدن به‌شدت ضعیف شده باشد. بنابراین، اگر HIV به‌خوبی کنترل نشده باشد و تعداد سلول‌های CD4 به کمتر از ۵۰ برسد، احتمال عود مجدد رتینیت CMV بسیار زیاد خواهد بود.
