آنچه در این مطلب خواهید خواند
- داروهای تقویت‌کننده HIV چگونه عمل می‌کنند؟
- داروی تقویت‌کننده HIV را چگونه باید مصرف کنم؟
- عوارض جانبی ریتوناویر چیست؟
- عوارض جانبی کوبیسیستات چیست؟
- چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
- آیا می‌توانم داروهای تقویت‌کننده HIV را همراه با داروهای دیگر مصرف کنم؟
- پیش از مصرف داروی تقویت‌کننده HIV چه اطلاعاتی را باید به پزشک بگویم؟
پزشکان برای درمان عفونت HIV گزینه‌های مختلفی از ترکیب‌ها و رژیم‌های دارویی در اختیار دارند و می‌توانند به شما کمک کنند مناسب‌ترین گزینه را انتخاب کنید. بسیاری از داروهایی که مصرف می‌کنید مستقیماً با ویروس مبارزه می‌کنند. اما گروه دیگری از داروها نیز در درمان HIV نقش دارند که به آن‌ها داروهای تقویت‌کننده (Booster drugs) گفته می‌شود.
این داروها خودشان مستقیماً برای درمان HIV استفاده نمی‌شوند، بلکه کمک می‌کنند برخی از داروهای ضد HIV عملکرد مؤثرتری داشته باشند.
پزشک ممکن است به این داروها بوستر (Booster) یا تقویت‌کننده (Enhancer) بگوید. در حال حاضر دو دارو به‌طور اصلی برای این منظور در درمان HIV استفاده می‌شوند:
- کوبیسیستات (Cobicistat؛ Tybost)
- ریتوناویر (Ritonavir؛ Norvir)
ریتوناویر گاهی با نام اختصاری RTV نیز شناخته می‌شود.
داروهای تقویت‌کننده HIV چگونه عمل می‌کنند؟
احتمالاً ریتوناویر یا کوبیسیستات را همراه با داروهای ضد HIV از گروه مهارکننده‌های پروتئاز (Protease inhibitors) یا برخی داروهای گروه مهارکننده‌های اینتگراز (Integrase inhibitors) مصرف خواهید کرد.
داروهای مختلفی برای درمان HIV وجود دارند و همه آن‌ها با جلوگیری از تکثیر ویروس، به کنترل عفونت کمک می‌کنند.
هنگامی که ریتوناویر برای تقویت اثر مهارکننده‌های پروتئاز استفاده می‌شود، معمولاً به‌صورت بخشی از یک داروی ترکیبی تجویز می‌شود؛ برای مثال، در ترکیب با داروناویر یا لوپیناویر.
کوبیسیستات نیز به‌ندرت به‌تنهایی مصرف می‌شود و معمولاً در ترکیب با داروهایی مانند آتازاناویر یا داروناویر تجویز می‌شود. همچنین ممکن است همراه با مهارکننده اینتگراز الویتگراویر (Elvitegravir) استفاده شود.
هر دو داروی ریتوناویر و کوبیسیستات می‌توانند با افزایش سطح برخی داروهای ضد HIV، اثر آن‌ها را تقویت کنند. این کار از طریق مهار آنزیم‌هایی به نام CYP3A انجام می‌شود. به همین دلیل، ممکن است به این داروها مهارکننده‌های CYP3A نیز گفته شود.
چرا باید CYP3A مهار شود؟
آنزیم‌های CYP3A در بدن بسیاری از داروها، از جمله برخی داروهای ضدرتروویروسی مورد استفاده برای درمان HIV، را تجزیه می‌کنند.
وقتی فعالیت CYP3A توسط یک داروی تقویت‌کننده مهار می‌شود، تجزیه این داروها کاهش می‌یابد. در نتیجه، مقدار بیشتری از داروی ضد HIV در خون باقی می‌ماند و سطح خونی آن افزایش پیدا می‌کند. به این ترتیب، داروی اصلی می‌تواند مدت بیشتری و با غلظت مؤثرتری در بدن عمل کند.
