آنچه در این مطلب خواهید خواند
بسیاری از افراد مبتلا به اختلال بیش فعالی کمبود توجه ( ADHD ) تا بزرگسالی از ابتلای خود به آن مطلع نیستند. این اختلال از همان ابتدا وجود داشته، اما آنها هرگز برای آن آزمایش ندادهاند. برخی دیگر از کودکی میدانستهاند که به آن مبتلا هستند. اما علائم – و استرسی که به زندگی اضافه میکند – میتواند با افزایش سن تغییر کند.
برای مثال، ممکن است در بزرگسالی کمتر بیشفعال باشید. اما احتمال زیادی وجود دارد که هنوز علائمی داشته باشید که بر کیفیت زندگی شما تأثیر میگذارد. بزرگسالان میتوانند در توجه کردن، کنترل تکانهها و منظم بودن مشکل داشته باشند. این مسائل میتواند بر کار، روابط و عزت نفس شما تأثیر بگذارد.
همان درمانهایی که برای کودکان مبتلا به ADHD استفاده میشود، برای بزرگسالان نیز کاربرد دارد. برای اکثر افراد، ترکیبی از دارو، استراتژیهای رفتاری، آموزش مهارتهای زندگی و رواندرمانی است. به این روش، درمان چندوجهی گفته میشود.
گاهی اوقات، داروهایی که در کودکی مصرف میکردید ممکن است متفاوت عمل کنند زیرا مغز، بدن و علائم شما ممکن است تغییر کرده باشد. به عنوان یک بزرگسال، ممکن است به مهارتهای متفاوتی برای منظم ماندن و مدیریت زمان خود نیاز داشته باشید. و ممکن است برای سایر مشکلات مانند افسردگی یا اضطراب به درمان نیاز داشته باشید.
برای اینکه از هر درمانی بیشترین بهره را ببرید، خوب است که دقیقاً بدانید ADHD چگونه بر شما تأثیر میگذارد. آیا این بیماری باعث میشود نتوانید به موقع به محل کار برسید؟ آیا در روابط با همسر یا فرزندتان مشکل دارید؟ اگر بدانید، میتوانید بهتر به دنبال مراقبتی باشید که برای شما مناسب باشد. و بهتر میتوانید تشخیص دهید که آیا درمان مؤثر است یا خیر.
کدام داروها موثرند؟
داروها درمان اصلی ADHD هستند. اما یافتن دارویی که برای شما بهترین نتیجه را داشته باشد، ممکن است نیاز به آزمون و خطا داشته باشد و دارویی که در ابتدا مؤثر است، ممکن است با گذشت زمان دیگر مؤثر نباشد. همچنین، در حالی که بسیاری از داروها برای کودکان و بزرگسالان مبتلا به ADHD مؤثر هستند، کلونیدین (Catapres، Jenloga، Kapvay)، گوانفاسین (Intuniv، Tenex) و مودافینیل (Provigil) برای بزرگسالان به خوبی مورد تحقیق قرار نگرفتهاند و زیاد تجویز نمیشوند.
محرکها. این داروها اغلب اولین انتخاب برای ADHD هستند و معمولاً بهترین عملکرد را دارند. معمولاً با دوز کم شروع میکنید. سپس هر 7 روز یکبار آن را افزایش میدهید تا زمانی که دارو علائم شما را بدون عوارض جانبی زیاد کنترل کند.
محرکهایی که معمولاً برای ADHD تجویز میشوند شامل این داروها هستند، که گاهی اوقات به صورت ترکیبی نیز وجود دارند:
- آمفتامین (آدزنیس، دیوانل)
- دکستروآمفتامین (دگزادرین، پروسنترا، زنزدی)
- دکس متیل فنیدات (فوکالین)
- لیزدگزامفتامین (ویوانس)
- متیل فنیدات
برای اکثر بزرگسالان، محرکهای طولانیاثر بهترین عملکرد را دارند. آنها ۱۰ تا ۱۴ ساعت اثر میکنند، بنابراین لازم نیست به خاطر داشته باشید که قرصهای زیادی مصرف کنید. پس از دریافت دوز مناسب، به طور منظم تحت نظر پزشک خواهید بود تا مطمئن شوید که دارو همچنان مؤثر است و عوارض جانبی جزئی هستند. اکثر بزرگسالان مبتلا به ADHD باید به مصرف داروها ادامه دهند، اما برخی میتوانند مصرف آنها را متوقف کنند. پزشک ممکن است موارد زیر را پیشنهاد کند:
- سالی یک بار مصرف داروها را قطع کنید تا ببینید آیا هنوز به آنها نیاز دارید یا خیر.
- مصرف دارو را به تعویق بیندازید تا بدنتان به آن عادت نکند. در غیر این صورت، ممکن است به دوز بالاتری نیاز داشته باشید.
