آنچه در این مطلب خواهید خواند
توراسنتز چیست؟
توراسنتز (Thoracentesis) روشی است که در آن پزشک با استفاده از یک سوزن و کاتتر، مایع اضافی را از فضای بین ریهها و دیواره قفسه سینه، که «فضای پلور» (Pleural Space) نامیده میشود، خارج میکند. ممکن است این روش را با نامهای دیگری مانند توراکوسنتز (Thoracocentesis)، آسپیراسیون پلور (Pleural Aspiration) یا پلورال تپ (Pleural Tap) نیز بشنوید.
بهطور طبیعی حدود ۴ قاشق چایخوری مایع در این ناحیه وجود دارد. این مایع از ساییده شدن غشاهای اطراف ریهها (پلورا) بر روی یکدیگر هنگام تنفس جلوگیری میکند. اما برخی بیماریها میتوانند باعث تجمع مایع در این فضا شوند؛ وضعیتی که به آن پلورال افیوژن (Pleural Effusion) گفته میشود. این تجمع مایع فشار بیشتری بر ریهها وارد کرده و تنفس را دشوارتر میکند.
پزشکان توراسنتز را هم برای تخلیه مایع اضافی و هم برای تعیین علت تجمع آن انجام میدهند. در بسیاری از موارد، از سونوگرافی برای هدایت سوزن هنگام عبور از دیواره قفسه سینه و ورود به فضای پلور استفاده میشود. بسته به شدت بیماری، این روش میتواند یک اقدام کوتاهمدت و سرپایی باشد.
موارد کاربرد توراسنتز
خارج کردن مایع اضافی از فضای پلور موجب کاهش تنگی نفس، درد قفسه سینه و فشار وارد بر ریهها میشود. همچنین آزمایشهای آزمایشگاهی روی مایع خارجشده میتوانند علت تجمع مایع را مشخص کنند.
شایعترین علت پلورال افیوژن، نارسایی احتقانی قلب است؛ وضعیتی که در آن قلب قادر نیست خون را بهطور مؤثر به سراسر بدن پمپ کند.
سایر بیماریهایی که ممکن است باعث افیوژن پلورال شوند عبارتاند از:
- تجمع چرک در فضای پلور (امپیم یا Empyema)
- لخته خون در ریه
- سرطان
- فشار خون بالا در عروق ریوی (پرفشاری خون ریوی)
- نارسایی کبد
- پنومونی (ذاتالریه)
- واکنش به داروها
- سل
- عفونتهای ویروسی، قارچی یا باکتریایی
آمادگی برای انجام توراسنتز
علاوه بر دستورالعملهای پزشک، نکات زیر را نیز در نظر داشته باشید:
- پزشک پیش از انجام توراسنتز فشار خون و سطح اکسیژن خون شما را اندازهگیری خواهد کرد.
- ممکن است پیش از انجام این روش آزمایش خون درخواست شود. این آزمایش میتواند عملکرد کلیهها و طبیعی بودن فرایند انعقاد خون را ارزیابی کند.
- اگر سابقه اختلالات خونریزیدهنده دارید، حتماً پزشک را مطلع کنید.
- فهرستی از تمام داروها و مکملهای مصرفی خود، از جمله داروهای بدون نسخه، تهیه کنید. اگر آسپیرین، داروهای رقیقکننده خون یا هر داروی دیگری که خطر خونریزی را افزایش میدهد مصرف میکنید، حتماً به پزشک اطلاع دهید. ممکن است لازم باشد مصرف برخی داروها پیش از انجام این روش متوقف شود.
- پزشک را از هرگونه حساسیت دارویی یا حساسیت به لاتکس، چسب یا داروهای بیحسی آگاه کنید.
- اگر احتمال بارداری وجود دارد، پزشک را مطلع سازید.
- باید لباس مخصوص بیمارستان بپوشید و تمام زیورآلات خود را خارج کنید.
- ممکن است پزشک توصیه کند فردی شما را به منزل برساند، زیرا داروهای مورد استفاده برای کاهش درد میتوانند موجب خوابآلودگی یا گیجی شوند.
نحوه انجام توراسنتز
ااحتمالاً پیش از انجام توراسنتز، یک روش تصویربرداری مانند سونوگرافی یا رادیوگرافی قفسه سینه انجام خواهد شد تا محل دقیق تجمع مایع مشخص شود.
در اغلب موارد، مراحل انجام توراسنتز به شکل زیر است:
- بهترین وضعیت برای انجام توراسنتز نشستن روی صندلی یا تخت، با قرار دادن دستها روی یک میز است. این وضعیت فاصله بین دندهها را افزایش میدهد.
- ناحیه مورد نظر تمیز و بیحس میشود. در برخی موارد، بهویژه برای کودکان کمسن، داروهای خوابآور نیز تجویز میشود.
- پزشک سوزن را از بین دندههای پشت وارد میکند. در بسیاری از موارد، برای هدایت سوزن از تصاویر سونوگرافی استفاده میشود.
- یک کاتتر (لوله باریک) به سوزن متصل شده و مایع از طریق آن تخلیه میشود. ممکن است مقداری فشار احساس کنید، اما نباید درد داشته باشید.
- پزشک ممکن است در مراحل مختلف از شما بخواهد بیحرکت بمانید، بازدم انجام دهید یا نفس خود را نگه دارید.
