آنچه در این مطلب خواهید خواند
آیا حتی هنگام خواب هم احساس میکنید بدنتان بیش از حد پرانرژی و آماده حرکت است؟ یا برعکس، انگار موتور بدنتان در دورِ آرام کار میکند و با علائمی مانند افسردگی، خستگی و افزایش وزن روبهرو هستید؟ در هر دو حالت، ممکن است ریشه مشکل، به غده تیروئید شما مربوط باشد.
تیروئید ــ غدهای پروانهایشکل که در جلوی گردن قرار دارد ــ هورمونهایی تولید میکند که نحوه مصرف انرژی توسط بدن را تنظیم میکنند. این غده مسئول کنترل متابولیسم (سوختوساز) بدن است؛ یعنی فرایندی که طی آن بدن غذا را به انرژی تبدیل میکند. علاوه بر این، تیروئید بر عملکرد قلب، عضلات، استخوانها و سطح کلسترول نیز تأثیر میگذارد.
در حالی که اختلالات تیروئید میتواند از یک گواتر کوچک و بیضرر (غده بزرگ) تا سرطان تهدیدکننده زندگی متغیر باشد، شایعترین مشکلات تیروئید شامل تولید غیرطبیعی هورمونهای تیروئید است. اگر مقدار این مواد شیمیایی حیاتی بدن بیش از حد باشد، نتیجه آن وضعیتی است که به عنوان پرکاری تیروئید شناخته میشود. تولید هورمون بسیار کم منجر به کمکاری تیروئید میشود.
اگرچه اثرات مشکلات تیروئید ناخوشایند یا ناراحت کننده است، اما اگر به درستی تشخیص داده و درمان شود، اکثر بیماریهای تیروئید را میتوان به خوبی مدیریت کرد.
تیروئید پرکار چیست؟
پرکاری تیروئید زمانی اتفاق میافتد که تیروئید بیش از حد فعال میشود و هورمونهای خود را بیش از حد تولید میکند. پرکاری تیروئید زنان را پنج تا ده برابر بیشتر از مردان تحت تأثیر قرار میدهد و بیشتر در افراد زیر ۴۰ سال شایع است. افراد مبتلا به پرکاری تیروئید مشکلاتی دارند که نشاندهنده فعالیت بیش از حد اندامهای بدن است و منجر به علائمی مانند تعریق ، احساس گرما، ضربان قلب سریع، کاهش وزن و گاهی اوقات مشکلات چشمی میشود.
پرکاری تیروئید میتواند به چندین شکل بروز کند:
بیماری گریوز: ترشح هورمونهای اضافی توسط یک اختلال خودایمنی ایجاد میشود. به دلایلی نامعلوم، بدن به تیروئید حمله میکند و باعث ترشح بیش از حد هورمون میشود.
آدنومهای سمی: ندولها (رشد غیرطبیعی یا تودهها) در غده تیروئید ایجاد میشوند و شروع به ترشح هورمونهای تیروئید میکنند و تعادل شیمیایی بدن را بر هم میزنند. برخی از گواترها ممکن است حاوی چندین عدد از این ندولها باشند.
تیروئیدیت نیمه حاد: التهاب دردناک تیروئید باعث بزرگ شدن غده و “نشت” هورمونهای اضافی میشود که منجر به پرکاری تیروئید موقت میشود که خود به خود برطرف میشود. تیروئیدیت نیمه حاد عموماً چند هفته طول میکشد اما ممکن است ماهها ادامه یابد.
اختلال در عملکرد غده هیپوفیز یا رشد سرطانی در غده تیروئید : اگرچه نادر است، اما پرکاری تیروئید نیز میتواند از این علل ایجاد شود.
تیروئیدیت خاموش : این معمولاً یک حالت موقت ترشح بیش از حد هورمون تیروئید است که باعث پرکاری خفیف تیروئید میشود. در برخی موارد میتواند منجر به آسیب دائمی به تیروئید و تولید کم هورمون تیروئید توسط غده شود.