نکته مهم این است که ریتوناویر در ابتدا به‌عنوان یک مهارکننده پروتئاز برای درمان مستقیم HIV ساخته شد. این دارو در دوزهای بالاتر می‌تواند تا حدی بر خود ویروس اثر بگذارد، اما در این دوزها عوارض گوارشی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. به همین دلیل، امروزه معمولاً از ریتوناویر به‌عنوان درمان مستقیم HIV استفاده نمی‌شود.
با این حال، ممکن است همچنان نام ریتوناویر را در کنار برخی مهارکننده‌های پروتئاز ببینید. امروزه ریتوناویر عمدتاً در دوز پایین و برای تقویت اثر سایر داروهای ضد HIV استفاده می‌شود.
کوبیسیستات از ابتدا با هدف مهار آنزیم CYP3A طراحی شد و بنابراین برای این منظور به‌طور اختصاصی‌تری عمل می‌کند.
داروی تقویت‌کننده HIV را چگونه باید مصرف کنم؟
همیشه داروهای خود را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
داروی تقویت‌کننده معمولاً همراه با سایر داروهای HIV و اغلب به‌صورت یک قرص ترکیبی مصرف می‌شود.
اگر یک نوبت از داروی HIV خود را فراموش کردید، به‌محض اینکه یادتان آمد آن را مصرف کنید؛ مگر اینکه زمان مصرف نوبت بعدی نزدیک باشد. برای جبران دوز فراموش‌شده، هرگز دو برابر مقدار معمول مصرف نکنید.
ریتوناویر معمولاً به شکل قرص و اغلب در ترکیب با سایر داروهای HIV تجویز می‌شود. بنابراین باید آن را همراه با سایر داروهای ضد HIV مصرف کنید. ریتوناویر باید همراه غذا مصرف شود.
کوبیسیستات نیز معمولاً به شکل قرص و در ترکیب با سایر داروهای HIV مصرف می‌شود و باید آن را همزمان با داروهای دیگر و همراه غذا مصرف کنید.
اگر داروی تقویت‌کننده شما به شکل قرص است، قرص را قبل از بلع نشکنید و نجوید، مگر اینکه پزشک یا داروساز دستور دیگری داده باشد.
مصرف مقدار کمتر یا بیشتر از دوز تجویزشده می‌تواند مشکل‌ساز باشد. اگر تصور می‌کنید مقدار بیش از حدی از دارو مصرف کرده‌اید، با پزشک یا مرکز کنترل مسمومیت تماس بگیرید یا در صورت نیاز به اورژانس مراجعه کنید.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
عوارض جانبی ریتوناویر چیست؟
از آنجا که ریتوناویر همراه با سایر داروها مصرف می‌شود، گاهی مشخص کردن اینکه کدام دارو باعث ایجاد یک عارضه شده است دشوار است.
ریتوناویر در دوزهای بالا می‌تواند باعث عوارضی مانند موارد زیر شود:
- تهوع
- اسهال
- سردرد
- بثورات پوستی
- واکنش‌های آلرژیک
- تغییر حس چشایی
اما این عوارض در دوزهای پایین مورد استفاده برای تقویت اثر سایر داروها بسیار کمتر شایع هستند.
در بسیاری از موارد، عوارضی که در حین مصرف یک رژیم حاوی ریتوناویر ایجاد می‌شوند، بیشتر مربوط به داروهای ضد HIV دیگری هستند که ریتوناویر همراه آن‌ها مصرف می‌شود، نه خود ریتوناویر.
عوارض جانبی کوبیسیستات چیست؟
بیشتر افراد کوبیسیستات را به‌خوبی تحمل می‌کنند و این دارو به‌تنهایی معمولاً عوارض قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند.
با این حال، هنگامی که کوبیسیستات در ترکیب با سایر داروهای ضد HIV مصرف می‌شود، ممکن است مشکلات گوارشی ایجاد شود.
