سندرم تحلیل رفتن ناشی از ایدز

سندرم تحلیل رفتن ناشی از ایدز یک بیماری مشخص و مستقل نیست. به فرد مبتلا به ایدز زمانی گفته می‌شود که دست‌کم ۱۰ درصد از وزن بدن خود را از دست داده باشد؛ به‌ویژه اگر این کاهش وزن شامل از دست رفتن چربی و توده عضلانی باشد. علاوه بر این، ممکن است فرد حداقل به مدت یک ماه دچار اسهال شده باشد یا ضعف و ناتوانی شدید و غیرمرتبط با عفونت را تجربه کند.

هنوز اطلاعات کاملی درباره این سندرم نداریم، اما امروزه به لطف درمان ضدرتروویروسی (ART)، یعنی داروهایی که برای درمان HIV استفاده می‌شوند، شیوع آن نسبت به گذشته کمتر شده است. با این حال، سندرم تحلیل رفتن همچنان یک عارضه مهم در افراد مبتلا به ایدز به شمار می‌رود. این وضعیت احتمال بروز عفونت‌های فرصت‌طلب، زوال عقل و مرگ را افزایش می‌دهد. حتی کاهش ۵ درصدی وزن بدن نیز می‌تواند خطر بروز مشکلات و عوارض را افزایش دهد.

بنابراین، لازم است وزن خود را به‌طور منظم کنترل کنید و حتی زمانی که اشتها ندارید، تغذیه مناسبی داشته باشید. اگر به‌طور ناگهانی وزن کم کردید، دچار اسهال شدید شدید یا به عفونتی مبتلا شدید که معده یا روده‌ها را درگیر می‌کند، با پزشک خود تماس بگیرید.

از همه مهم‌تر، مصرف منظم داروهای HIV را ادامه دهید و ویزیت‌های پزشکی خود را به‌طور مرتب انجام دهید.

علل

مهم‌ترین علت سندرم تحلیل رفتن، مصرف نکردن داروهای درمان ضدرتروویروسی (ART) است؛ بنابراین نباید هیچ دوزی از دارو را از دست بدهید.

ممکن است فرد به سادگی غذای کافی برای تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن خود دریافت نکند.

در افراد مبتلا به HIV، به‌ویژه اگر تحت درمان ضدرتروویروسی نباشند، مصرف کالری بدن می‌تواند افزایش یابد و کالری بیشتری سوزانده شود. این مسئله ممکن است به این دلیل باشد که دستگاه ایمنی بدن به‌طور شدید در حال فعالیت است یا اینکه HIV بر هورمون‌هایی که متابولیسم را تنظیم می‌کنند اثر گذاشته است. در هر صورت، برای حفظ وزن بدن نیاز به دریافت کالری بیشتری خواهید داشت. این کار ممکن است دشوار باشد، زیرا HIV می‌تواند باعث کاهش اشتها شود.

عوامل دیگری نیز می‌توانند اشتها را کاهش دهند و در نهایت موجب کاهش وزن شوند، از جمله:

• عوارض جانبی داروها مانند تهوع، تغییر در حس چشایی یا احساس گزگز در دهان
• علائم عفونت‌های فرصت‌طلب، مانند گلودرد دردناک یا ناراحتی معده
• کمبود انرژی و احساس خستگی
• افسردگی

گاهی اوقات ممکن است بدن نتواند مواد مغذی دریافت‌شده از طریق غذا را به‌خوبی جذب کند. HIV می‌تواند به پوشش داخلی روده‌ها آسیب برساند یا وجود یک عفونت باعث اختلال در جذب مواد مغذی شود. اسهال نیز می‌تواند از عوارض جانبی برخی داروها باشد.

افراد مبتلا به HIV معمولاً سطوح بالایی از سیتوکین‌ها دارند. سیتوکین‌ها موادی هستند که می‌توانند بدن را به تولید بیشتر چربی و قند وادار کنند، در حالی که تولید پروتئین‌ها کاهش می‌یابد. پروتئین‌ها اجزای اصلی سازنده عضلات هستند.

تشخیص

پزشک ابتدا وضعیت عفونت HIV را بررسی می‌کند؛ از جمله اینکه آیا داروهای ART را به‌طور منظم مصرف می‌کنید و میزان بار ویروسی HIV و تعداد سلول‌های CD4 شما چقدر است. اگر ویروس به‌خوبی کنترل نشده باشد و تعداد CD4 پایین باشد، پزشک احتمال وجود ایدز را در نظر گرفته و ممکن است آزمایش‌هایی برای شناسایی عفونت‌های فرصت‌طلب مختلف درخواست کند.

