آنچه در این مطلب خواهید خواند
لیپودیستروفی (Lipodystrophy) اختلالی در نحوه تولید، مصرف و ذخیره چربی در بدن است. به این وضعیت، تغییر یا جابه‌جایی توزیع چربی بدن نیز گفته می‌شود.
در گذشته، لیپودیستروفی بیشتر با برخی از داروهای قدیمی‌تر ضدرتروویروسی (ART) مورد استفاده برای درمان HIV دیده می‌شد. اما امروزه با کنترل بهتر عفونت HIV و استفاده از داروهای ضدرتروویروسی جدیدتر، احتمال بروز لیپودیستروفی کاهش یافته است.
علائم
لیپودیستروفی به طور کلی به دو شکل دیده می‌شود: کاهش چربی بدن و افزایش تجمع چربی.
کاهش چربی بدن
مردان بیشتر مستعد از دست دادن چربی بدن هستند. به این وضعیت لیپوآتروفی (Lipoatrophy) گفته می‌شود و معمولاً در قسمت‌های زیر رخ می‌دهد:
- بازوها و پاها: به دلیل کاهش چربی زیر پوست، رگ‌ها ممکن است بیشتر نمایان شوند.
- صورت: ممکن است گونه‌ها، شقیقه‌ها یا اطراف چشم‌ها حالت فرورفته پیدا کنند.
- باسن
افزایش تجمع چربی
زنان بیشتر مستعد تجمع چربی هستند. به این وضعیت لیپوهیپرتروفی (Lipohypertrophy)، تجمع چربی (Lipoaccumulation) یا افزایش بیش از حد بافت چربی (Hyperadiposity) گفته می‌شود. این تغییرات معمولاً در نواحی زیر دیده می‌شوند:
- شکم
- پستان‌ها: این وضعیت در مردان نیز ممکن است رخ دهد.
- پشت گردن و شانه‌ها: تجمع چربی در این ناحیه گاهی به دلیل ظاهر آن، «کوهان بوفالو» (Buffalo hump) نامیده می‌شود.
همچنین ممکن است توده‌های چربی خوش‌خیم به نام لیپوما (Lipoma) در سایر قسمت‌های بدن ایجاد شوند.
علل
برخی از داروهای قدیمی‌تر مورد استفاده برای درمان HIV، از جمله استاودین (Stavudine؛ d4T)، زیدوودین (Zidovudine؛ AZT) و بعضی از مهارکننده‌های پروتئاز قدیمی مانند ایندیناویر (Indinavir) با بروز لیپودیستروفی ارتباط داشته‌اند. به نظر می‌رسد هرچه مدت مصرف این داروها طولانی‌تر باشد، احتمال بروز این عارضه نیز بیشتر شود.
با این حال، به نظر می‌رسد داروهای جدیدتر HIV، از جمله مهارکننده‌های انتقال رشته‌ای اینتگراز (INSTI) مانند بیکتگراویر (Bictegravir) و مهارکننده‌های پروتئاز جدیدتر مانند داروناویر (Darunavir)، احتمال کمتری برای ایجاد لیپودیستروفی داشته باشند.
خود عفونت HIV نیز ممکن است در نحوه پردازش و متابولیسم چربی در بدن اختلال ایجاد کند. هنگامی که بیماری HIV شدیدتر باشد یا فرد مدت طولانی‌تری با HIV زندگی کرده باشد، احتمال بروز لیپودیستروفی افزایش می‌یابد.
احتمال بروز لیپودیستروفی همچنین در شرایط زیر بیشتر است:
- سن بالاتر
- سفیدپوست بودن
- چاقی یا داشتن تغییرات قابل‌توجه در وزن بدن
کاهش چربی بدن ممکن است در برخی موارد ناشی از سندروم تحلیل‌رفتگی مرتبط با ایدز (AIDS wasting syndrome) نیز باشد.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
تشخیص
در بسیاری از موارد، معاینه فیزیکی برای تشخیص لیپودیستروفی کافی است. پزشک ممکن است برای ثبت وضعیت اولیه، محیط بازوها، ران‌ها، کمر، لگن و گردن را اندازه‌گیری کند و سپس این اندازه‌ها را در ویزیت‌های بعدی با یکدیگر مقایسه کند.
لیپودیستروفی اغلب همراه با سایر اختلالات متابولیک دیده می‌شود؛ از جمله:
- افزایش کلسترول خون
- مقاومت به انسولین
مقاومت به انسولین می‌تواند به دیابت منجر شود. این اختلالات متابولیک همچنین ممکن است خطر بروز مشکلات دیگری، از جمله بیماری‌های قلبی را افزایش دهند.
به همین دلیل، پزشک معمولاً فشار خون را بررسی می‌کند و آزمایش‌های خونی برای ارزیابی موارد زیر درخواست می‌دهد:
- سطح کلسترول خون، شامل LDL (کلسترول «بد») و HDL (کلسترول «خوب»)
- سطح تری‌گلیسرید، که نوعی چربی موجود در خون است
- سطح قند خون
درمان
مصرف داروهای HIV را خودسرانه قطع نکنید. اگرچه داروهای مورد استفاده امروزی معمولاً احتمال کمتری دارد که عامل اصلی لیپودیستروفی باشند، پزشک ممکن است در صورت نیاز ترکیب دارویی شما را تغییر دهد. داروهای جدیدتر HIV، مانند مهارکننده‌های انتقال رشته‌ای اینتگراز (INSTI)، نسبت به بسیاری از داروهای قدیمی‌تر احتمال کمتری برای ایجاد لیپودیستروفی دارند.
ورزش منظم و انتخاب مواد غذایی سالم می‌تواند به افزایش توده عضلانی و کاهش تجمع چربی کمک کند. ورزش همچنین می‌تواند نحوه استفاده بدن از انسولین را بهبود دهد.
هم ورزش‌های هوازی (کاردیو) و هم تمرین‌های مقاومتی یا وزنه‌برداری می‌توانند به افزایش قدرت عضلانی و بهبود سلامت قلب کمک کنند. هر دو نوع ورزش همچنین در کاهش چربی شکمی مؤثر هستند. با این حال، توصیه می‌شود از کاهش وزن سریع و شدید خودداری کنید.
در برخی افراد ممکن است برای درمان خود لیپودیستروفی یا اختلالات مرتبط با آن به دارو نیاز باشد، از جمله:
- تسامورلین (Tesamorelin): دارویی تزریقی است که روزانه استفاده می‌شود و می‌تواند مقدار چربی شکمی را کاهش دهد، اما ممکن است باعث افزایش قند خون شود.
- متفورمین (Metformin): برای درمان قند خون بالا و مقاومت به انسولین
- آتورواستاتین (Atorvastatin) یا روزوواستاتین (Rosuvastatin): برای کاهش کلسترول بالا
سایر گزینه‌های درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- درمان‌های هورمونی مانند تستوسترون و هورمون رشد انسانی
- ایمپلنت‌ها و روش‌های زیبایی
- تزریق موادی برای افزایش ضخامت پوست و پر کردن نواحی فرورفته صورت، مانند گونه‌ها (برای مثال Radiesse و Sculptra)
- جراحی برای برداشتن تجمعات چربی
