کولوبوما چیست؟

چشمان ما اندام‌های فوق‌العاده‌ای هستند که از چندین بخش ظریف تشکیل شده‌اند. آنها آنقدر ظریف هستند که اگر هر بخش به درستی شکل نگیرد، ممکن است شرایطی مانند سندرم کولوبوما ایجاد شود. 

کولوبوما چیست؟

کولوبوما وضعیتی است که در آن نوزاد با فقدان بافت در داخل یا اطراف چشم متولد می‌شود. کولوبوما می‌تواند هر دو چشم یا فقط یکی از آنها را تحت تأثیر قرار دهد. نوع کولوبوما بستگی به محل کولوبوما در چشم دارد. شش نوع مختلف کولوبوما وجود دارد:

• کولوبوم‌های کوریورتینال زمانی رخ می‌دهند که بخشی از شبکیه از بین رفته باشد. شبکیه لایه‌ای از سلول‌های پوشاننده پشت چشم است که نور را حس می‌کند و سیگنال‌های عصبی را به مغز می‌فرستد.
• کولوبوم پلک  زمانی رخ می‌دهد که قسمتی از پلک بالا یا پایین از بین رفته باشد.
• کولوبومای عدسی زمانی رخ می‌دهد که قسمتی از عدسی از بین رفته باشد. عدسی بخش شفافی از چشم است که در پشت عنبیه قرار دارد و به تمرکز نور کمک می‌کند.
• کولوبوم ماکولا زمانی رخ می‌دهد که ماکولا به درستی رشد نکند. ماکولا ناحیه کوچکی در مرکز شبکیه است که روی جزئیات تمرکز می‌کند.
• کولوبوم عصب بینایی زمانی رخ می‌دهد که عصب بینایی خالی شود. عصب بینایی عصبی است که از چشم شما به مغز شما منتهی می‌شود. کولوبوم عصب بینایی اغلب منجر به کاهش بینایی می‌شود.
• کولوبوم‌های یووه‌آ  زمانی رخ می‌دهند که بخشی از یووه‌آ از بین رفته باشد. یووه‌آ لایه میانی چشم است که از عنبیه، مشیمیه و جسم مژگانی تشکیل شده است. این نوع بیشتر قابل مشاهده است.

علائم کولوبوما

از آنجا که کولوبوماها از بدو تولد وجود دارند و نوزادان به هر حال بینایی خوبی ندارند، علائم کولوبوما ممکن است فوراً آشکار نشوند. بارزترین علامت کولوبوما، مردمک سوراخ کلید شکل است که در کولوبوماهای یوئیل شایع است. سایر علائم کولوبوما می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• بینایی کم یا ضعیف
• نابینایی یا از دست دادن بینایی
• حساسیت به نور
• ناتوانی در کنترل حرکات چشم ( نیستاگموس )

گاهی اوقات کولوبوماها فقط بخشی از میدان دید کودک را تحت تأثیر قرار می‌دهند و منجر به کاهش دید محیطی، مشکلات درک عمق یا نقطه کور می‌شوند.

تشخیص کولوبوما

اگر به کولوبوم مشکوک یا قابل مشاهده باشد، چشم پزشک معاینه چشم را روی نوزاد شما انجام خواهد داد. پزشک از افتالموسکوپ، ابزاری که به او امکان می‌دهد داخل چشم را ببیند، استفاده می‌کند تا محل مشکل و میزان آسیب را تعیین کند.

وقتی فرزند شما بزرگتر شد، چشم پزشک ممکن است آزمایش‌های بیشتری انجام دهد تا درک بهتری از چگونگی تأثیر کولوبوما بر فرزند شما داشته باشد.

درمان کولوبوما

هیچ درمانی برای هیچ نوع کولوبوما وجود ندارد. پزشک ممکن است مواردی را برای کمک به حفظ هرچه بیشتر بینایی کودک شما تجویز یا توصیه کند. این موارد ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• جراحی برای اصلاح ظاهر عنبیه
• لنزهای تماسی رنگی برای اصلاح ظاهر عنبیه
• روش‌های جراحی برای رفع کلوبوم پلک
• لنزهای اصلاحی مانند عینک یا لنزهای تماسی
• وسایل کمکی برای کم‌بینایی مانند ذره‌بین و صفحه‌خوان

اگر کولوبوما فقط در یک چشم باشد، پزشک ممکن است ابزارهایی را برای جلوگیری از آمبلیوپی، که به عنوان ” چشم تنبل ” نیز شناخته می‌شود، و تقویت چشم مبتلا به کولوبوما در اختیار فرزندتان قرار دهد. این ابزارها ممکن است شامل قطره‌های چشمی مخصوص، عینک یا بستن چشم سالم باشد.

