آنچه در این مطلب خواهید خواند
لنفوم غیرهوچکین (Non-Hodgkin’s Lymphoma یا NHL) نوعی سرطان سلول‌های سفید خون به نام لنفوسیت‌ها است. لنفوسیت‌ها بخشی از سیستم ایمنی بدن هستند و به مقابله با عفونت‌ها کمک می‌کنند. این سرطان در سیستم لنفاوی آغاز می‌شود. از آنجا که سیستم لنفاوی در بخش‌های مختلف بدن گسترده است، لنفوم غیرهوچکین می‌تواند تقریباً در هر قسمت از بدن ایجاد شود و به اندام‌هایی مانند کبد، استخوان‌ها، مغز، شکم و سایر نواحی گسترش پیدا کند.
وقتی سیستم ایمنی بدن ضعیف شده باشد، این بیماری ممکن است با سرعت بیشتری ایجاد یا پیشرفت کند؛ به همین دلیل، افراد مبتلا به HIV بیشتر در معرض ابتلا به لنفوم غیرهوچکین قرار دارند.
گاهی از NHL با عنوان لنفوم مرتبط با ایدز نیز یاد می‌شود. با این حال، ابتلا به لنفوم غیرهوچکین لزوماً به این معنا نیست که HIV به مرحله ایدز رسیده است. این بیماری حتی در افرادی که تعداد سلول‌های CD4 آنها بالا است و هنوز مبتلا به ایدز نشده‌اند نیز ممکن است رخ دهد.
استفاده از درمان ضدرتروویروسی (ART) باعث شده است میزان بروز لنفوم غیرهوچکین در افراد مبتلا به HIV به‌طور قابل‌توجهی کاهش پیدا کند.
چه عواملی خطر ابتلا را افزایش می‌دهند؟
علاوه بر HIV، احتمال ابتلا به لنفوم غیرهوچکین در شرایط زیر نیز بیشتر است:
- سن بالاتر
- جنس مذکر
- سفیدپوست بودن
- داشتن سابقه خانوادگی لنفوم غیرهوچکین
- تماس با برخی آفت‌کش‌ها
- سابقه پرتودرمانی
برخی بیماری‌ها و شرایط پزشکی نیز می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند، از جمله:
- بیماری‌های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید و پسوریازیس
- عفونت با ویروس‌هایی مانند اپشتین–بار (EBV)، HTLV-1 و HHV-8
- سابقه عفونت با هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) که می‌تواند باعث ایجاد زخم معده شود
- پیوند اعضا
- سابقه درمان قبلی برای لنفوم هوچکین
- هر وضعیتی که موجب ضعف سیستم ایمنی شود
علائم لنفوم غیرهوچکین
علائم لنفوم غیرهوچکین ممکن است به‌راحتی با علائم مرتبط با ایدز اشتباه گرفته شوند. این علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- تب
- تعریق شبانه
- کاهش وزن
- خستگی
- تورم غدد لنفاوی در گردن، زیر بغل، کشاله ران یا شکم
- بثورات پوستی یا خارش پوست
- درد در قفسه سینه، شکم یا استخوان‌ها
تشخیص لنفوم غیرهوچکین
پزشک ابتدا معاینه جسمی انجام می‌دهد و درباره وضعیت سلامت، عادات فردی، بیماری‌های قبلی و درمان‌هایی که بیمار دریافت کرده است سؤال می‌کند.
احتمالاً آزمایش‌های خونی نیز انجام می‌شود تا تعداد و وضعیت انواع مختلف سلول‌های خونی و همچنین میزان برخی آنزیم‌ها و مواد موجود در خون بررسی شود.
برای تأیید تشخیص لنفوم غیرهوچکین، نمونه‌برداری (بیوپسی) ضروری است. در این روش، پزشک بخشی از یک غدد لنفاوی یا تمام آن، یا در برخی موارد نمونه‌ای از مغز استخوان را از استخوان‌هایی مانند لگن یا جناغ تهیه می‌کند و نمونه زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.
همچنین ممکن است برای مشخص شدن میزان گسترش بیماری، از عکس‌برداری قفسه سینه یا سی‌تی‌اسکن (CT scan) استفاده شود. این روش‌ها به پزشک کمک می‌کنند مشخص کند سرطان تا چه حد در بدن گسترش یافته است.