تیروئیدیت پس از زایمان : این نوعی پرکاری تیروئید است که در درصد کمی از زنان، ظرف چند ماه پس از زایمان رخ میدهد. این حالت تنها چند ماه طول میکشد و پس از آن چندین ماه کاهش تولید هورمون تیروئید توسط غده وجود دارد. معمولاً این زنان عملکرد طبیعی تیروئید خود را به طور کامل بازیابی میکنند.
مصرف بیش از حد هورمون تیروئید میتواند منجر به پرکاری تیروئید شود.
تیروئید کم کار چیست؟
در مقابل، کمکاری تیروئید ناشی از تولید ناکافی هورمونهای تیروئید است. از آنجایی که تولید انرژی بدن شما به مقادیر مشخصی از هورمونهای تیروئید نیاز دارد، کاهش تولید هورمون منجر به کاهش سطح انرژی میشود و باعث میشود احساس ضعف و خستگی کنید.
تقریباً ۲۵ میلیون نفر از کمکاری تیروئید رنج میبرند و حدود نیمی از آنها تشخیص داده نشدهاند. افراد مسن – به ویژه زنان – بیشتر از بزرگسالان جوانتر در معرض ابتلا به کمکاری تیروئید هستند. کمکاری تیروئید همچنین تمایل به ارثی بودن در خانوادهها دارد.
اگر کم کاری تیروئید درمان نشود، میتواند سطح کلسترول شما را بالا ببرد و احتمال حمله قلبی یا سکته مغزی را افزایش دهد. در دوران بارداری، کم کاری تیروئید درمان نشده میتواند به نوزاد شما آسیب برساند. خوشبختانه، کم کاری تیروئید به راحتی قابل درمان است.
علل کم کاری تیروئید ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تیروئیدیت هاشیموتو : در این اختلال خودایمنی، بدن به بافت تیروئید حمله میکند. این بافت در نهایت میمیرد و تولید هورمون را متوقف میکند. سایر اختلالات خودایمنی نیز با این بیماری رخ میدهند و سایر اعضای خانواده نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.
برداشتن غده تیروئید: تیروئید ممکن است به عنوان درمان پرکاری تیروئید، با جراحی برداشته شود یا به صورت شیمیایی تخریب شود.
قرار گرفتن در معرض مقادیر بیش از حد ید: داروی قلب آمیودارون ممکن است شما را در معرض ید بیش از حد قرار دهد. درمان ید رادیواکتیو برای پرکاری تیروئید همچنین میتواند منجر به کم کاری تیروئید شود. شما ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به کم کاری تیروئید باشید، به خصوص اگر در گذشته مشکلات تیروئید داشتهاید.
لیتیوم : این دارو نیز به عنوان یکی از علل کم کاری تیروئید شناخته شده است.
اگر کم کاری تیروئید برای مدت طولانی درمان نشود، میتواند منجر به کمای میگزدم شود، یک بیماری نادر اما بالقوه کشنده که نیاز به تزریق فوری هورمون دارد.
چگونه کمکاری یا پرکاری تیروئید تشخیص داده میشود؟
پزشک از شما در مورد علائمتان سوال میکند و معاینه فیزیکی انجام میدهد. سپس آزمایش خون تجویز میکند تا ببیند بدن شما چه مقدار هورمون تیروئید تولید میکند. علاوه بر این، پزشک ممکن است هنگام انجام آزمایش به دلیل دیگری متوجه شود که شما پرکاری تیروئید دارید.
علائم و نشانههای مشکل تیروئید:
- ممکن است احساس عصبی بودن، بدخلقی، ضعف یا خستگی کنید.
- ممکن است دستانتان بلرزد، قلبتان تند بزند یا دچار مشکلات تنفسی شوید.
- ممکن است عرق کنید یا پوستتان گرم، قرمز و خارشدار شود.
