آنچه در این مطلب خواهید خواند
آترواسکلروز (Atherosclerosis) بیماری‌ای است که در آن چربی‌ها، کلسترول، کلسیم و سایر مواد موجود در خون در دیواره سرخرگ‌ها تجمع پیدا می‌کنند و رسوباتی به نام پلاک آترواسکلروتیک تشکیل می‌دهند. این بیماری که معمولاً از آن با عنوان «تصلب شرایین» یا «سفت‌شدن سرخرگ‌ها» یاد می‌شود، بسیار شایع است و ممکن است فرد بدون آنکه از ابتلای خود آگاه باشد، به آن مبتلا شده باشد.
تصلب شرایین اغلب بدون علامت است؛ اما در صورت بروز علائم، ممکن است با درد قفسه سینه یا نشانه‌های عصبی، مانند بی‌حسی و ضعف، همراه باشد.
آترواسکلروز جریان خون در بدن را کاهش می‌دهد و احتمال تشکیل لخته‌های خونی را افزایش می‌دهد. اگرچه این بیماری بیشتر با بیماری‌های قلبی ارتباط دارد، می‌تواند سرخرگ‌های هر قسمت از بدن را درگیر کند. بیماری‌های مرتبط با آترواسکلروز، از جمله سکته قلبی، سکته مغزی، آنوریسم و ایسکمی عمومی (کاهش یا قطع خون‌رسانی به بافت‌های بدن)، از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر در جهان به شمار می‌روند.
خوشبختانه آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی‌ای وجود دارند که می‌توانند به شناسایی این بیماری پیش از تبدیل‌شدن آن به یک مشکل جدی برای سلامتی کمک کنند. آگاهی از نشانه‌ها و علائم آترواسکلروز و شناخت روش‌های تشخیص آن به شما کمک می‌کند تا برای پیشگیری از پیشرفت بیماری‌های قلبی و عروقی اقدام کنید.
چه کسانی در معرض خطر آترواسکلروز هستند؟
تصلب شرایین فقط در افراد سالمند رخ نمی‌دهد.
دونالد لوید-جونز، پزشک و مدیر مرکز فرامینگهام برای علوم جمعیت و پیشگیری در دانشگاه بوستون و رئیس پیشین انجمن قلب آمریکا، می‌گوید:
«ما معمولاً آترواسکلروز را بیماری دوران سالمندی می‌دانیم، اما حتی در نوزادان نیز شواهدی از این بیماری دیده می‌شود.»
مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۶ از سوی انجمن قلب آمریکا منتشر شد، نشان داد که تقریباً ۸۰ درصد از جوانان مورد بررسی، از پیش نشانه‌هایی از بیماری‌های قلبی و عروقی، از جمله سفت‌شدن سرخرگ‌ها، داشته‌اند. این یافته‌ها جدیدترین شواهد درباره مشکلی هستند که اغلب اهمیت آن نادیده گرفته می‌شود.
ممکن است بعضی افراد از نظر ژنتیکی یا به دلایل دیگر، از بدو تولد مستعد تشکیل پلاک در سرخرگ‌ها باشند؛ بااین‌حال، عوامل دیگری نیز خطر ابتلا را افزایش می‌دهند. این عوامل عبارت‌اند از:
- مصرف غذاهای پرچرب؛
- نداشتن فعالیت بدنی کافی؛
- سیگارکشیدن؛
- دیابت؛
- فشار خون بالا؛
- چاقی.
چه نشانه‌هایی می‌توانند بیانگر ابتلا به آترواسکلروز باشند؟
امبار کولشریشتا، پزشک و دارنده مدرک دکتری بهداشت عمومی، که عضو داوطلب شورای کیفیت مراقبت و پیامدهای پژوهشی انجمن قلب آمریکا و پزشک مراقبت‌های اولیه در آتلانتا است، توضیح می‌دهد:
«آترواسکلروز اغلب بیماری‌ای خاموش است. در صورت بروز علائم، ممکن است درد قفسه سینه دیده شود که می‌تواند نشانه آنژین قلبی یا سکته قلبی باشد. همچنین علائم عصبی، مانند بی‌حسی یا ضعف، ممکن است بروز کنند.»
نوع علائم به این بستگی دارد که کدام سرخرگ‌ها درگیر شده‌اند و جریان خون تا چه اندازه کاهش یافته است.