- پس از تخلیه مقدار کافی مایع، سوزن خارج شده و محل ورود آن پانسمان میشود. محل ورود سوزن بدون نیاز به بخیه بسته خواهد شد.
- پس از پایان کار، پزشک ممکن است مجدداً سونوگرافی یا رادیوگرافی قفسه سینه انجام دهد تا وضعیت ریهها را بررسی کند.
توراسنتز معمولاً حدود ۱۵ دقیقه طول میکشد، اما در صورت وجود حجم زیاد مایع، ممکن است زمان بیشتری لازم باشد.
مراقبتهای پس از توراسنتز
بعپس از انجام این روش، پرستار فشار خون، ضربان قلب و وضعیت تنفسی شما را بهدقت تحت نظر خواهد گرفت. همچنین ممکن است پانسمان محل ورود سوزن پیش از ترخیص بررسی شود.
با باز شدن مجدد ریهها، ممکن است تا حدود یک ساعت پس از انجام توراسنتز دچار سرفههای مکرر شوید.
پس از بازگشت به منزل، دستورالعملهای پزشک را درباره رژیم غذایی و فعالیت بدنی رعایت کنید.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر با پزشک تماس بگیرید:
- تب ۱۰۰٫۴ درجه فارنهایت (۳۸ درجه سانتیگراد) یا بیشتر
- قرمزی، تورم یا خروج خون یا مایع از محل ورود سوزن
- مشکلات تنفسی یا درد قفسه سینه
نمونههای مایع پلور برای آزمایش به آزمایشگاه ارسال شده و پزشک نتایج را به شما اطلاع خواهد داد.
عوارض احتمالی توراسنتز
هر اقدام پزشکی با خطراتی همراه است. اگرچه توراسنتز بهطور کلی روشی ایمن محسوب میشود، اما عوارض زیر ممکن است رخ دهند:
- ادم ریوی (تجمع مایع در ریهها)
- پنوموتوراکس (کلاپس یا فروریختگی ریه)
- عفونت در محل ورود سوزن
- آسیب به کبد یا طحال (بسیار نادر)
نتایج توراسنتز
معمولاً چندین آزمایش روی مایع گرفته شده در طول توراسنتز شما انجام میشود. به این آزمایش، آنالیز مایع پلور گفته میشود. این آزمایش میتواند به پزشک شما نشان دهد که چه نوع مایعی در فضای پلور شما وجود دارد:
ترانسودات مایعی آبکی با سطوح پایین پروتئین است. این مایع زمانی ایجاد میشود که فشار در رگهای خونی باعث نشت مایع به فضای پلور شما شود. این اغلب نشانهای از موارد زیر است:
- نارسایی قلبی
- بیماری کلیوی
- بیماری کبدی، مانند سیروز
اگزودا مایعی کدر حاوی مقادیر بالای پروتئین است. این مایع ممکن است در اثر عفونتها، التهاب و بیماریهایی که سیستم ایمنی یا رگهای خونی شما را درگیر میکنند، مانند موارد زیر، ایجاد شود:
- بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس و آرتریت روماتوئید
- سرطان
- بیماریهای ریوی مانند پنومونی یا آسیب ریوی
- پانکراتیت
ترشحات میتواند سرنخهای بیشتری در مورد وضعیت شما ارائه دهد زیرا ممکن است حاوی مواد دیگری مانند خون، سلولهای سرطانی یا باکتری باشد.
پزشک شما ممکن است بسته به آنچه که فکر میکند ممکن است باعث ایجاد پلورال افیوژن شود، آزمایشهای بیشتری روی نمونه مایع شما برای بررسی مواد خاص تجویز کند. همچنین ممکن است به آزمایشهای دیگری مانند آزمایش خون یا ادرار، بیوپسی یا برونکوسکوپی نیاز داشته باشید.
پس از ارزیابی یافتهها، و همچنین علائم و سابقه پزشکی شما، پزشک نتایج را به شما اطلاع میدهد و یک برنامه درمانی ارائه میدهد.
خلاصه مطلب
توراسنتز یک روش کوتاهمدت و غیرجراحی است که در آن پزشک مایع اضافی تجمعیافته در فضای بین ریهها و قفسه سینه را تخلیه میکند. این کار موجب کاهش فشار وارد بر قفسه سینه و بهبود علائم میشود. همچنین نمونهای از مایع برای آزمایش فراهم میکند تا علت تجمع آن مشخص شود.
سوالات متداول توراسنتز
بهبودی پس از توراسنتز چقدر طول میکشد؟
ممکن است لازم باشد برای چند روز از فعالیتهای سنگین خودداری کنید، اما معمولاً میتوانید به محض احساس آمادگی، فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرید. پانسمان محل ورود سوزن نیز معمولاً پس از ۲۴ ساعت قابل برداشتن است.
آیا هنگام انجام توراسنتز بیدار هستم؟
بله. در طول این روش کوتاهمدت بیدار خواهید بود. پزشک از بیحسی موضعی برای بیحس کردن محل ورود سوزن استفاده میکند.
توراسنتز چقدر دردناک است؟
هنگام تزریق داروی بیحسی موضعی ممکن است احساس سوزش خفیفی داشته باشید. همچنین هنگام ورود سوزن به فضای پلور ممکن است مقداری فشار یا ناراحتی احساس شود. با این حال، بیحسی موضعی باعث بیحس شدن ناحیه شده و بنابراین انجام توراسنتز معمولاً دردناک نیست.
