درمان چسبندگی ویتروماکولار

نوع درمان چسبندگی ویتروماکولار (VMA) به شدت علائم شما بستگی دارد. اگر هیچ علامتی نداشته باشید، ممکن است در حال حاضر نیازی به درمان نباشد. اما اگر تغییری در بینایی خود احساس کرده‌اید، باید به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

در ابتدا، پزشک با استفاده از قطره‌های گشادکننده مردمک داخل چشم را معاینه می‌کند. سپس آزمایشی به نام توموگرافی انسجام نوری (Optical Coherence Tomography – OCT) انجام می‌شود که نمای دقیقی از بخش پشتی چشم ارائه می‌دهد. این بررسی برای تأیید وجود VMA و همچنین ارزیابی هرگونه آسیب داخل چشمی که نیاز به درمان دارد ضروری است.

OCT می‌تواند زجاجیه (ماده ژله‌ای داخل چشم) را نشان دهد. در صورت وجود VMA، زجاجیه به شبکیه چسبیده است. این آزمایش همچنین می‌تواند آسیب به ماکولا را مشخص کند؛ بخشی از شبکیه که مسئول دید واضح و دقیق است.

انتظار و پایش

چشم‌پزشک ممکن است با معاینات منظم و اسکن‌های دوره‌ای OCT وضعیت شما را پیگیری کند. اگر زجاجیه به ماکولا کشش وارد می‌کند اما هنوز بینایی تحت تأثیر قرار نگرفته است، ممکن است توصیه شود که فقط وضعیت تحت نظر باشد و منتظر بروز علائم بمانید. در برخی موارد، این وضعیت خودبه‌خود بهبود می‌یابد.

معمولاً هر ۶ ماه یک‌بار پیگیری انجام می‌شود تا مشخص شود آیا VMA باعث بروز عوارضی شده است یا خیر.

یکی از عوارض احتمالی، سوراخ ماکولا (Macular Hole) است که به‌صورت یک پارگی کوچک ایجاد می‌شود. حتی اگر سوراخ ماکولا بدون علامت باشد، ممکن است پزشک شروع درمان را پیشنهاد کند؛ زیرا با توجه به وجود گزینه‌های درمانی مؤثر، همیشه صبر کردن بهترین انتخاب نیست..

تزریق

کی از روش‌های درمان VMA، تزریق دارویی به نام اوکریپلاسمین (Ocriplasmin – Jetrea) به داخل چشم است. این دارو می‌تواند کشش زجاجیه روی ماکولا را کاهش دهد و جایگزینی برای جراحی چشم محسوب می‌شود.

این تزریق فقط برای بیمارانی استفاده می‌شود که علائم واضح مانند کاهش بینایی دارند و معمولاً یک بار تزریق انجام می‌شود.

عوارض احتمالی تزریق:

• مشاهده اجسام شناور (Floaters)
• خونریزی در ملتحمه (بافتی که سفیدی چشم را می‌پوشاند)
• درد چشم
• جرقه‌ها یا فلش‌های نوری
• تاری یا کاهش وضوح دید
• کاهش بینایی
• ادم (تورم) ماکولا یا شبکیه

درمان تزریقی برای همه بیماران مبتلا به VMA مناسب نیست و تنها در حدود نیمی یا کمتر از بیماران مؤثر است.

اگر:

• ناحیه چسبندگی کوچک باشد
• سوراخ ماکولا کوچک تا متوسط وجود داشته باشد
• یا بخواهید جراحی را به تعویق بیندازید یا از آن اجتناب کنید

این روش می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

در افراد زیر ۶۵ سال، اثربخشی تزریق معمولاً بیشتر است.

عمل جراحی

چند نوع جراحی برای درمان VMA وجود دارد:

۱. ویترکتومی (Vitrectomy)

در این روش، زجاجیه برداشته می‌شود تا کشش آن بر ماکولا از بین برود. این درمان بیش از ۴۰ سال است که انجام می‌شود و با تکنیک‌های جدید، ایمن‌تر و مؤثرتر شده است.

اگر VMA باعث تغییرات شدید یا کاهش بینایی شده باشد، این روش می‌تواند مناسب باشد.

در حین عمل، جراح با استفاده از ابزار مکش و برش بسیار ظریف، بخشی از زجاجیه را خارج می‌کند. گاهی حباب گاز در فضای زجاجیه قرار داده می‌شود تا فشار روی ماکولا کاهش یابد.

ویترکتومی در حدود ۹۰٪ موارد باعث کاهش علائم و بازگشت بینایی از دست‌رفته می‌شود.

۲. ویترکتومی با ابزار ظریف (Small-Gauge Vitrectomy)

در این روش از ابزارهای کوچک‌تر و پیشرفته‌تر استفاده می‌شود.

• بی‌حسی موضعی دارد
• به دلیل برش کوچک‌تر، نیازی به بخیه نیست
• دوره نقاهت کوتاه‌تر است
• درد و ناراحتی پس از عمل کمتر است

۳. برداشتن غشای محدودکننده داخلی (ILM Peeling)

اگر VMA باعث عوارضی مانند سوراخ ماکولا شده باشد، ممکن است نیاز به برداشتن غشای محدودکننده داخلی شبکیه (Internal Limiting Membrane – ILM) باشد.

در این روش، جراح ممکن است از رنگ مخصوص برای رنگ‌آمیزی غشا استفاده کند تا دید آن بهتر شود. به این تکنیک کرومودی‌سکشن (Chromodissection) گفته می‌شود.

اگر در حین جراحی از حباب گاز استفاده شود، ممکن است پزشک توصیه کند که بیمار تا یک هفته به‌صورت دمر بخوابد تا حباب گاز سوراخ ماکولا را بسته نگه دارد. برخی پزشکان این وضعیت را برای مدت کوتاه‌تر یا اصلاً توصیه نمی‌کنند.

خطرات احتمالی جراحی VMA

مانند هر جراحی چشمی، خطراتی وجود دارد، از جمله:

• آب‌مروارید (کاتاراکت)
• چین‌خوردگی ماکولا (Macular Pucker)
• سوراخ ماکولا
• تجمع مایع داخل چشم
• آتروفی ماکولا
• گلوکوم (افزایش فشار چشم)
• آسیب به رنگدانه‌های شبکیه
• اختلال در میدان بینایی
• التهاب
• کاهش فشار چشم (هیپوتونی) که می‌تواند به بینایی آسیب برساند

پیگیری پس از جراحی

پس از عمل، معمولاً به مدت حدود یک سال، آزمایش‌های دوره‌ای OCT انجام می‌شود تا روند ترمیم چشم و بهبود بینایی بررسی شود.