HIV یا ویروس نقص ایمنی انسانی، ویروسی است که می‌تواند در خون، شیر مادر و مایعات جنسی مانند مایع منی و ترشحات واژن و رکتوم وجود داشته باشد. این ویروس سیستم ایمنی بدن را تضعیف می‌کند و باعث می‌شود بدن در مقابله با میکروب‌های شایع مانند باکتری‌ها، قارچ‌ها، انگل‌ها و سایر ویروس‌ها با مشکل مواجه شود.

اگر عفونت HIV پیشرفت کند، ممکن است سیستم ایمنی بدن به‌شدت آسیب ببیند و عملکرد طبیعی خود را از دست بدهد. این وضعیت سندرم نقص ایمنی اکتسابی (AIDS) نام دارد. با این حال، درمان HIV طی سال‌های اخیر پیشرفت زیادی کرده است. با استفاده از داروهای ضد HIV، فرد می‌تواند سال‌های طولانی زندگی کند؛ حتی اگر عفونت به مرحله AIDS رسیده باشد.

در پایان سال 2024، نزدیک به 41 میلیون نفر در سراسر جهان با HIV زندگی می‌کردند. از این تعداد، حدود 31.6 میلیون نفر تحت درمان نجات‌بخش با داروهای ضدرتروویروسی قرار داشتند که به آن ART (Antiretroviral Therapy) نیز گفته می‌شود. در ادامه می‌توانید درباره مناطقی که HIV در آن‌ها شیوع بیشتری دارد، افرادی که در معرض ابتلا هستند و راه‌های پیشگیری از عفونت بیشتر بدانید.

HIV در کجا شیوع بیشتری دارد؟

HIV در سراسر جهان وجود دارد، اما منطقه جنوب صحرای آفریقا (Sub-Saharan Africa) بیشترین تعداد افراد مبتلا را در خود جای داده است. برآوردهای سازمان جهانی بهداشت (WHO) و دفتر مشترک برنامه ملل متحد در زمینه HIV/AIDS یعنی UNAIDS نشان می‌دهد که در برخی مناطق آفریقا، بیش از یک‌سوم بزرگسالان به HIV مبتلا هستند.

در آسیای جنوبی و جنوب‌شرقی نیز موارد زیادی از HIV مشاهده می‌شود. همچنین تعداد افراد مبتلا به HIV در اروپای شرقی به‌دلیل مصرف تزریقی مواد مخدر در حال افزایش است.

آیا HIV انواع مختلفی دارد؟

ویروس HIV دو نوع اصلی دارد:

• HIV-1
• HIV-2

HIV-2 بیشتر در غرب آفریقا دیده می‌شود، اگرچه در سایر نقاط جهان نیز مواردی از آن گزارش شده است. آزمایش‌های HIV معمولاً هر دو نوع ویروس را شناسایی می‌کنند.

چه کسانی به HIV مبتلا می‌شوند؟

این عفونت زمانی از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود که برخی از مایعات بدن بین افراد جابه‌جا شوند. انتقال HIV معمولاً در شرایط زیر اتفاق می‌افتد:

• رابطه جنسی واژینال
• رابطه جنسی مقعدی
• استفاده مشترک از سرنگ یا سوزن برای تزریق مواد مخدر

HIV همچنین می‌تواند از طریق سوزن‌های آلوده مورد استفاده برای تاتو و سوراخ کردن بدن (پیرسینگ) منتقل شود. انتقال از طریق رابطه جنسی دهانی نیز ممکن است، هرچند احتمال آن کم است.

آیا ممکن است HIV را به نوزادم منتقل کنم؟

بله. مادر می‌تواند HIV را در دوران بارداری یا هنگام زایمان به کودک منتقل کند؛ به‌ویژه زمانی که نوزاد در معرض خون آلوده یا شیر مادر مبتلا قرار می‌گیرد.

به همین دلیل، مصرف دقیق و منظم داروهای ضدویروسی طبق دستور پزشک اهمیت زیادی دارد و می‌تواند احتمال انتقال عفونت به نوزاد را کاهش دهد.

علائم HIV چیست؟

در صورت ابتلا به HIV ممکن است علائم زیر ایجاد شوند:

• علائمی شبیه آنفلوانزا، معمولاً حدود دو تا چهار هفته پس از ابتلا به HIV
• تب و لرز
• زخم‌های دهانی
• تعریق شبانه
• گلودرد و تورم غدد لنفاوی
• بثورات پوستی
• درد عضلانی
• احساس خستگی

البته بسیاری از ویروس‌های دیگر نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. بنابراین، اگر فکر می‌کنید علائم HIV را دارید یا در معرض خطر ابتلا بوده‌اید، درباره انجام آزمایش HIV با پزشک خود مشورت کنید.

چگونه می‌توانم از عفونت HIV پیشگیری کنم؟

HIV عمدتاً از طریق رابطه جنسی بدون محافظت و استفاده مشترک از سوزن و سرنگ منتقل می‌شود. با این حال، روش‌های مؤثری برای پیشگیری از عفونت وجود دارد، از جمله:

• در هر بار رابطه جنسی از کاندوم استفاده کنید.
• هرگز سوزن، سرنگ یا سایر تجهیزات تزریق را با دیگران به‌صورت مشترک استفاده نکنید و آن‌ها را مجدداً مورد استفاده قرار ندهید.
• از PrEP (پروفیلاکسی پیش از مواجهه) و PEP (پروفیلاکسی پس از مواجهه) استفاده کنید.