برای مثال، اگر سرخرگ‌های قلب درگیر باشند، علائم ممکن است شامل درد قفسه سینه، تندشدن ضربان قلب یا تنگی نفس باشند.
اگر سرخرگ‌های کاروتید، یعنی رگ‌هایی که خون و اکسیژن را به مغز می‌رسانند، دچار تنگی شوند، ممکن است پزشک با استفاده از گوشی پزشکی صدای غیرطبیعی جریان خون را بشنود که به آن Bruit گفته می‌شود. انسداد یا تنگی این سرخرگ‌ها همچنین می‌تواند موجب حمله ایسکمیک گذرا (Transient Ischemic Attack; TIA) شود؛ عارضه‌ای که گاهی از آن با عنوان «سکته مغزی خفیف» یاد می‌شود.
در صورت درگیری سرخرگ‌های پا، ممکن است فرد هنگام راه‌رفتن یا فعالیت دچار درد، کوفتگی، احساس سنگینی یا گرفتگی عضلات پا شود.
تجمع پلاک در سرخرگ‌های ناحیه گردن نیز ممکن است بر توانایی پردازش اطلاعات و تفکر تأثیر بگذارد یا موجب مشکلات حافظه، ضعف یک‌طرفه بدن، اختلالات بینایی یا مشکلات حرکتی و حسی در صورت شود.
اگر سرخرگ‌های مزانتریک، یعنی رگ‌هایی که خون غنی از اکسیژن را به روده باریک و روده بزرگ می‌رسانند، دچار تصلب شرایین شوند، علائم ممکن است شامل درد شدید شکم پس از صرف غذا، کاهش وزن یا اسهال باشند.
کولشریشتا در فعالیت بالینی خود، اغلب افراد در معرض خطر آترواسکلروز را از طریق ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی و عروقی شناسایی می‌کند. این ارزیابی شامل اندازه‌گیری فشار خون، بررسی چربی‌های خون، غربالگری دیابت، بررسی سابقه مصرف دخانیات و ارزیابی سایر عوامل خطر قلبی و عروقی، از جمله سابقه خانوادگی، است.
بااین‌حال، حدود ۲۰ درصد از حوادث قلبی و عروقی بدون وجود هیچ عامل خطر شناخته‌شده‌ای رخ می‌دهند.
چرا تشخیص زودهنگام اهمیت دارد؟
کولشریشتا می‌گوید:
«تشخیص زودهنگام آترواسکلروز دشوار است، زیرا این بیماری اغلب تا زمانی که جریان خون به‌طور قابل‌توجهی مختل نشده باشد، علامتی ایجاد نمی‌کند. این اختلال ممکن است زمانی رخ دهد که پلاک به‌اندازه‌ای رشد کرده باشد که سرخرگ را به‌شدت تنگ کند یا پلاک دچار پارگی شود. بنابراین، تکیه بر علائم به‌تنهایی ممکن است باعث شود بیماری در مراحل اولیه شناسایی نشود.»
لوید-جونز نیز با این نظر موافق است و بر اهمیت سابقه خانوادگی تأکید می‌کند:
«سابقه خانوادگی اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر در خانواده شما سابقه سکته قلبی یا سکته مغزی پیش از ۵۰ سالگی وجود دارد، یا اعضای خانواده به کلسترول بالا یا فشار خون بالا مبتلا بوده‌اند، باید این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید. کلسترول بالا و فشار خون بالا را می‌توان با تغییر سبک زندگی و استفاده از دارو کنترل کرد.»
او همچنین تأکید می‌کند:
«شما می‌توانید در زندگی خود تغییرات مؤثری ایجاد کنید. توجه به سلامتی از امروز، در بلندمدت نتایج ارزشمندی به همراه خواهد داشت.»
چگونه بفهمیم به آترواسکلروز مبتلا شده‌ایم؟
غربالگری و ارزیابی پزشکی برای شناسایی آترواسکلروز و برآورد خطر ابتلا به آن اهمیت دارد. پزشک می‌تواند با توجه به شرایط هر فرد، از روش‌های مختلفی برای ارزیابی خطر یا تشخیص بیماری استفاده کند. در ادامه، رایج‌ترین روش‌ها معرفی شده‌اند.
