اگر به HIV مبتلا هستید، شروع زودهنگام درمان با داروهای ضدرتروویروسی می‌تواند به حفظ عملکرد سیستم ایمنی کمک کند و باعث شود سلامت عمومی شما در وضعیت مطلوبی باقی بماند. اما HIV درمان‌نشده در طول سال‌ها به‌تدریج به سیستم ایمنی آسیب می‌زند و می‌تواند زمینه را برای بروز عفونت‌های فرصت‌طلب فراهم کند.
منظور از «فرصت‌طلب» این است که این عفونت‌ها از ضعیف شدن سیستم ایمنی فرد مبتلا به HIV استفاده می‌کنند و در چنین شرایطی راحت‌تر ایجاد می‌شوند. در افرادی که سیستم ایمنی سالمی دارند، این عوامل معمولاً مشکل جدی ایجاد نمی‌کنند.
ویروس HIV به سلول‌های CD4 حمله می‌کند. این سلول‌ها نقش مهمی در شناسایی و مقابله با باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و سایر عوامل بیماری‌زا دارند. هنگامی که تعداد سلول‌های CD4 به اندازه کافی نباشد، بدن نمی‌تواند به‌خوبی با این عوامل مقابله کند و در نتیجه عفونت‌ها می‌توانند باعث بیماری‌های شدید، برخی سرطان‌ها و مشکلات مغزی و عصبی شوند.
بعضی از عفونت‌های فرصت‌طلب می‌توانند نشانه‌ای از پیشرفت عفونت HIV به مرحله ایدز (AIDS) باشند.
هرچه تعداد سلول‌های CD4 در سطح بالاتری باقی بماند، احتمال بروز عفونت‌های فرصت‌طلب کمتر خواهد بود. به همین دلیل، ادامه منظم مصرف داروهای HIV اهمیت زیادی دارد.
اگر تعداد سلول‌های CD4 پایین باشد، پزشک ممکن است علاوه بر داروهای ضدرتروویروسی، داروهای پیشگیرانه نیز تجویز کند تا احتمال ابتلا به برخی عفونت‌ها کاهش پیدا کند. در صورت بروز عفونت نیز می‌توان از داروهای مناسب برای کمک به مقابله بدن با آن استفاده کرد.
عفونت‌های فرصت‌طلب شایع
تقریباً هر بیماری عفونی می‌تواند در شرایط ضعف سیستم ایمنی به یک عفونت فرصت‌طلب تبدیل شود. با این حال، برخی از این عفونت‌ها شایع‌تر هستند و احتمال بروز بعضی از آن‌ها به تعداد سلول‌های CD4 بستگی دارد.
- کاندیدیازیس (Candidiasis) یا برفک: یک عفونت قارچی که می‌تواند دهان، گلو یا واژن را درگیر کند.
- کریپتوکوکوس نئوفورمانس (Cryptococcus neoformans): یک قارچ که می‌تواند باعث مننژیت کریپتوکوکی شود؛ یعنی التهاب شدید پرده‌های اطراف مغز و نخاع.
- کریپتوسپوریدیوز (Cryptosporidiosis) و میکروسپوریدیوز (Microsporidiosis): عفونت‌هایی ناشی از انگل‌های میکروسکوپی هستند که دستگاه گوارش را درگیر می‌کنند و می‌توانند موجب مشکلات شدید روده‌ای و گوارشی شوند.
- سیتومگالوویروس (Cytomegalovirus یا CMV): ویروسی که می‌تواند بیماری‌های چشمی ایجاد کند و در موارد شدید حتی به نابینایی منجر شود. این ویروس همچنین ممکن است باعث اسهال شدید و ایجاد زخم شود.
- ویروس هرپس سیمپلکس (Herpes simplex): گروهی از ویروس‌ها که می‌توانند باعث ایجاد زخم در اطراف دهان و لب‌ها و همچنین ناحیه تناسلی شوند.
- کمپلکس مایکوباکتریوم آویوم (Mycobacterium avium complex یا MAC): گروهی از باکتری‌ها که می‌توانند باعث تب، مشکلات گوارشی و کاهش شدید وزن شوند.
- پنومونی پنوموسیستیس (Pneumocystis pneumonia یا PCP): یک عفونت ریوی ناشی از قارچ Pneumocystis که در افراد دارای ضعف شدید سیستم ایمنی می‌تواند بسیار خطرناک و حتی کشنده باشد.
- لکوآنسفالوپاتی چندکانونی پیشرونده (Progressive Multifocal Leukoencephalopathy یا PML): بیماری ناشی از یک ویروس که مغز را درگیر می‌کند و می‌تواند مشکلات عصبی جدی ایجاد کند.
