آنچه در این مطلب خواهید خواند
دانشمندان همچنان در تلاش‌اند تا درمانی برای ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) پیدا کنند. درمان ضدرتروویروسی (ART) می‌تواند در صورت ابتلا به این ویروس، به افزایش طول عمر کمک کند؛ اما بهترین راهکار، جلوگیری از ابتلا به عفونت از ابتداست. پیشگیری پیش از مواجهه (PrEP) می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد.
PrEP صرف‌نظر از هویت جنسیتی یا گرایش جنسی افراد، اثربخشی خوبی دارد. بااین‌حال، در اغلب کشورها تنها حدود ۱۵ درصد از زنانی که می‌توانند از این روش بهره‌مند شوند، از پزشک خود نسخه دریافت می‌کنند.
مشکلات سلامت روان، مانند افسردگی و خشونت از سوی شریک عاطفی، ممکن است محافظت از خود در برابر HIV را برای برخی زنان دشوارتر کند. موانع دیگری، ازجمله نژادپرستی، تبعیض و انگ اجتماعی مرتبط با HIV نیز می‌توانند این روند را با مشکل مواجه کنند. آگاهی ناکافی درباره PrEP نیز یکی از موانع استفاده از این روش است.
برای محافظت از خود در برابر HIV، با پزشکتان درباره میزان خطر ابتلا صحبت کنید. پزشک به شما کمک می‌کند تا مشخص شود آیا PrEP برایتان مناسب است یا خیر. در ادامه، نکاتی را که باید درباره این روش بدانید، می‌خوانید.
PrEP چیست؟
PrEP به دو شکل ارائه می‌شود: قرص و تزریق.
قرص روزانه می‌تواند برای افرادی مفید باشد که احتمال ابتلای آن‌ها به HIV از طریق رابطه جنسی یا مصرف مواد با استفاده از سوزن بیشتر است. این قرص ترکیبی از دو دارو، امتریسیتابین و تنوفوویر (با نام تجاری Truvada) است. مصرف این دارو برای افرادی که رابطه جنسی واژینال پذیرنده دارند، ازجمله زنان، تأیید شده است.
برای کمک به جلوگیری از استقرار ویروس در بدن و گسترش عفونت، باید این قرص ضدویروسی را هر روز مصرف کنید.
گزینه دیگر، استفاده از داروهای تزریقی است:
- آپرتود (Apretude؛ کابوتگراویر طولانی‌اثر یا CAB-LA): مصرف این دارو برای مردان و زنان تأیید شده است. تزریق آن باید هر دو ماه یک‌بار توسط پزشک انجام شود.
- یزتوگو (Yeztugo؛ لناکاپاویر): این داروی تزریقی طولانی‌اثر برای مردان و زنان تأیید شده است. تزریق آن باید سالی دو بار توسط پزشک انجام شود.
PrEP چگونه می‌تواند به زنان کمک کند؟
شایع‌ترین راه ابتلای زنان به HIV، برقراری رابطه جنسی محافظت‌نشده با شریک جنسی مرد است. ویروس می‌تواند از طریق بریدگی‌ها، خونریزی لثه‌ها، زخم‌های دهان، خون قاعدگی یا استفاده مشترک از وسایل جنسی منتقل شود.
خبر خوب این است که میزان کلی ابتلا به HIV در برخی کشورها رو به کاهش است. بااین‌حال، همچنان تفاوت‌هایی نژادی و قومیتی در میان افراد مبتلا وجود دارد. بیشتر زنانی که تشخیص HIV برای آن‌ها مطرح می‌شود، سیاه‌پوست هستند و زنان هیسپانیک نیز به‌طور نامتناسبی تحت تأثیر این بیماری قرار دارند.
زنان رنگین‌پوست، به‌ویژه زنانی که به زبان اسپانیایی صحبت می‌کنند، کمتر از دیگران از PrEP استفاده می‌کنند یا درباره آن آگاهی دارند.
یک متخصص سلامت که به او اعتماد دارید، می‌تواند به شما کمک کند تصمیم بگیرید که آیا PrEP برایتان مناسب است یا خیر. این روش اغلب برای افرادی توصیه می‌شود که طی شش ماه گذشته رابطه جنسی مقعدی یا واژینال داشته‌اند و یکی از شرایط زیر را دارند:
- شریک جنسی آن‌ها مبتلا به HIV است.
- طی شش ماه گذشته به عفونت مقاربتی (STI) مبتلا شده‌اند.