۱. ارزیابی عوامل خطر
پزشک ممکن است از ابزارهای محاسبه خطر قلبی و عروقی، مانند ماشین‌حساب خطر بیماری‌های قلبی و عروقی آترواسکلروتیک (ASCVD Risk Calculator) و معادلات PREVENT، استفاده کند تا احتمال بروز سکته قلبی یا سکته مغزی را در آینده برآورد کند و اقدامات پیشگیرانه مناسب را پیشنهاد دهد.
این ابزارها اطلاعاتی مانند سن، فشار خون، سطح کلسترول و سایر شرایط پزشکی فرد را در نظر می‌گیرند تا برآوردی کلی از خطر ارائه دهند. نتایج به پزشک کمک می‌کنند تصمیم بگیرد که چه تغییراتی در سبک زندگی لازم است و آیا استفاده از داروهای پیشگیرانه ضرورت دارد یا خیر.
چه زمانی باید این ارزیابی انجام شود؟
بررسی عوامل خطر، از جمله فشار خون بالا، می‌تواند از سنین پایین و حتی دوران کودکی آغاز شود. به‌این‌ترتیب، افرادی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند، برای مثال کسانی که سابقه خانوادگی بیماری قلبی و عروقی دارند، زودتر شناسایی می‌شوند و می‌توان وضعیت آن‌ها را در طول زندگی به‌طور منظم پیگیری کرد.
۲. آزمایش‌های خون
برای بسیاری از افراد، آزمایش‌های معمول خون اطلاعات اولیه و ضروری را در اختیار پزشک قرار می‌دهند تا مشخص شود آیا فرد در معرض خطر آترواسکلروز قرار دارد یا خیر.
یکی از مواردی که می‌توان در خون بررسی کرد، لیپوپروتئین(a) یا Lp(a) است. این ذره نوعی لیپوپروتئین حامل کلسترول است که سطح آن تا حد زیادی تحت تأثیر عوامل ژنتیکی قرار دارد. بالا بودن مقدار Lp(a) می‌تواند خطر بیماری قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد.
سطح Lp(a) برابر با ۱۲۵ نانومول در لیتر یا بیشتر، با افزایش خطر سکته قلبی یا سکته مغزی همراه است.
لوید-جونز توضیح می‌دهد:
«اگر سطح Lp(a) شما بالا باشد، خطر بیماری در شما افزایش می‌یابد و باید این موضوع را در کنار سایر عوامل خطر در نظر بگیریم. در حال حاضر، درمان‌های اختصاصی برای کاهش Lp(a) هنوز در دسترس نیستند؛ اما می‌توان با کنترل سایر عوامل خطر، برای مثال مدیریت وزن، خطر کلی را کاهش داد.»
آزمایش خون دیگری که ممکن است به ارزیابی خطر کمک کند، اندازه‌گیری پروتئین واکنشی C با حساسیت بالا (High-Sensitivity C-Reactive Protein; hs-CRP) است. افزایش این شاخص می‌تواند نشانه‌ای از التهاب در بدن باشد؛ التهابی که با افزایش خطر سکته قلبی و سکته مغزی ارتباط دارد. این آزمایش ممکن است اطلاعاتی درباره برخی خطرهای پنهان فراهم کند که در ارزیابی احتمال ابتلا به آترواسکلروز مؤثرند.
چه زمانی باید این آزمایش‌ها انجام شوند؟
لوید-جونز توصیه می‌کند که تا سن ۲۱ سالگی، ارزیابی کامل چربی‌های خون، اندازه‌گیری فشار خون و بررسی قند خون انجام شده باشد.
۳. شاخص مچ پا ـ بازو (Ankle-Brachial Index; ABI)
آزمایش شاخص مچ پا ـ بازو، روشی ساده برای بررسی وضعیت جریان خون در پاهاست. در این آزمایش، فشار خون در ناحیه مچ پا با فشار خون بازو مقایسه می‌شود تا مشخص شود آیا خون‌رسانی به پاها طبیعی است یا احتمال وجود تنگی در سرخرگ‌های آن‌ها مطرح می‌شود.
چه زمانی باید این آزمایش انجام شود؟
این آزمایش می‌تواند برای افراد زیر مناسب باشد:
- افراد کمتر از ۵۰ سال که به دیابت مبتلا هستند و دست‌کم یک عامل خطر دیگر، مانند سیگارکشیدن یا فشار خون بالا، دارند؛
- افراد بالاتر از ۷۰ سال.
آزمایش ABI برای بیشتر افراد خطری به همراه ندارد؛ بااین‌حال، در افرادی که دچار لخته خون در پا هستند یا درد شدید پا دارند، انجام آن ممکن است توصیه نشود.