برای مثال، در صورت مصرف کوبیسیستات همراه با آتازاناویر، شایع‌ترین عوارض ممکن است شامل زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها (یرقان) و بثورات پوستی باشد.
کوبیسیستات همچنین ممکن است باعث بروز مشکلات کلیوی شود یا یک مشکل کلیوی موجود را تشدید کند. برای اطلاع از تمام عوارض احتمالی، اطلاعات دارویی و برچسب دارو را به‌دقت مطالعه کنید.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
از پزشک خود بپرسید با توجه به داروهایی که مصرف می‌کنید، چه عوارضی ممکن است ایجاد شود و باید مراقب چه علائمی باشید. همچنین مطمئن شوید که می‌دانید چه زمانی و با مشاهده چه علائمی باید با پزشک تماس بگیرید.
اگر هرگونه علامت جدید یا آزاردهنده‌ای مشاهده کردید که احتمال می‌دهید با داروهای HIV شما مرتبط باشد، با پزشک تماس بگیرید.
اگر تصور می‌کنید دچار یک عارضه جانبی شدید یا جدی شده‌اید، باید فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
آیا می‌توانم داروهای تقویت‌کننده HIV را همراه با داروهای دیگر مصرف کنم؟
از آنجا که داروهای تقویت‌کننده معمولاً همراه با سایر داروهای HIV مصرف می‌شوند، باید در مورد مصرف هر داروی دیگری نیز احتیاط زیادی داشته باشید.
دلیل این موضوع آن است که داروهای تقویت‌کننده با مهار آنزیم‌های مسئول تجزیه داروها می‌توانند بر نحوه متابولیسم بسیاری از داروهای دیگر نیز تأثیر بگذارند.
در نتیجه، ممکن است:
- سطح برخی داروها در خون بیش از حد افزایش پیدا کند؛
- احتمال بروز عوارض جانبی برخی داروها بیشتر شود؛
- یا داروهای دیگر بر اثر و عملکرد داروهای HIV تأثیر بگذارند.
بنابراین، قبل از مصرف هر داروی جدید، پزشک خود را در جریان قرار دهید. این موضوع شامل موارد زیر نیز می‌شود:
- داروهای تجویزی
- داروهای بدون نسخه
- ویتامین‌ها و مکمل‌ها
- فرآورده‌های گیاهی و داروهای سنتی
برخی داروها نباید همراه با داروهای تقویت‌کننده HIV مصرف شوند. در مورد برخی دیگر ممکن است لازم باشد دوز دارو تغییر کند.
مصرف همزمان برخی از این داروها می‌تواند باعث عوارض جدی و حتی تهدیدکننده زندگی شود. پزشک می‌تواند با توجه به شرایط شما، مزایا و خطرات مصرف سایر داروها یا مکمل‌ها را بررسی کند.
پیش از مصرف داروی تقویت‌کننده HIV چه اطلاعاتی را باید به پزشک بگویم؟
پزشک باید پیش از تجویز داروی تقویت‌کننده همراه با سایر داروهای HIV، از وضعیت پزشکی و داروهای مصرفی شما اطلاع داشته باشد.
حتماً پزشک خود را در جریان موارد زیر قرار دهید:
- اگر به دارویی حساسیت یا آلرژی دارید؛
- اگر دچار بیماری یا مشکل کلیوی، کبدی یا قلبی هستید؛
- اگر دیابت دارید یا به یک اختلال خونریزی مبتلا هستید؛
- اگر بیماری یا مشکل پزشکی دیگری دارید؛
- اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید؛
- اگر در دوران شیردهی هستید یا قصد شیردهی دارید؛
- اگر از روش‌های پیشگیری از بارداری استفاده می‌کنید.
توجه داشته باشید که روش‌های پیشگیری از بارداری هورمونی ممکن است در هنگام مصرف برخی داروهای تقویت‌کننده HIV اثربخشی کمتری داشته باشند. بنابراین، درباره مناسب‌ترین روش پیشگیری از بارداری با پزشک خود مشورت کنید.
