آنچه در این مطلب خواهید خواند
- ماده تشکیل‌دهنده Narcan چیست؟
- نالوکسان چگونه عمل می‌کند؟
- نالوکسان چگونه مصرف می‌شود؟
- دوز Narcan
- مرگ‌ومیر ناشی از اوردوز
- چگونه Narcan را به فرد دچار اوردوز بدهیم؟
- نحوه استفاده از اسپری بینی نالوکسان
- عوارض جانبی نالوکسان
- نالوکسان را از کجا می‌توان تهیه کرد؟
- آموزش استفاده از Narcan
- دسترسی عمومی به نالوکسان
- نکات مهم
نالوکسان (Narcan) چیست؟
نالوکسان که با نام تجاری Narcan نیز شناخته می‌شود، دارویی است که می‌تواند اثرات مصرف بیش از حد مواد افیونی (اوپیوئیدها) را خنثی کند. این مواد شامل هروئین، فنتانیل و برخی داروهای ضددرد هستند. امدادگران و پزشکان اورژانس سال‌هاست از نالوکسان برای نجات جان افرادی که دچار مسمومیت یا اوردوز با مواد افیونی شده‌اند استفاده می‌کنند.
در برخی مناطق، افرادی که خودشان یا یکی از اعضای خانواده یا دوستانشان در معرض وابستگی به هروئین یا داروهای افیونی قرار دارند، می‌توانند نالوکسان همراه داشته باشند. این دارو به شکل تزریقی و همچنین به صورت اسپری بینی موجود است. استفاده از اسپری بینی ساده است و برای مصرف آن به آموزش تخصصی نیاز نیست.
سازمان غذا و دارو (FDA) همچنین فرآورده دیگری از نالوکسان به نام Rextovy را برای درمان اورژانسی اوردوز با مواد افیونی تأیید کرده است.
ماده تشکیل‌دهنده Narcan چیست؟
ماده مؤثره Narcan، نالوکسان هیدروکلراید است. این دارو در گروهی از داروها به نام آنتاگونیست‌های اوپیوئیدی قرار می‌گیرد. آنتاگونیست دارویی است که اثر داروی دیگری را متوقف یا خنثی می‌کند.
اسپری Narcan همچنین حاوی مواد غیرفعالی مانند بنزالکونیوم کلراید (به عنوان نگهدارنده)، دی‌سدیم اتیلن‌دی‌آمین‌تترااستات (به عنوان پایدارکننده)، سدیم کلراید و اسید هیدروکلریک برای تنظیم pH است.
نالوکسان چگونه عمل می‌کند؟
نالوکسان اثر مواد افیونی را در بدن مسدود می‌کند. مهم‌ترین مواد افیونی که تحت تأثیر نالوکسان قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:
- هروئین
- مورفین
- اکسی‌کدون
- متادون
- فنتانیل
- هیدروکودون
- کدئین
- هیدرومورفون
- بوپرنورفین
مواد افیونی با اتصال به گیرنده‌های اوپیوئیدی در مغز و بدن، پیام‌های درد را کاهش می‌دهند. نالوکسان نیز به همین گیرنده‌ها متصل می‌شود و اجازه نمی‌دهد مواد افیونی به آنها متصل شوند. همچنین می‌تواند مواد افیونی‌ای را که قبلاً به این گیرنده‌ها متصل شده‌اند، از گیرنده جدا کند.
یکی از خطرناک‌ترین اثرات مصرف بیش از حد مواد افیونی، کند یا متوقف شدن تنفس است. در صورت اوردوز شدید، فرد ممکن است جان خود را از دست بدهد. اگر نالوکسان به‌موقع داده شود، معمولاً ظرف چند دقیقه می‌تواند اثرات اوردوز را کاهش دهد یا برطرف کند.
نالوکسان چگونه مصرف می‌شود؟
نالوکسان را می‌توان به دو شکل اصلی به فرد داد:
1. اسپری بینی نالوکسان:
این دارو به صورت یک اسپری آماده مصرف عرضه می‌شود و نیازی به مونتاژ یا آماده‌سازی ندارد. کافی است اسپری در یکی از سوراخ‌های بینی قرار داده شده و دارو پاشیده شود.
2. تزریق نالوکسان:
نوع تزریقی با سرنگ و سوزن به عضله تزریق می‌شود و در برخی شرایط می‌توان آن را داخل ورید یا زیر پوست نیز تزریق کرد. معمولاً عضله قسمت خارجی ران محل تزریق است و در صورت لزوم می‌توان از روی لباس نیز تزریق را انجام داد.