۴. تصویربرداری از میزان کلسیم سرخرگ‌های کرونر (Coronary Artery Calcium; CAC)
در کنار ارزیابی عوامل خطر، یکی از روش‌های مورد استفاده برای شناسایی آثار آترواسکلروز، اسکن میزان کلسیم سرخرگ‌های کرونر است.
کولشریشتا می‌گوید:
«این آزمایش را برای همه بیماران انجام نمی‌دهیم، اما در افرادی که بر اساس محاسبه‌گرهای خطر در گروه خطر متوسط قرار می‌گیرند یا سابقه خانوادگی قوی بیماری قلبی دارند، ممکن است از آن استفاده کنیم. روش‌هایی مانند آنژیوگرافی با سی‌تی‌اسکن برای غربالگری عمومی به کار نمی‌روند، بلکه بیشتر زمانی استفاده می‌شوند که بیمار علائمی مانند درد قفسه سینه داشته باشد.»
در این روش، با استفاده از سی‌تی‌اسکن، میزان رسوبات کلسیمی موجود در سرخرگ‌های کرونر قلب بررسی می‌شود. رسوب کلسیم می‌تواند با تشکیل پلاک آترواسکلروتیک ارتباط داشته باشد و اطلاعاتی درباره بار پلاکی سرخرگ‌ها فراهم کند.
به‌طور کلی، امتیاز CAC برابر با صفر با خطر پایین‌تر همراه است. امتیاز بالاتر از ۱۰۰ می‌تواند نشان‌دهنده وجود بار قابل‌توجهی از پلاک در سرخرگ‌های کرونر باشد و نیاز به ارزیابی دقیق‌تر را مطرح کند.
چه زمانی باید این آزمایش انجام شود؟
لوید-جونز می‌گوید:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
«معمولاً انجام اسکن CAC را پیش از ۴۰ سالگی توصیه نمی‌کنم؛ اما اگر فرد سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا سایر عوامل خطر را داشته باشد، انجام آن از ۳۵ سالگی می‌تواند منطقی باشد. این آزمایش برای افرادی که در گروه خطر متوسط قرار دارند، بیشترین فایده را دارد؛ زیرا می‌تواند به تصمیم‌گیری درباره مفیدبودن درمان با استاتین‌ها کمک کند.»
استاتین‌ها گروهی از داروها هستند که برای کاهش کلسترول خون و کاهش خطر حوادث قلبی و عروقی استفاده می‌شوند.
۵. آنژیوگرافی با سی‌تی‌اسکن (CT Angiography)
ارزیابی اولیه خطر و برخی آزمایش‌ها، مانند اسکن CAC و شاخص ABI، ممکن است در چارچوب مراقبت‌های اولیه و با درخواست پزشک انجام شوند. اگر فرد علائم مشکوک به آترواسکلروز داشته باشد، پزشک می‌تواند بررسی‌های تکمیلی را درخواست کند و در صورت نیاز، بیمار را به متخصص قلب ارجاع دهد.
یکی از روش‌های بررسی دقیق‌تر سرخرگ‌ها، آنژیوگرافی با سی‌تی‌اسکن است. در این روش، ماده حاجب به داخل عروق تزریق می‌شود تا وضعیت فضای داخلی رگ‌ها و هرگونه تنگی یا انسداد بهتر قابل مشاهده باشد.
چه زمانی باید این آزمایش انجام شود؟
این روش نسبت به آزمایش‌های ساده‌تر، پرهزینه‌تر است و با تزریق ماده حاجب و قرارگرفتن در معرض پرتوهای یونیزان همراه است. بنابراین، برای غربالگری عمومی افراد بدون علامت معمولاً استفاده نمی‌شود.
لوید-جونز می‌گوید:
«ما معمولاً این آزمایش را به‌دفعات انجام نمی‌دهیم. شرکت‌های بیمه نیز ممکن است هزینه آن را نپذیرند، مگر اینکه بیماری قلبی فرد قبلاً تشخیص داده شده باشد.»
۶. سونوگرافی
سونوگرافی یکی دیگر از روش‌های بررسی سرخرگ‌ها، به‌ویژه سرخرگ‌های ناحیه گردن، است. این روش می‌تواند به ارزیابی ضخامت دیواره سرخرگ‌ها کمک کند. بااین‌حال، انجام دقیق آزمایش و تفسیر صحیح تصاویر به مهارت فرد انجام‌دهنده و متخصص تفسیرکننده نیاز دارد.