- ممکن است حرکات روده شما بیشتر از حد معمول باشد.
- ممکن است موهای نازک و نرمی داشته باشید که در حال ریزش هستند.
- ممکن است احساس خستگی، ضعف و/یا افسردگی کنید.
- ممکن است پوست خشک و ناخنهای شکنندهای داشته باشید.
- ممکن است در تحمل دمای پایین مشکل داشته باشید.
- ممکن است یبوست داشته باشید.
- ممکن است مشکلات حافظه یا مشکل در تفکر واضح را تجربه کنید.
- ممکن است دورههای قاعدگی سنگین یا نامنظم داشته باشید.
- ممکن است با وجود اینکه به اندازه معمول یا بیشتر از حد معمول غذا میخورید، وزن کم کنید.
علائم کمکاری تیروئید به آرامی و با گذشت زمان بروز میکنند. در ابتدا ممکن است متوجه این علائم نشوید. یا ممکن است آنها را با پیری طبیعی اشتباه بگیرید. این پیری طبیعی نیست. اگر علائمی مانند این دارید که بدتر میشوند یا از بین نمیروند، به پزشک مراجعه کنید.
بارداری که نیاز به افزایش تولید هورمون تیروئید دارد، میتواند باعث کمکاری تیروئید شود. حدود ۲٪ از زنان باردار در ایالات متحده به کمکاری تیروئید مبتلا میشوند.
پرکاری تیروئید چگونه درمان میشود؟
پرکاری تیروئید به راحتی درمان میشود. با درمان، میتوانید زندگی سالمی داشته باشید. بدون درمان، پرکاری تیروئید میتواند منجر به مشکلات جدی قلبی، مشکلات استخوانی و یک بیماری خطرناک به نام طوفان تیروئیدی شود.
اگر علائم شما را آزار میدهد، پزشک ممکن است قرصهایی به نام بتا بلاکر به شما بدهد. این قرصها میتوانند به شما کمک کنند تا در حالی که شما و پزشکتان تصمیم میگیرید که درمان شما چیست، احساس بهتری داشته باشید. حتی اگر علائم شما را آزار ندهد، هنوز به درمان نیاز دارید زیرا پرکاری تیروئید میتواند منجر به مشکلات جدیتری شود.
ید رادیواکتیو و داروهای ضد تیروئید، درمانهایی هستند که پزشکان اغلب از آنها استفاده میکنند. بهترین درمان برای شما به عوامل مختلفی از جمله سن شما بستگی دارد. برخی افراد به بیش از یک نوع درمان نیاز دارند.
پس از درمان، به آزمایش خون منظم نیاز خواهید داشت. این آزمایشها بررسی میکنند که آیا پرکاری تیروئید شما عود کرده است یا خیر. همچنین بررسی میکنند که آیا هورمون تیروئید به اندازه کافی تولید میکنید یا خیر. گاهی اوقات درمان، پرکاری تیروئید را درمان میکند، اما باعث مشکل متضادی میشود – کمبود هورمون تیروئید. در این صورت، ممکن است لازم باشد تا آخر عمر قرصهای هورمون تیروئید مصرف کنید.
چه دارویی برای کم کاری تیروئید استفاده می شود؟
پزشکان معمولاً قرصهای هورمون تیروئید را برای درمان کمکاری تیروئید تجویز میکنند. اکثر افراد ظرف یک یا دو هفته احساس بهتری دارند. علائم شما احتمالاً ظرف چند ماه از بین میرود. اما احتمالاً باید تا آخر عمر به مصرف قرصها ادامه دهید.