نالوکسان تزریقی همچنین در برخی موارد پس از جراحی برای برگشت دادن اثر داروهای افیونی استفاده می‌شود. در نوزادان نیز ممکن است برای کاهش اثر مواد افیونی‌ای که مادر پیش از زایمان دریافت کرده است، استفاده شود.
دوز Narcan
دوز مناسب نالوکسان به شرایط فرد و نوع فرآورده بستگی دارد. همیشه باید دستور پزشک یا دستور درج‌شده روی بسته‌بندی دارو رعایت شود.
اسپری بینی
برای بزرگسالان و کودکان، معمولاً یک پاف در یکی از سوراخ‌های بینی تجویز می‌شود که حدود ۴ میلی‌گرم نالوکسان دارد.
نوع تزریقی
دوز نوع تزریقی به علت مصرف دارو و وضعیت بیمار بستگی دارد. برای مثال، برخی سرنگ‌های از پیش پرشده حاوی ۵ میلی‌گرم نالوکسان هستند. در بعضی موارد، یک دوز برای خنثی کردن اثر ماده افیونی کافی نیست و ممکن است به دوزهای بیشتری نیاز باشد.
هر سرنگ تک‌دوز باید فقط یک بار استفاده شود و سپس دور انداخته شود. درباره روش صحیح دفع سرنگ مصرف‌شده، از پزشک یا داروساز سؤال کنید.
مهم: نالوکسان جایگزین درمان اورژانسی نیست. پس از دادن نالوکسان، حتی اگر فرد حالش بهتر شد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
مرگ‌ومیر ناشی از اوردوز
بر اساس مطالعات انجام شده در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۰۷٬۹۴۱ نفر در آمریکا بر اثر مصرف بیش از حد مواد مخدر جان خود را از دست داده‌اند. مواد افیونی مصنوعی، به‌ویژه فنتانیل، از عوامل اصلی این مرگ‌ومیر هستند.
مصرف هروئین نیز همچنان یکی از عوامل مهم مرگ ناشی از اوردوز است. افزایش مصرف هروئین تا حدی به سوءمصرف داروهای ضددرد تجویزی مرتبط دانسته شده است. برخی افرادی که به داروهای مسکن افیونی وابسته می‌شوند، به دلیل ارزان‌تر و در دسترس‌تر بودن هروئین، به سمت آن روی می‌آورند.
به دلیل اثربخشی نالوکسان در نجات جان افراد، توصیه شده است نیروهای امدادی مانند پلیس و آتش‌نشانی نیز آن را در دسترس داشته باشند.
چگونه Narcan را به فرد دچار اوردوز بدهیم؟
فردی که دچار اوردوز شده است ممکن است:
- بسیار آهسته نفس بکشد یا اصلاً نفس نکشد.
- لب‌ها یا ناخن‌هایش آبی یا متمایل به بنفش شوند.
- بدنش شل و بی‌حال باشد.
- استفراغ کند یا صداهای غیرطبیعی مانند خرخر یا غرغر هنگام تنفس داشته باشد.
- بیدار نشود یا به صدا زدن و تحریک کردن پاسخ ندهد.
در صورت مشاهده علائم اوردوز:
- فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- اگر فرد نفس نمی‌کشد، اقدامات احیای تنفسی را شروع کنید.
- نالوکسان را به او بدهید.
اثر نالوکسان معمولاً حدود یک ساعت باقی می‌ماند و ممکن است پس از از بین رفتن اثر آن، علائم اوردوز دوباره ظاهر شوند. بنابراین ممکن است فرد به دوز دیگری از نالوکسان یا درمان‌های اورژانسی بیشتری نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، تماس با اورژانس و ماندن در کنار فرد تا رسیدن نیروهای امدادی بسیار مهم است.
نالوکسان دارویی بسیار ایمن محسوب می‌شود و در شرایطی که احتمال اوردوز وجود دارد، استفاده از آن می‌تواند جان فرد را نجات دهد.
نحوه استفاده از اسپری بینی نالوکسان
فرد را در حالت درازکش قرار دهید و مراحل زیر را انجام دهید:
- با اورژانس تماس بگیرید.
- بسته اسپری را باز کنید.
- اسپری را طوری در دست بگیرید که انگشت شست روی پیستون آن باشد.
- سر فرد را کمی به عقب خم کنید.
- نوک اسپری را داخل یکی از سوراخ‌های بینی قرار دهید.
- پیستون را محکم فشار دهید تا تمام دارو وارد بینی شود.