چه زمانی باید این آزمایش انجام شود؟
لوید-جونز توضیح می‌دهد:
«ما از این روش در مطالعات پژوهشی استفاده می‌کنیم. گاهی در برنامه‌های غربالگری نیز پیشنهاد می‌شود، اما نتایج آن همیشه قابل‌اعتماد نیستند و من برای افرادی که هیچ علامتی ندارند، کمتر از آن استفاده می‌کنم.»
۷. آنژیوگرافی سی‌تی‌اسکن سرخرگ‌های کرونر (Coronary CT Angiography; CCTA)
آنژیوگرافی سی‌تی‌اسکن سرخرگ‌های کرونر، روش تصویربرداری تخصصی‌ای است که در آن از سی‌تی‌اسکن همراه با تزریق ماده حاجب حاوی ید به داخل ورید استفاده می‌شود. این روش تصاویر واضح و سه‌بعدی از عروق خون‌رسان به قلب فراهم می‌کند.
CCTA به پزشک کمک می‌کند مشخص کند آیا پلاک‌ها باعث تنگی یا انسداد سرخرگ‌های کرونر شده‌اند یا خیر. این روش همچنین می‌تواند میزان تجمع پلاک در سرخرگ‌ها و شدت تنگی را نشان دهد.
علاوه بر این، ممکن است به شناسایی علل دیگری که می‌توانند موجب علائم بیمار شوند کمک کند؛ از جمله لخته خون در عروق ریه، فروافتادگی ریه یا برخی ناهنجاری‌های آئورت.
چه زمانی باید این آزمایش انجام شود؟
این روش معمولاً برای افرادی مفید است که درد قفسه سینه یا علائم غیرمعمول دارند و خطر ابتلا به بیماری سرخرگ‌های کرونر در آن‌ها پایین تا متوسط ارزیابی شده است؛ از جمله بیمارانی که در بخش اورژانس بررسی می‌شوند.
همچنین ممکن است برای افرادی توصیه شود که نتایج آزمایش‌های تشخیصی قبلی آن‌ها نامشخص بوده است یا پس از یک تست ورزش یا آزمون استرس طبیعی، علائم جدیدی در آن‌ها ایجاد شده است.
بااین‌حال، انجام CCTA بدون خطر نیست. افراد مبتلا به مشکلات کلیوی یا کسانی که به ماده حاجب واکنش حساسیتی نشان می‌دهند، ممکن است با خطرات بیشتری روبه‌رو باشند. این روش همچنین فرد را در معرض پرتوهای ایکس قرار می‌دهد.
برای تشخیص آترواسکلروز چه پژوهش‌های دیگری در حال انجام است؟
از آنجا که آترواسکلروز افراد بسیاری را درگیر می‌کند، پژوهش‌ها برای شناخت بهتر این بیماری همچنان ادامه دارند.
کریستوفر آدو، پزشک و دارای مدرک دکتری، در مؤسسه پژوهشی و آموزشی قلب و عروق نورا اکلز هریسون در دانشگاه یوتا، سرپرستی گروهی را بر عهده دارد که هدف آن بررسی آترواسکلروز در سطح مولکولی و سلولی است.
او که جراح عروق بزرگسالان و کودکان و پژوهشگر علوم پزشکی است، در آزمایشگاه آدو به‌عنوان پژوهشگر اصلی فعالیت می‌کند. تمرکز پژوهش‌های او بر شناسایی علل میکروسکوپی بیماری‌های عروقی است؛ از جمله بررسی آنزیم‌هایی که می‌توانند در بیماری‌هایی مانند سرطان و اختلالات متابولیک نقش داشته باشند.
آدو می‌گوید:
«شناخت ما از سازوکارهای مولکولی آترواسکلروز هنوز محدود است و تلاش‌های داروشیمیایی برای معکوس‌کردن روند بیماری بسیار اندک بوده‌اند.»
او به یکی دیگر از مشکلات تشخیص زودهنگام نیز اشاره می‌کند: بسیاری از آزمایش‌های غربالگری باید روی افرادی انجام شوند که در ظاهر سالم هستند. بنابراین، برای انجام چنین آزمایشی باید دلیل پزشکی مشخصی وجود داشته باشد، هزینه آن پرداخت شود و فرد متخصصی نیز نتیجه را تفسیر کند.