- شرکای جنسی متعددی داشته‌اند.
- شریک جنسی آن‌ها با افراد دیگر روابط جنسی پرخطر دارد.
- شریک جنسی آن‌ها از مواد مخدر تزریقی استفاده می‌کند.
- بیش از یک بار از پیشگیری پس از مواجهه (PEP) استفاده کرده‌اند.
اگر همیشه از کاندوم استفاده نمی‌کنید، PrEP می‌تواند برایتان توصیه شود. همچنین، در صورت استفاده از مواد مخدر تزریقی، ممکن است به PrEP نیاز داشته باشید؛ به‌ویژه اگر:
- شریک تزریقی شما مبتلا به HIV باشد.
- سوزن، سرنگ یا سایر وسایل مصرف مواد را به‌صورت مشترک استفاده کنید.
PrEP ممکن است از شما و نوزادتان در برابر ابتلا به HIV محافظت کند. مصرف این دارو در دوران اقدام به بارداری، بارداری و شیردهی بی‌خطر است.
می‌توانید PrEP را همراه با هورمون‌درمانی مصرف کنید. شواهدی مبنی بر تداخل PrEP با هورمون‌ها وجود ندارد. بااین‌حال، بهتر است همیشه با پزشک خود مشورت کنید و تداخلات احتمالی داروها را بررسی کنید.
چگونه مصرف PrEP را شروع کنید؟
برای شروع، باید آزمایش HIV شما منفی باشد و از یک ارائه‌دهنده خدمات سلامت نسخه دریافت کنید. اگر پزشک همیشگی دارید، برای او وقت ملاقات بگیرید. در غیر این صورت، می‌توانید از طریق وب‌سایت‌هایی مانند موارد زیر، درمانگاه‌های HIV یا مراکز ارائه‌دهنده PrEP را در منطقه خود پیدا کنید:
- سامانه جست‌وجوی مراکز آزمایش HIV و خدمات مراقبتی
- سامانه جست‌وجوی مراکز ارائه‌دهنده PrEP
پس از شروع مصرف PrEP، باید به‌طور منظم به پزشک مراجعه کنید. اگر از قرص روزانه استفاده می‌کنید، هر سه ماه یک‌بار برای موارد زیر مراجعه خواهید داشت:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
- معاینه و بررسی وضعیت سلامت
- انجام آزمایش HIV
- انجام آزمایش بارداری
- دریافت مجدد داروی PrEP
- دریافت سایر نسخه‌های دارویی
در صورت استفاده از آپرتود، هر دو ماه یک‌بار و در صورت استفاده از یزتوگو، سالی دو بار به پزشک مراجعه خواهید کرد.
هزینه PrEP را چگونه پرداخت کنید؟
بیشتر ارائه‌دهندگان بیمه، هزینه PrEP را پوشش می‌دهند؛ ازجمله بیمه‌های خصوصی و برنامه‌های دولتی. بااین‌حال، حتی اگر پوشش بیمه درمانی نداشته باشید، ممکن است بتوانید برای پرداخت هزینه دارو کمک دریافت کنید.
PrEP تا چه اندازه مؤثر است؟
اگر PrEP را دقیقاً مطابق دستور مصرف کنید، می‌تواند احتمال ابتلا به HIV از طریق رابطه جنسی را حدود ۹۹ درصد کاهش دهد. همچنین، احتمال ابتلا از طریق مصرف مواد مخدر تزریقی را دست‌کم ۷۴ درصد کاهش می‌دهد.
در صورت فراموش کردن دوزهای دارو، اثربخشی PrEP کاهش می‌یابد. اگر از قرص روزانه استفاده می‌کنید، برخی شواهد نشان می‌دهند که مصرف قرص دست‌کم شش روز در هفته می‌تواند در برابر HIV محافظت ایجاد کند. ممکن است شنیده باشید که مصرف قرص دست‌کم چهار روز در هفته نیز می‌تواند از عفونت HIV جلوگیری کند؛ اما این نتیجه بر اساس مطالعاتی به دست آمده است که روی مردانی انجام شده‌اند که با مردان رابطه جنسی دارند.
فراموش کردن قرص روزانه PrEP ممکن است در زنان به همان شکل عمل نکند. هنوز مشخص نیست که آیا سطح دارو در بافت واژن، به‌اندازه سطح آن در بافت مقعدی مردان باقی می‌ماند یا خیر.