در بیشتر موارد، داروهای هورمون تیروئید به سرعت علائم را اصلاح میکنند. افراد مبتلا به کمکاری تیروئید که داروهای هورمون تیروئید مصرف میکنند، معمولاً متوجه موارد زیر میشوند:
- سطح انرژی بهبود یافته
- کاهش تدریجی وزن (در افرادی که در زمان تشخیص کم کاری تیروئید شدید دارند)
- بهبود خلق و خو و عملکرد ذهنی (تفکر، حافظه)
- بهبود عملکرد پمپاژ قلب و بهبود عملکرد دستگاه گوارش
- کاهش اندازه غده تیروئید بزرگ شده (گواتر)، در صورت وجود
- کاهش سطح کلسترول و تری گلیسیرید
مهم است که داروی خود را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید. همچنین باید برای ویزیتهای بعدی به پزشک مراجعه کنید تا مطمئن شوید دوز مناسبی مصرف میکنید. دریافت بیش از حد یا خیلی کم هورمون تیروئید میتواند مشکلاتی ایجاد کند.
اگر کمکاری تیروئید خفیف (تحت بالینی) دارید، ممکن است در حال حاضر نیازی به درمان نداشته باشید. اما باید علائم بدتر شدن آن را به دقت زیر نظر داشته باشید.
بیماری تیروئید یا یائسگی؟
طبق گزارش انجمن متخصصان غدد درون ریز بالینی آمریکا (AACE)، میلیونها زن با علائم شبه یائسگی که هنوز برطرف نشدهاند، حتی آنهایی که استروژن مصرف میکنند ، ممکن است از بیماری تیروئید تشخیص داده نشده رنج ببرند. در حالی که علائمی مانند خستگی، افسردگی، نوسانات خلقی و اختلالات خواب اغلب با یائسگی مرتبط هستند، ممکن است نشانههایی از کمکاری تیروئید نیز باشند.
یک نظرسنجی انجام شده توسط AACE نشان داد که تنها یک نفر از هر چهار زنی که در مورد یائسگی و علائم آن با پزشک صحبت کرده است، آزمایش بیماری تیروئید نیز داده است. تیروئید در تنظیم متابولیسم کلی بدن نقش دارد و بر قلب، مغز ، کلیه و سیستم تولید مثل، همراه با قدرت عضلانی و اشتها تأثیر میگذارد.
اگر علائم یائسگی را تجربه میکنید و علائم با وجود درمان مناسب همچنان ادامه دارند، از پزشک خود بخواهید که آزمایش تیروئید (TSH) انجام دهد. برای تشخیص اولیه کمکاری تیروئید، تنها یک نمونه خون لازم است و درمان به راحتی با درمان جایگزینی تیروئید انجام میشود.
درباره سرطان تیروئید چطور؟
سرطان غده تیروئید بسیار نادر است و در کمتر از 10٪ از گرههای تیروئید رخ میدهد. ممکن است چندین سال قبل از اینکه مشخص شود گرههای تیروئید سرطانی هستند، یک یا چند گره تیروئید داشته باشید. افرادی که در اوایل زندگی تحت پرتودرمانی سر و گردن قرار گرفتهاند، احتمالاً به عنوان درمانی برای آکنه، تمایل بیشتری به ابتلا به سرطان تیروئید دارند.
علائم و نشانهها:
- ممکن است در گردن خود توده یا تورم داشته باشید. این شایعترین علامت است.
- ممکن است در گردن و گاهی اوقات در گوشهایتان درد داشته باشید.
- ممکن است در بلعیدن مشکل داشته باشید.
- ممکن است در تنفس مشکل داشته باشید یا دائماً خس خس سینه داشته باشید.
- ممکن است صدایتان گرفته باشد.
- ممکن است سرفههای مکرری داشته باشید که ربطی به سرماخوردگی ندارند.
برخی افراد ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند. پزشکان آنها ممکن است در طول معاینه فیزیکی معمول، توده یا ندول در گردن پیدا کنند.
بیشتر افرادی که تحت درمان سرطان تیروئید قرار میگیرند، به خوبی بهبود مییابند، زیرا سرطان معمولاً زود تشخیص داده میشود و درمانها، از جمله جراحی، به خوبی عمل میکنند. پس از درمان، سرطان تیروئید به ندرت عود میکند.