- حدود ۲ تا ۳ دقیقه صبر کنید. اگر فرد پاسخ نداد، از یک اسپری جدید استفاده کرده و دوز دوم را بدهید.
پس از مصرف اسپری، فرد باید در سریع‌ترین زمان ممکن تحت مراقبت پزشکی قرار گیرد.
عوارض جانبی نالوکسان
نالوکسان می‌تواند جان فرد را در شرایط اوردوز نجات دهد، اما ممکن است عوارضی نیز ایجاد کند.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
اثر نالوکسان معمولاً حدود ۳۰ تا ۹۰ دقیقه ادامه دارد، در حالی که بسیاری از مواد افیونی مدت بیشتری در بدن باقی می‌مانند. بنابراین ممکن است پس از پایان اثر نالوکسان، علائم اوردوز دوباره ظاهر شوند.
فردی که نالوکسان دریافت کرده است باید تا رسیدن اورژانس به طور مداوم تحت نظر باشد. همچنین توصیه می‌شود پس از آخرین دوز نالوکسان نیز برای مدتی تحت مراقبت قرار گیرد تا اطمینان حاصل شود که تنفس دوباره کند یا متوقف نمی‌شود.
در موارد نادر، خود نالوکسان ممکن است باعث موارد زیر شود:
- درد قفسه سینه
- تشنج
- علائم واکنش آلرژیک، مانند کهیر
- مشکل در تنفس
- تورم صورت، لب‌ها یا زبان
این علائم نیازمند مراقبت اورژانسی هستند.
علائم ترک ناگهانی مواد افیونی
نالوکسان در فردی که به مواد افیونی وابستگی جسمی دارد، می‌تواند به‌طور ناگهانی علائم ترک مواد افیونی ایجاد کند، از جمله:
- استفراغ
- لرزش شدید
- تعریق
- سردرد
- تغییرات فشار خون
- افزایش ضربان قلب
- تهوع
- درد یا احساس سوزش در محل تزریق یا دست‌ها و پاها
این علائم ممکن است تنها چند دقیقه پس از دریافت نالوکسان شروع شوند. اگرچه علائم ترک می‌توانند بسیار ناخوشایند باشند، معمولاً تهدیدکننده زندگی نیستند. خطر مرگ ناشی از اوردوز بسیار بیشتر از خطر عوارض نالوکسان است.
نالوکسان را از کجا می‌توان تهیه کرد؟
نالوکسان را می‌توان از راه‌های مختلفی تهیه کرد؛ از جمله داروخانه‌ها و سازمان‌هایی که در زمینه کاهش آسیب ناشی از مصرف مواد مخدر فعالیت می‌کنند.
آیا Narcan بدون نسخه قابل خریداری است؟
در آمریکا نالوکسان در همه ۵۰ ایالت در دسترس است و در بسیاری از داروخانه‌ها می‌توان آن را تهیه کرد. در برخی ایالت‌ها امکان خرید آن بدون نسخه نیز وجود دارد.
کیت Narcan چیست؟
کیت Narcan یک بسته قابل حمل است که برای استفاده در شرایط اورژانسی آماده شده است. بسته به سازمان توزیع‌کننده، ممکن است علاوه بر یک یا دو دوز نالوکسان، وسایلی مانند:
- پد الکلی
- ماسک تنفس مصنوعی
- دستکش یکبارمصرف
- اطلاعات مربوط به نسخه یا تهیه دارو
- بروشور آموزشی
نیز در آن وجود داشته باشد.
هزینه Narcan
قیمت نالوکسان به نوع فرآورده، محل تهیه و پوشش بیمه بستگی دارد. قیمت خرده‌فروشی اسپری بینی ممکن است بالا باشد، اما در بسیاری از موارد بیمه، برنامه‌های کمک‌هزینه دارویی یا تخفیف‌ها می‌توانند هزینه پرداختی را کاهش دهند.
نالوکسان رایگان
برخی برنامه‌های توزیع در سطح جامعه، سازمان‌های بهداشت عمومی و مراکز بهداشتی محلی ممکن است نالوکسان را به صورت رایگان در اختیار افراد قرار دهند. برخی شرکت‌های دارویی نیز برنامه‌های کمک به پرداخت هزینه دارند.
آموزش استفاده از Narcan
مراکز مختلفی آموزش استفاده از نالوکسان را ارائه می‌کنند و در برخی مناطق، دوره‌های آنلاین یا حضوری نیز برگزار می‌شود. این آموزش‌ها معمولاً شامل نحوه تشخیص اوردوز و روش صحیح و ایمن استفاده از نالوکسان است.