همچنین، PrEP برای رسیدن به اثربخشی مطلوب به زمان نیاز دارد تا غلظت کافی از دارو در بدن ایجاد شود. در رابطه جنسی واژینال پذیرنده، ممکن است تا ۲۱ روز پس از مصرف نخستین قرص طول بکشد تا دارو به بیشترین اثربخشی خود برسد. در صورت استفاده از قرص، بیشترین میزان محافظت زمانی حاصل می‌شود که دارو را هر روز مصرف کنید.
برای اینکه دارو را هر روز در ساعت مشخصی مصرف کنید، می‌توانید:
- یک برنامه رایگان روی تلفن همراه خود نصب کنید.
- در تلفن هوشمندتان یادآور تنظیم کنید.
- یادداشتی در محل قابل‌مشاهده‌ای قرار دهید تا مصرف دارو را به شما یادآوری کند.
- مصرف قرص را با یکی از برنامه‌های روزانه خود، مانند مسواک زدن، هم‌زمان کنید.
اگر روشی وجود دارد که بتواند مصرف PrEP را برایتان آسان‌تر کند، با پزشک خود در میان بگذارید. همچنین، می‌توانید درباره تغییر روش مصرف از قرص به تزریق مشورت کنید. برای برخی افراد، استفاده از داروی تزریقی آسان‌تر است.
PrEP روش بسیار مؤثری برای پیشگیری از HIV است، اما اثربخشی آن ۱۰۰ درصد نیست. با رعایت سایر اقدامات مربوط به رابطه جنسی ایمن، مانند استفاده همیشگی از کاندوم، می‌توانید احتمال ابتلا به HIV را باز هم کاهش دهید. کاندوم همچنین می‌تواند به محافظت در برابر سایر بیماری‌های مقاربتی (STD) کمک کند.
عوارض جانبی PrEP در زنان چیست؟
PrEP بی‌خطر است؛ اما مانند همه داروها، ممکن است عوارض جانبی ناخواسته‌ای ایجاد کند. این عوارض معمولاً خفیف‌اند و طی حدود یک ماه برطرف می‌شوند. اگر علائم ادامه یافتند یا شدیدتر شدند، به پزشک خود اطلاع دهید.
عوارض جانبی شایع عبارت‌اند از:
- درد شکم یا احساس ناخوشی
- سردرد یا خستگی
- استفراغ
- کاهش اشتها
- اسهال
- واکنش در محل تزریق، در صورت استفاده از داروی تزریقی
اگر تب و لرز همراه با هر یک از علائم زیر داشتید، فوراً به دنبال دریافت کمک پزشکی باشید:
- گلودرد
- سرفه
- بثورات پوستی
- سایر نشانه‌های عفونت
آیا می‌توانید مصرف PrEP را متوقف کنید؟
پیش از ایجاد هرگونه تغییر در مصرف دارو، با پزشک خود مشورت کنید. پزشک به شما کمک می‌کند روش‌های دیگری را برای پیشگیری از HIV پیدا کنید که ممکن است استفاده از آن‌ها برایتان آسان‌تر باشد.
برخی از دلایلی که ممکن است باعث شوند تصمیم بگیرید مصرف PrEP را متوقف کنید، عبارت‌اند از:
- به‌دلیل تغییر شرایط زندگی، احتمال ابتلا به HIV در شما کاهش یافته است.
- نمی‌توانید زمان مصرف داروی PrEP را به خاطر بسپارید.
- تحمل عوارض جانبی PrEP برایتان دشوار است.
- بدن شما واکنش نامطلوب و خطرناکی به PrEP نشان می‌دهد.
چه کسانی نباید PrEP مصرف کنند؟
اگر به بیماری کلیوی یا کبدی مبتلا هستید یا به هر دارویی حساسیت دارید، به پزشک خود اطلاع دهید. پزشک هنگام تصمیم‌گیری درباره مناسب بودن PrEP برای شما، این موارد را در نظر خواهد گرفت.
اگر اخیراً در معرض HIV قرار گرفته‌اید، PrEP گزینه مناسبی برای شما نیست. اگر طی ۷۲ ساعت گذشته با HIV تماس داشته‌اید، با پزشک یا یکی دیگر از ارائه‌دهندگان خدمات سلامت مشورت کنید. ممکن است پیشگیری پس از مواجهه (PEP) برای شما مناسب باشد. اگر به کمک فوری نیاز دارید، به اورژانس بیمارستان یا مرکز مراقبت‌های فوری مراجعه کنید.