علل کولوبوم

کارشناسان معتقدند که کولوبوما ژنتیکی است و در دوران جنینی رخ می‌دهد. چند ماه قبل از تولد نوزاد، چشم‌ها با به هم رسیدن شکاف بینایی شکل می‌گیرند. اگر شکاف بینایی به طور کامل به هم نرسد، نتیجه نوعی کولوبوما خواهد بود.

اگرچه شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد کولوبوما ژنتیکی است، دانشمندان هنوز مطمئن نیستند که کدام ژن‌ها باعث کولوبوما می‌شوند. عواملی مانند سیگار کشیدن، مصرف مواد مخدر تفریحی و نوشیدن الکل در دوران بارداری می‌تواند احتمال تولد نوزاد با کولوبوما را افزایش دهد.

اثرات طولانی مدت کولوبوما

برخی از کولوبوماها بیش از سایرین بر بینایی تأثیر می‌گذارند. مشکلاتی که ممکن است در اثر کولوبوما ایجاد شوند شامل آمبلیوپی، آب مروارید، گلوکوم و جداشدگی شبکیه است.

آمبلیوپی. آمبلیوپی زمانی رخ می‌دهد که یک چشم به درستی رشد نمی‌کند و بینایی آن کاهش می‌یابد. گاهی اوقات به آن “چشم تنبل” می‌گویند زیرا چشم ضعیف‌تر برای تمرکز مشکل دارد و ممکن است منحرف شود. این اغلب فقط در یک چشم اتفاق می‌افتد و قبل از هفت سالگی رخ می‌دهد. گاهی اوقات چشم ضعیف منحرف نمی‌شود، که در این صورت علائمی که باید به دنبال آنها باشید شامل درک عمق ضعیف، کج شدن سر یا غربالگری‌های بینایی غیرطبیعی است. درمان به شدت و علت آمبلیوپی بستگی دارد، اما ممکن است شامل عینک اصلاحی، گزینه‌هایی برای تقویت چشم ضعیف و جراحی باشد.

آب مروارید.  آب مروارید زمانی رخ می‌دهد که عدسی چشم شما کدر می‌شود، بینایی شما را تار می‌کند و دیدن را دشوار می‌سازد. گذشته از تاری دید، سایر علائم آب مروارید شامل دوبینی، حساسیت به نور، مشکل در دیدن در شب یا رنگ‌های روشن که محو یا زرد به نظر می‌رسند، می‌شود. آب مروارید خفیف را می‌توان با تجویز عینک جدید درمان کرد، در حالی که آب مروارید شدیدتر ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.

گلوکوم. گلوکوم اصطلاحی برای توصیف بیماری‌های چشمی ناشی از آسیب به عصب بینایی است. گلوکوم اغلب در اثر فشار زیاد در چشم ایجاد می‌شود، اما انواع و علل مختلفی دارد. برخی از انواع آن ممکن است ژنتیکی باشند. علائم گلوکوم بسته به نوع گلوکوم متفاوت است، اما می‌تواند شامل نقاط کور، درد چشم، تاری دید، دید تونلی، سردرد و حالت تهوع باشد. درمان می‌تواند پیشرفت گلوکوم را کند کند، اما نمی‌تواند آن را معکوس کند.

جدا شدن شبکیه. جدا شدن شبکیه زمانی اتفاق می‌افتد که شبکیه از موقعیت طبیعی خود جدا شود. این یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود زیرا می‌تواند باعث از دست دادن دائمی بینایی شود. علائم جدا شدن شبکیه شامل “شناورهای چشمی” یا ذرات ریزی است که در چشم آسیب دیده در بینایی شما شناور می‌شوند، جرقه‌های نور، تاری دید و کاهش بینایی.

شایع‌ترین نوع جداشدگی شبکیه، رگماتوژن نامیده می‌شود و به دلیل سوراخ یا پارگی در شبکیه رخ می‌دهد. این می‌تواند با افزایش سن رخ دهد، اما در مورد کلوبوم‌های کوریورتینال نیز صادق است. راه حل جداشدگی شبکیه تقریباً همیشه جراحی است.

اگر مشکوک به ابتلای فرزندتان به کولوبوما هستید، چه باید کرد؟

اگر کولوبوم فرزند شما بدون تجهیزات ویژه قابل مشاهده نیست، ممکن است علائم را فوراً مشاهده نکنید. اگر علائمی ظاهر شدند که شما را به داشتن کولوبوم در فرزندتان مشکوک کردند، فوراً با پزشک متخصص اطفال یا چشم پزشک خود صحبت کنید.