درمان لنفوم غیرهوچکین
نوع درمان و میزان موفقیت آن به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- مرحله بیماری (Stage)
- تعداد سلول‌های CD4
- وجود یا عدم وجود سایر عفونت‌های مرتبط با ایدز
همه موارد لنفوم غیرهوچکین نیازمند شروع فوری درمان نیستند. اگر لنفوم رشد آهسته‌ای داشته باشد یا سیستم ایمنی فرد وضعیت مناسبی داشته باشد، پزشک ممکن است راهبرد پایش و انتظار (Watchful Waiting) را انتخاب کند. در این حالت، بیمار هر چند ماه یک‌بار ارزیابی می‌شود و تا زمانی که علائم ایجاد یا تشدید نشده باشند، درمان فعال آغاز نمی‌شود.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
پرتودرمانی
پرتودرمانی می‌تواند سلول‌های سرطانی را از بین ببرد یا مانع رشد آنها شود. در این روش، دستگاهی خارج از بدن، پرتوهای پرانرژی یا ذرات پرانرژی را به سمت تومور هدایت می‌کند. در برخی شرایط نیز ممکن است ماده رادیواکتیو در داخل بدن و در نزدیکی محل سرطان قرار داده شود.
عوارضی مانند خستگی، مشکلات پوستی و ناراحتی معده معمولاً موقتی هستند و اغلب می‌توان آنها را کنترل کرد. با این حال، برخی عوارض دیررس پرتودرمانی ممکن است جدی‌تر باشند.
شیمی‌درمانی
شیمی‌درمانی با از بین بردن سلول‌های سرطانی یا جلوگیری از تقسیم و تکثیر آنها باعث توقف رشد سرطان می‌شود.
برخی داروهای شیمی‌درمانی به‌صورت خوراکی مصرف می‌شوند و برخی دیگر از طریق ورید یا عضله تزریق می‌شوند. این داروها معمولاً بر کل بدن اثر می‌گذارند. در بعضی شرایط نیز پزشک می‌تواند دارو را مستقیماً به ناحیه خاصی از بدن که درگیر سرطان است، برساند.
اغلب چند دارو به‌صورت ترکیبی استفاده می‌شوند. یکی از رژیم‌های متداول برای درمان لنفوم غیرهوچکین، CHOP است که شامل چهار داروی زیر است:
- سیکلوفسفامید (Cyclophosphamide)
- دوکسوروبیسین (Doxorubicin)
- وینکریستین (Vincristine)
- پردنیزون (Prednisone)
شیمی‌درمانی می‌تواند عوارضی مانند ریزش مو، زخم‌های دهانی، استفراغ و خستگی ایجاد کند. همچنین ممکن است بیمار راحت‌تر دچار کبودی یا خونریزی شود.
در افراد مبتلا به HIV، به دلیل کاهش تعداد گلبول‌های سفید و ضعف بیشتر سیستم ایمنی، خطر عفونت نیز می‌تواند افزایش پیدا کند.
درمان بیولوژیک یا هدفمند
درمان‌های بیولوژیک یا هدفمند از داروهایی استفاده می‌کنند که بر اساس برخی مواد یا مکانیسم‌های موجود در بدن طراحی شده‌اند تا سیستم ایمنی را تقویت کنند یا به‌طور اختصاصی مسیرهای رشد سلول‌های سرطانی را مختل کنند.
هر یک از این داروها می‌تواند با مکانیسم مشخصی مانع رشد یا بقا‌ی سلول‌های سرطانی شود. در بسیاری از موارد، عوارض این درمان‌ها نسبت به شیمی‌درمانی کلاسیک شدت کمتری دارند؛ البته نوع و شدت عوارض به داروی مورد استفاده بستگی دارد.
پیوند سلول‌های بنیادی
در برخی بیماران ابتدا از دوزهای بالای شیمی‌درمانی و گاهی پرتودرمانی استفاده می‌شود تا سلول‌های سرطانی از بین بروند.
اما این درمان شدید می‌تواند به مغز استخوان نیز آسیب بزند و توانایی بدن برای تولید سلول‌های خونی جدید را کاهش دهد. به همین دلیل، پس از درمان ممکن است سلول‌های بنیادی خونساز به بیمار داده شوند. این سلول‌ها می‌توانند از خود بیمار پیش از شروع درمان گرفته و ذخیره شده باشند یا از یک اهداکننده سالم تهیه شوند.
افزایش خطر عفونت‌های فرصت‌طلب
افراد مبتلا به لنفوم غیرهوچکین، به‌ویژه در صورت ابتلا به HIV و ضعف سیستم ایمنی، بیشتر در معرض برخی عفونت‌های فرصت‌طلب قرار دارند.
یکی از این عفونت‌ها پنومونی پنوموسیستیس (Pneumocystis pneumonia یا PCP) است. به همین دلیل، پزشک ممکن است برای کاهش خطر ابتلا، داروهای پیشگیرانه تجویز کند.