زندگی با HIV و AIDS

اگر تحت نظر پزشک باشید و برنامه درمانی خود را به‌طور منظم دنبال کنید، می‌توانید سال‌های طولانی با HIV زندگی کنید و در بسیاری از موارد، امید به زندگی شما می‌تواند نزدیک به حد طبیعی باشد.

دلیل این امر آن است که HIV ممکن است سال‌ها طول بکشد تا به اندازه‌ای به سیستم ایمنی آسیب برساند که بیماری‌های خاصی ایجاد شوند.

در صورت بروز سایر مشکلات سلامتی، عفونت HIV معمولاً در چند مرحله پیشرفت می‌کند:

• مرحله 1: زمانی که فرد برای نخستین بار به HIV مبتلا می‌شود.
• مرحله 2: عفونت مزمن HIV؛ در این مرحله ویروس همچنان در بدن فعال است.
• مرحله 3: برخی افراد، حتی با وجود درمان، ممکن است پس از 10 سال یا بیشتر به این مرحله شدید یعنی AIDS برسند.

برای تشخیص AIDS، پزشک تعداد برخی از سلول‌های سیستم ایمنی به نام سلول‌های CD4 را بررسی می‌کند. این سلول‌ها نوعی گلبول سفید هستند که به‌طور طبیعی در مقابله با عفونت‌ها نقش دارند.

فرد در صورتی مبتلا به AIDS محسوب می‌شود که:

• تعداد سلول‌های CD4 او به کمتر از 200 سلول در هر میلی‌لیتر خون برسد.
• یا به عفونت‌های فرصت‌طلب یا بیماری‌های دیگری مانند سارکوم کاپوزی (Kaposi’s sarcoma)، که نوعی نادر از سرطان پوست است، مبتلا شود.

برای پیشگیری از AIDS چه کاری می‌توانم انجام دهم؟

درمان HIV می‌تواند به جلوگیری از پیشرفت بیماری به سمت AIDS کمک کند. اگرچه در حال حاضر درمانی برای ریشه‌کن کردن HIV وجود ندارد، بسیاری از داروهای ضدویروسی می‌توانند سرعت اثرگذاری HIV بر بدن را کاهش دهند. این نوع درمان درمان ضدرتروویروسی (ART) نام دارد.

ART می‌تواند تعداد ویروس‌های HIV موجود در بدن را کاهش دهد. به این میزان بار ویروسی (Viral Load) گفته می‌شود. پزشک با بررسی بار ویروسی، وضعیت شما را پیگیری کرده و در صورت نیاز درمان ART را تنظیم می‌کند.

با این حال، وجود دارو برای کنترل بیماری به این معنی نیست که HIV دیگر بیماری مهمی محسوب نمی‌شود. درمان، این واقعیت را تغییر نمی‌دهد که HIV یک بیماری بالقوه تهدیدکننده زندگی است. بنابراین، درباره وضعیت سلامت و میزان خطر ابتلا به HIV، با پزشک خود مشورت کنید.

نکات مهم

HIV می‌تواند از طریق خون، مایعات جنسی و شیر مادر منتقل شود و این انتقال معمولاً در اثر رابطه جنسی بدون محافظت یا استفاده از سوزن و سرنگ آلوده رخ می‌دهد.

می‌توان با استفاده از PrEP (پروفیلاکسی پیش از مواجهه) و PEP (پروفیلاکسی پس از مواجهه) از ابتلا به HIV پیشگیری کرد.

اگرچه هنوز درمان قطعی برای HIV وجود ندارد، فرد مبتلا باید با پزشک خود درباره درمان ضدرتروویروسی (ART) مشورت کند؛ زیرا این درمان می‌تواند به جلوگیری از پیشرفت بیماری یا کند کردن روند پیشرفت آن به سمت AIDS کمک کند.

پرسش‌های متداول درباره HIV

آیا داروهای HIV و AIDS گران هستند؟

هزینه داروهای HIV و AIDS بسته به نوع دارویی که مصرف می‌کنید می‌تواند زیاد باشد. با این حال، راه‌هایی برای دریافت این داروها با هزینه کمتر وجود دارد، از جمله:

• مراکز بهداشتی محلی
• مراکز تخصصی HIV در نزدیکی محل زندگی
• خطوط تلفنی خدمات بهداشتی و حمایتی دولتی
• برنامه‌های کمک به بیماران که توسط شرکت‌های تولیدکننده دارو ارائه می‌شوند

همچنین می‌توان PrEP را با تجویز پزشک برای پیشگیری از عفونت HIV دریافت کرد. درباره بهترین گزینه متناسب با شرایط خود، با پزشک مشورت کنید.

آیا انتقال خون بی‌خطر است؟

بله. امروزه تمام فرآورده‌های خونی مورد استفاده در بسیاری از کشورها از نظر HIV آزمایش می‌شوند. بانک‌های خون، خون‌های اهدایی را که نتیجه آزمایش HIV آن‌ها مثبت باشد از چرخه مصرف خارج می‌کنند تا وارد ذخیره عمومی خون نشوند.

فردی که خون HIV مثبت اهدا کرده باشد، برای انجام بررسی‌های بیشتر با او تماس گرفته می‌شود و چنین فردی دیگر اجازه اهدای خون نخواهد داشت.

آیا HIV در بزاق، اشک، ادرار یا عرق وجود دارد؟

خیر. HIV در بزاق، اشک، ادرار یا عرق به شکل قابل انتقال وجود ندارد؛ بنابراین از طریق تماس عادی با این مایعات بدن منتقل نمی‌شود.

آیا HIV می‌تواند از حیوانات دیگر منتقل شود؟

خیر. HIV از طریق حیوانات یا حشرات منتقل نمی‌شود.