اگر آزمایشی برای شناسایی روند بیماری طراحی شود که ممکن است تا چندین دهه به بروز علائم بالینی منجر نشود، تصمیم‌گیری درباره انجام آن برای بیماران، پرداخت‌کنندگان هزینه‌های درمان و متخصصان تفسیر نتایج دشوار خواهد بود.
یکی از اهداف آدو و گروه پژوهشی او، شناسایی آنزیم‌های دخیل در ایجاد آترواسکلروز و فراهم‌کردن زمینه برای طراحی درمان‌های هدفمندتر در آینده است.
آدو می‌گوید:
«این پژوهش‌ها هنوز در مراحل ابتدایی هستند.»
بااین‌حال، مطالعات متعددی در حال انجام‌اند که داده‌های زیستی مختلف، مانند اطلاعات ژنتیکی، پروتئین‌ها و سایر مولکول‌های زیستی را با یکدیگر ترکیب می‌کنند تا تصویر کامل‌تری از وضعیت سلامت و بیماری به دست آید.
هشت گام برای حفظ سلامت قلب و عروق
درحالی‌که پژوهشگران به دنبال روش‌های جدیدتر برای شناخت و درمان آترواسکلروز هستند، شما نیز می‌توانید با انجام اقداماتی عملی، سلامت خود را بهبود دهید و در تشخیص زودهنگام این بیماری خاموش نقش داشته باشید؛ اقداماتی که صرف‌نظر از سن یا سابقه خانوادگی، اهمیت دارند.
کولشریشتا توصیه می‌کند:
«افراد باید سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا سکته مغزی را با پزشک خود در میان بگذارند و ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را به بخشی معمول از مراقبت‌های سلامت خود تبدیل کنند؛ از جمله در معاینات دوره‌ای سالانه.
به خاطر داشته باشید که نداشتن علائم به معنای نداشتن خطر نیست. به همین ترتیب، علائمی مانند درد قفسه سینه یا درد پا را نباید صرفاً بخشی طبیعی از روند افزایش سن دانست؛ زیرا ممکن است نشانه هشداردهنده یک بیماری قلبی و عروقی زمینه‌ای باشند.»
لوید-جونز نیز تأکید می‌کند که عادت‌های روزمره سالم به افراد کمک می‌کنند تأثیر انتخاب‌های سبک زندگی بر سلامت قلب، کلیه‌ها و وضعیت متابولیک بدن را در طول زمان بهتر درک کنند و گام‌های عملی‌تری برای بهبود سلامت عمومی بردارند.
او پیروی از برنامه «هشت اصل اساسی زندگی» (Life’s Essential 8) انجمن قلب آمریکا را برای حفظ سلامت قلب و عروق توصیه می‌کند.
این برنامه شامل هشت رفتار سالم و عامل مرتبط با سلامت است:
۱. مدیریت وزن: حفظ وزن در محدوده سالم و تلاش برای کنترل وزن اضافی.
۲. افزایش فعالیت بدنی: داشتن تحرک کافی و انجام منظم فعالیت‌های ورزشی متناسب با شرایط جسمی.
۳. تغذیه سالم: انتخاب مواد غذایی مغذی و داشتن الگوی غذایی سالم و متعادل.
۴. خواب کافی: توجه به مدت و کیفیت خواب.
۵. ترک دخانیات: پرهیز از مصرف دخانیات و تلاش برای ترک آن در صورت مصرف.
۶. کنترل کلسترول: بررسی منظم سطح کلسترول خون و کنترل آن در صورت نیاز.
۷. کنترل قند خون: پایش قند خون و پیشگیری یا مدیریت اختلالات مرتبط با آن.
۸. مدیریت فشار خون: اندازه‌گیری منظم فشار خون و کنترل فشار خون بالا.
اگرچه هر هشت مورد برای بهبود سلامت قلب و عروق اهمیت دارند، لوید-جونز پیشنهاد می‌کند افراد با انتخاب یک عادت سالم و تمرکز بر بهبود آن شروع کنند.
او می‌گوید:
«یکی از مواردی را انتخاب کنید که دوست دارید در آن پیشرفت کنید. شما می‌توانید در زندگی خود تغییرات مؤثری ایجاد کنید. توجه به سلامتی از امروز، در بلندمدت نتایج ارزشمندی به همراه خواهد داشت.»