- توکسوپلاسموز (Toxoplasmosis): بیماری ناشی از یک انگل که می‌تواند باعث انسفالیت یا التهاب مغز شود و همچنین مشکلات بینایی و آسیب چشمی ایجاد کند.
- سل (Tuberculosis یا TB): یک عفونت باکتریایی که معمولاً ریه‌ها را درگیر می‌کند، اما می‌تواند به سایر اندام‌ها نیز گسترش یابد و حتی موجب مننژیت شود.
در مردان، احتمال بروز سرطانی به نام سارکوم کاپوزی (Kaposi’s sarcoma) حدود سه برابر بیشتر از زنان است.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
زنان نیز بیشتر در معرض برخی عفونت‌ها، از جمله ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) قرار دارند. عفونت HPV می‌تواند در برخی موارد به سرطان‌های دستگاه تناسلی، از جمله سرطان دهانه رحم، منجر شود.
پیشگیری
مهم‌ترین راه پیشگیری از عفونت‌های فرصت‌طلب، مصرف منظم داروهای HIV و جلوگیری از پایین آمدن تعداد سلول‌های CD4 است.
اگر تعداد CD4 در شروع درمان پایین باشد، برای مثال کمتر از ۲۰۰ سلول در هر میکرولیتر خون، می‌توان اقداماتی انجام داد که احتمال بروز این عفونت‌ها را کاهش دهد.
- داروهای HIV را طبق دستور پزشک مصرف کنید و به‌طور منظم برای ویزیت و آزمایش مراجعه کنید تا مشخص شود درمان مؤثر است و سیستم ایمنی شما در وضعیت مناسبی قرار دارد. سایر داروها و واکسن‌ها را نیز بر اساس توصیه پزشک دریافت کنید.
- مواد غذایی را به‌خوبی بشویید و کاملاً بپزید. از مصرف گوشت و تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز و لبنیات غیرپاستوریزه خودداری کنید. دست‌ها، چاقوها، تخته‌های برش و سطوحی را که برای آماده‌سازی غذا استفاده می‌کنید، به‌خوبی تمیز و ضدعفونی کنید.
- بهتر است فرد دیگری مسئول تمیز کردن خاک گربه یا جمع‌آوری فضولات سگ باشد. در صورت انجام این کار توسط خودتان، از دستکش استفاده کنید. همچنین بهتر است گربه‌ها در داخل خانه نگهداری شوند تا احتمال انتقال عوامل عفونی کاهش یابد.
- هنگام استفاده از وسایل مشترک در باشگاه ورزشی، از حوله یا پوشش تمیز روی وسایل استفاده کنید و برای خشک کردن بدن نیز از حوله جداگانه استفاده کنید.
- هنگام شنا در استخر، دریاچه یا رودخانه تا حد امکان از بلعیدن آب خودداری کنید.
- زنان باید معاینات منظم لگنی و آزمایش پاپ‌اسمیر (Pap test) را طبق توصیه پزشک انجام دهند تا عفونت‌ها، ضایعات پیش‌سرطانی و سرطان‌ها زودتر شناسایی شوند.
تشخیص و درمان
می‌توان با انجام آزمایش‌های مختلف مشخص کرد که بدن شما قبلاً در معرض کدام عوامل عفونی قرار گرفته است. این اطلاعات به پزشک کمک می‌کند تشخیص دهد علاوه بر داروهای HIV، به چه درمان‌ها یا واکسن‌هایی نیاز دارید.
اگر تعداد CD4 پایین است، علائم خود را به‌دقت زیر نظر داشته باشید و به مواردی مانند این‌ها توجه کنید:
- تب بیش از دو روز
- اسهال شدید
- دشواری در تنفس
- کاهش وزن
- تغییر در بینایی
- مشکلات جدید در دهان، پوست یا دستگاه تنفسی
در صورت بروز هر علامت جدید یا غیرمعمول، با پزشک تماس بگیرید و منتظر زمان ویزیت بعدی نمانید.
هنگامی که فرد به یک عفونت فرصت‌طلب مبتلا می‌شود، ویروس HIV می‌تواند با سرعت بیشتری در بدن تکثیر شود. به همین دلیل، تشخیص و درمان زودهنگام عفونت فرصت‌طلب اهمیت زیادی دارد. درمان به‌موقع می‌تواند خطر عوارض شدید را کاهش دهد و در حفظ عملکرد سیستم ایمنی نقش داشته باشد.
تمام دوره درمان را طبق دستور پزشک کامل کنید و داروها را زودتر از موعد قطع نکنید. ممکن است پزشک برای جلوگیری از بازگشت عفونت نیز داروهای پیشگیرانه تجویز کند. در صورتی که سیستم ایمنی بهبود پیدا کند، ممکن است در برخی شرایط بتوان این داروهای پیشگیرانه را نیز قطع کرد؛ البته این کار باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