داشتن نالوکسان را می‌توان مانند همراه داشتن اپی‌نفرین (EpiPen) برای فردی که در معرض واکنش آلرژیک شدید قرار دارد در نظر گرفت؛ یعنی یک اقدام احتیاطی برای شرایط اضطراری.
افرادی که با مصرف مواد افیونی مواجه هستند یا شخصی را می‌شناسند که در معرض خطر اوردوز قرار دارد، بهتر است نالوکسان در دسترس داشته باشند. افرادی که خودشان داروهای افیونی مصرف می‌کنند، حتی اگر دارو توسط پزشک تجویز شده باشد، نیز ممکن است به همراه داشتن نالوکسان نیاز داشته باشند.
از آنجا که فرد دچار اوردوز نمی‌تواند نالوکسان را به خودش بدهد، مهم است اطرافیان او بدانند که نالوکسان در دسترس است و چگونه باید از آن استفاده کنند.
دسترسی عمومی به نالوکسان
برخی مخالفان افزایش دسترسی عمومی به نالوکسان معتقد بوده‌اند که این کار ممکن است مصرف هروئین یا سایر مواد افیونی را تشویق کند؛ با این حال، شواهد علمی از این ادعا حمایت نمی‌کنند.
جامعه پزشکی به طور گسترده از دسترسی آسان‌تر به نالوکسان حمایت می‌کند، زیرا این دارو می‌تواند جان افراد را نجات دهد.
نکات مهم
نالوکسان (Narcan) دارویی است که می‌تواند اثرات اوردوز با مواد افیونی را به‌طور موقت خنثی کند. این دارو با مسدود کردن اثر مواد افیونی در گیرنده‌های مربوطه، معمولاً طی چند دقیقه به بهبود تنفس کمک می‌کند.
نالوکسان به شکل اسپری بینی و تزریقی وجود دارد. در صورت مشاهده علائم اوردوز، باید نالوکسان در اسرع وقت داده شود، اما این کار هرگز جایگزین تماس با اورژانس و دریافت مراقبت پزشکی نیست.
پرسش‌های متداول
آیا Narcan روی فنتانیل اثر دارد؟
بله. فنتانیل یک ماده افیونی است و نالوکسان می‌تواند اثرات اوردوز ناشی از آن را خنثی کند. در بعضی موارد، ممکن است بیش از یک دوز لازم باشد.
نالوکسان دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟
نالوکسان گیرنده‌هایی را که مواد افیونی به آنها متصل می‌شوند، مسدود می‌کند و می‌تواند مواد افیونی متصل به این گیرنده‌ها را کنار بزند. در نتیجه، اثرات خطرناک مواد افیونی، به‌ویژه سرکوب تنفس، کاهش می‌یابد.
آیا Narcan روی Xanax اثر دارد؟
خیر. Xanax (آلپرازولام) از گروه بنزودیازپین‌هاست و نالوکسان فقط برای خنثی کردن اثر مواد افیونی کاربرد دارد.
چه زمانی باید از Narcan استفاده کرد؟
هر زمان که احتمال مصرف بیش از حد مواد افیونی وجود دارد و فرد علائمی مانند بیهوشی یا عدم پاسخ‌گویی، تنفس آهسته یا سطحی، مردمک‌های بسیار تنگ، کبودی لب‌ها یا ناخن‌ها، استفراغ یا صداهای غیرطبیعی هنگام تنفس دارد، باید نالوکسان داده شود.
کاربرد اصلی نالوکسان چیست؟
نالوکسان برای درمان اوردوز مواد افیونی استفاده می‌شود و می‌تواند اثرات خطرناک این مواد را به طور موقت معکوس کند.
آیا نالوکسان خطرناک است؟
نالوکسان عموماً دارویی بسیار ایمن است. عوارض شدید آن نادر هستند، اما ممکن است باعث علائم ترک ناگهانی مواد افیونی یا به‌ندرت مشکلاتی مانند درد قفسه سینه، تشنج یا واکنش آلرژیک شود.
بعد از دریافت نالوکسان چه اتفاقی می‌افتد؟
در فردی که به مواد افیونی وابستگی جسمی دارد، ممکن است ظرف یک تا چند دقیقه علائم ترک مانند سردرد، تعریق، تهوع، استفراغ، لرزش، افزایش ضربان قلب و تغییرات فشار خون ظاهر شود. این علائم معمولاً ناخوشایند ولی غیرکشنده هستند. مهم‌تر از همه، اثر نالوکسان ممکن است موقتی باشد و بنابراین فرد همچنان به ارزیابی و مراقبت پزشکی فوری نیاز دارد.