پزشک همچنین درباره میزان و روند کاهش وزن، سایر علائم، رژیم غذایی، داروهای مصرفی و وضعیت روحی و خلق‌وخو در هفته‌ها یا ماه‌های اخیر از شما سؤال خواهد کرد.

اگر پزشک بخواهد میزان تغییرات بافت‌های بدن و ترکیب بدن را بررسی کند، ممکن است آزمایش ترکیب بدن انجام شود. یکی از روش‌های مورد استفاده، آنالیز امپدانس بیوالکتریکی (BIA) است. در این روش، فرد در حالت درازکش قرار می‌گیرد و با استفاده از یک سیگنال الکتریکی بدون درد، نحوه عبور جریان الکتریکی از بدن اندازه‌گیری می‌شود. بهتر است این آزمایش در مرکزی انجام شود که تجربه کافی در ارزیابی سندرم تحلیل رفتن ناشی از ایدز داشته باشد.

همچنین ممکن است آزمایش‌هایی برای بررسی مشکلات مربوط به جذب مواد مغذی در دستگاه گوارش مورد نیاز باشد.

درمان

مژسترول استات (Megestrol acetate) با نام تجاری Megace ES یک داروی محرک اشتهاست. با این حال، برخی پزشکان استفاده از آن را توصیه نمی‌کنند، زیرا ممکن است باعث افزایش ذخیره چربی بدن و کاهش ترشح هورمون‌های تولیدشده توسط غدد جنسی شود.

ماری‌جوانا در برخی کشورها برای مصارف پزشکی قانونی است. این ماده می‌تواند اشتها را افزایش دهد، تهوع را کاهش دهد و درد را تسکین دهد. با این حال، کشیدن ماری‌جوانا می‌تواند مشکلات تنفسی، از جمله برونشیت، ایجاد کند.

درونابینول (Dronabinol)، که یک شکل صناعی از ماده فعال موجود در ماری‌جواناست، آثار مشابهی دارد و ممکن است به بهبود خلق‌وخو و تثبیت وزن بدن کمک کند. با این حال، شرکت‌های بیمه اغلب هزینه آن را پوشش نمی‌دهند.

پزشک ممکن است داروهای ART را تغییر دهد تا اسهال کاهش پیدا کند یا از بروز آن جلوگیری شود. همچنین، هر عفونت فرصت‌طلبی که روده‌ها را درگیر کرده باشد باید درمان شود.

تغییرات رژیم غذایی نیز می‌تواند به پیشگیری از اسهال یا کاهش آن کمک کند. میزان مصرف چربی، لاکتوز (موجود در محصولات لبنی) و فیبر نامحلول را که عمدتاً در غلات کامل و برخی سبزیجات یافت می‌شود، کاهش دهید. در مقابل، مصرف فیبر محلول موجود در سبوس جو دوسر، مغزها، عدس و لوبیا و برخی میوه‌ها و سبزیجات را افزایش دهید. همچنین از مصرف کافئین، الکل و شیرینی‌های حاوی قند زیاد خودداری کنید.

مکمل‌های غذایی مانند Advera و Ensure نیز ممکن است در صورتی که فرد نتواند مواد مغذی کافی دریافت کند، مفید باشند.

افزایش توده عضلانی

سوماتروپین (Somatropin)، که با نام تجاری Serostim و برخی نام‌های تجاری دیگر عرضه می‌شود، نوعی هورمون رشد انسانی است که می‌تواند به افزایش وزن و افزایش توده بدون چربی بدن (lean body mass) کمک کند. این دارو تحت پوشش Medicaid قرار می‌گیرد، اما هزینه آن نیز بالاست. همچنین می‌تواند باعث افزایش قند خون و بروز دردهای عضلانی و مفصلی شود.

تمرینات مقاومتی پیشرونده می‌توانند به افزایش توده بدون چربی بدن کمک کنند. در این نوع تمرین، با گذشت زمان می‌توان میزان وزنه، تعداد تکرارها یا تعداد ست‌ها را به‌تدریج افزایش داد تا قدرت عضلات بیشتر شود.

تستوسترون و استروئیدهای آنابولیک نیز ممکن است به افزایش توده عضلانی کمک کنند، اما از آنجا که این مواد با هورمون‌های جنسی مرتبط هستند، می‌توانند موجب ناباروری در مردان یا بی‌نظمی قاعدگی شوند. این داروها همچنین ممکن است سطح کلسترول خوب یا HDL را کاهش دهند.

تالیدومید (Thalidomide) می‌تواند سطح سیتوکین‌ها را کاهش دهد. با این حال، یکی از عوارض احتمالی آن ضعف عضلانی است. همچنین ممکن است باعث ایجاد احساس گزگز یا سوزش در دست‌ها و پاها شود.