جداشدگی شبکیه

جداشدگی شبکیه چیست؟

ججداشدگی شبکیه یک اورژانس جدی چشمی است که زمانی رخ می‌دهد که شبکیه — لایه‌ای از بافت حساس به نور در پشت چشم که وظیفه پردازش نور را بر عهده دارد — از بافت‌های زیرین خود جدا شود. پزشکان به این وضعیت Detached Retina نیز می‌گویند.

از آنجا که شبکیه پس از جداشدگی قادر به عملکرد طبیعی نیست، در صورت عدم درمان فوری، ممکن است کاهش بینایی دائمی ایجاد شود. در صورت بروز علائم، باید فوراً با چشم‌پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.

علائم جداشدگی شبکیه

جداشدگی شبکیه معمولاً درد ندارد و ممکن است بدون هشدار قبلی اتفاق بیفتد. علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• مشاهده جرقه‌ها یا فلش‌های نوری
• افزایش ناگهانی مگس‌پران (Floaters؛ نقاط یا رشته‌های شناور در میدان دید)
• احساس تاریکی یا سایه‌ای شبیه پرده روی میدان بینایی، چه در مرکز و چه در کناره‌ها

پارگی شبکیه

گاهی شبکیه پیش از جداشدگی دچار پارگی می‌شود. پارگی شبکیه معمولاً علائمی مشابه جداشدگی دارد.

در صورت ایجاد پارگی، مایع داخل چشم می‌تواند از طریق پارگی به زیر شبکیه نفوذ کرده و باعث جدا شدن آن از بافت‌های زیرین شود؛ این همان جداشدگی شبکیه است.

در صورت تشخیص سریع، چشم‌پزشک می‌تواند پارگی شبکیه را با درمان لیزری در مطب ترمیم کند. اما اگر جداشدگی کامل رخ داده باشد، جراحی پیشرفته‌تر ضروری خواهد بود.

علل و انواع جداشدگی شبکیه

سه نوع اصلی جداشدگی شبکیه وجود دارد:

۱. جداشدگی رگماتوژن (Rhegmatogenous Retinal Detachment)

شایع‌ترین نوع جداشدگی شبکیه است و معمولاً در اثر پارگی شبکیه رخ می‌دهد. افزایش سن عامل اصلی آن است، زیرا با بالا رفتن سن، زجاجیه (ژل داخل چشم) از شبکیه جدا می‌شود.
عوامل دیگر شامل:

• ضربه به چشم
• جراحی‌های چشمی
• نزدیک‌بینی شدید (میوپی)

۲. جداشدگی کششی (Tractional Retinal Detachment)

در این نوع، بافت اسکار روی شبکیه ایجاد شده و با کشیدن آن باعث جداشدگی می‌شود. شایع‌ترین علت آن دیابت و آسیب عروق شبکیه در رتینوپاتی دیابتی است.

۳. جداشدگی اگزوداتیو (Exudative Retinal Detachment)

در این حالت، تجمع مایع در پشت شبکیه باعث جداشدگی می‌شود، بدون اینکه پارگی وجود داشته باشد.
علل شایع عبارت‌اند از:

• نشت عروق خونی
• التهاب
• ضربه
• دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD)

عوامل خطر جداشدگی شبکیه

خطر جداشدگی شبکیه در شرایط زیر افزایش می‌یابد:

• افزایش سن
• نزدیک‌بینی شدید
• سابقه ضربه چشمی یا جراحی آب‌مروارید
• سابقه خانوادگی جداشدگی شبکیه
• دژنراسیون مشبک شبکیه (Lattice Degeneration)
• رتینوپاتی دیابتی
• جداشدگی خلفی زجاجیه (Posterior Vitreous Detachment)

تشخیص جداشدگی شبکیه

پزشک با استفاده از قطره‌های گشادکننده مردمک، شبکیه را معاینه می‌کند. سپس با ابزارهای تخصصی بررسی می‌کند که آیا شبکیه جدا شده است یا خیر.
در برخی موارد، تصویربرداری از شبکیه نیز انجام می‌شود.

درمان جداشدگی شبکیه

رمان ممکن است شامل یک یا چند روش زیر باشد:

لیزر یا کرایوپکسی (Cryopexy)

در صورت تشخیص زودهنگام پارگی، درمان با لیزر حرارتی یا انجماد موضعی می‌تواند شبکیه را ترمیم کند. این روش‌ها معمولاً در مطب انجام می‌شوند.

رتینوپکسی پنوماتیک (Pneumatic Retinopexy)

در پارگی‌های کوچک، پزشک یک حباب گاز کوچک را به داخل زجاجیه تزریق می‌کند. این حباب به شبکیه فشار آورده و پارگی را می‌بندد. بیمار باید چند روز سر خود را در وضعیت خاصی نگه دارد تا حباب در محل مناسب باقی بماند.

باکل اسکلرال (Scleral Buckle)

در این روش، یک نوار سیلیکونی به دور صلبیه (سفیدی چشم) دوخته می‌شود تا دیواره چشم به سمت محل جداشدگی فشار داده شود. این نوار دائمی است و از بیرون دیده نمی‌شود.

ویترکتومی (Vitrectomy)

در جداشدگی‌های وسیع یا پارگی‌های بزرگ، زجاجیه برداشته شده و با گاز یا روغن سیلیکون جایگزین می‌شود. پس از جراحی، ممکن است بیمار نیاز به حفظ وضعیت خاص سر برای مدتی داشته باشد.هم است که در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید تا بهترین شانس را برای حفظ بینایی خود داشته باشید.

نتایج درمان

حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از جراحی‌های شبکیه موفقیت‌آمیز هستند، اما گاهی بیش از یک عمل جراحی لازم است.
بازگشت بینایی ممکن است چند ماه طول بکشد و در برخی موارد، به‌ویژه در جداشدگی‌های شدید، تمام بینایی به‌طور کامل بازنمی‌گردد.

جداشدگی شبکیه به‌طور خودبه‌خود بهبود نمی‌یابد و درمان سریع برای حفظ بینایی حیاتی است.

عوارض احتمالی جراحی جداشدگی شبکیه

مانند هر عمل جراحی، این جراحی نیز خطراتی دارد، از جمله:

• عفونت
• خونریزی
• افزایش فشار داخل چشم (گلوکوم)
• کدورت عدسی (آب‌مروارید)

پیشگیری از جداشدگی شبکیه

در صورت مشاهده مگس‌پران جدید، جرقه‌های نوری یا هر تغییر ناگهانی در بینایی، فوراً به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

معاینات منظم چشم می‌تواند تغییرات اولیه را شناسایی کند.

انجام معاینه سالانه چشم (یا بیشتر در صورت دیابت یا نزدیک‌بینی شدید) توصیه می‌شود.

اگر دیابت یا فشار خون بالا دارید، کنترل مناسب آن‌ها به حفظ سلامت عروق شبکیه کمک می‌کند.

در فعالیت‌هایی با خطر ضربه به چشم، از محافظ‌های چشمی مانند عینک‌های ورزشی با لنز پلی‌کربنات استفاده کنید. همچنین در محیط‌های کاری پرخطر، استفاده از عینک ایمنی ضروری است.