شما میتوانید با تغییر دوز یا زمان مصرف، عوارض جانبی خود را مدیریت کنید. عوارض جانبی رایج عبارتند از:
- بیاشتهایی یا از دست دادن اشتها
- اضطراب یا وحشت
- خشکی دهان
- سردرد
- عصبانیت
- دمدمی مزاج بودن
- افزایش جزئی فشار خون و نبض
- مشکل در خوابیدن
داروهای محرک مؤثر هستند، اما برای همه مناسب نیستند. برای برخی، عوارض جانبی بیش از حد است. و اگر شرایط خاصی دارید، مانند موارد زیر، باید از مصرف داروهای محرک خودداری کنید:
- اختلال دوقطبی
- اضطراب
- ضربان قلب که سریعتر از حالت عادی است یا ریتم آن نامنظم است
- فشار خون بالا
- روانپریشی
- بیاشتهایی شدید
- اختلال مصرف مواد
- سندرم تورت
داروهای غیرمحرک. وقتی محرکها گزینه مناسبی نباشند، گزینههای دیگر عبارتند از اتوموکستین (Strattera) و ویلوکسازین (Qelbree). اثرات کامل این داروها به سرعت داروهای محرک ظاهر نمیشود، اما برخی افراد متوجه میشوند که این داروها برای آنها به خوبی عمل میکنند.
شما با دوز پایین شروع میکنید و معمولاً هر ۵ تا ۱۴ روز آن را افزایش میدهید تا تعادل مناسب را پیدا کنید. عوارض جانبی مشابه محرکها است و همچنین ممکن است شامل یبوست، کاهش میل جنسی و ناراحتی معده باشد.
داروهای ضد افسردگی. داروهای ضد افسردگی سطح مواد شیمیایی مغز مانند دوپامین و نوراپی نفرین را افزایش میدهند. آنها معمولاً اولین انتخاب برای درمان ADHD نیستند، اما پزشکان دریافتهاند که میتوانند دامنه توجه را در برخی از افراد مبتلا به این بیماری بهبود بخشند. آنها همچنین به مهار رفتارهایی مانند تکانشگری، بیش فعالی یا پرخاشگری کمک میکنند.
اگرچه پزشکان داروهای ضد افسردگی را برای درمان ADHD تجویز میکنند، اما سازمان غذا و دارو (FDA) به طور خاص آنها را برای این منظور تأیید نکرده است. پزشک شما ممکن است یکی از چهار نوع زیر را پیشنهاد کند:
- بوپروپیون (ولبوترین)
- مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs)
- داروهای ضد افسردگی سه حلقهای مانند دزیپرامین (نورپرامین) و ایمیپرامین (توفرانیل)
- ونلافاکسین (افکسور)
داروی ضد افسردگی مناسب برای شما به علائم و سایر مشکلات سلامتی شما بستگی دارد. برخی از بزرگسالان مبتلا به ADHD همچنین افسردگی و اضطراب دارند. در صورتی که شرایط شما اینگونه باشد، داروهای ضد افسردگی ممکن است گزینه مناسبی باشند، زیرا میتوانند این بیماریها و همچنین ADHD را درمان کنند.
آیا گفتاردرمانی میتواند کمک کند؟
بله. داروی مناسب، همراه با یک درمانگر خوب، ترکیبی قدرتمند است. گفتاردرمانی میتواند به شما و اعضای خانوادهتان کمک کند تا در مورد نحوه عملکرد ADHD و نحوه برخورد بهتر با مشکلاتی که میتواند ایجاد کند، اطلاعات بیشتری کسب کنید.
انواع مختلفی از گفتاردرمانی وجود دارد. دو مورد رایج برای ADHD عبارتند از:
درمان شناختی رفتاری. شما یاد میگیرید که افکار و اعمال خود را به گونهای تغییر دهید که کنترل بیشتری بر زندگی خود داشته باشید. این روش میتواند به شما در چالشهای مدرسه، محل کار و روابط کمک کند. و برای پرداختن به مسائلی مانند سوء مصرف مواد و افسردگی استفاده میشود .
مشاوره ازدواج و خانواده درمانی . شما و اعضای خانوادهتان یاد میگیرید که چگونه بهتر ارتباط برقرار کنید و الگوهایی را که ممکن است باعث ایجاد مشکل شوند، شناسایی کنید. این مشاوره میتواند به عزیزان کمک کند تا درک کنند که مشکلات صرفاً مربوط به بینظمی یا فراموشی شما نیست.
درمان الکترونیکی
اگر توانایی مالی مراجعه به درمانگر سنتی را ندارید، از مراجعه حضوری به پزشک معذب هستید یا نمیتوانید در منطقه خود کمک متخصص پیدا کنید، درمان الکترونیکی میتواند یک راه حل باشد. مشاوران میتوانند از طرق مختلف به افراد دسترسی پیدا کنند:
تماس تلفنی. مشاوره تلفنی ایده جدیدی نیست. بسیاری از درمانگران با استفاده از این گزینه رو به رشد، نتایج مثبتی را برای مراجعین خود گزارش کردهاند.
برخی از مزایا عبارتند از:
- هزینههای پایینتر
- راحتی بیشتر
- ناشناس بودن
- حس کنترل بهتر برای فردی که به دنبال کمک است.
کنفرانس ویدیویی. این روش میتواند به ویژه برای افرادی که در مناطق روستایی زندگی میکنند، جایی که سفر دشوار است، یا جایی که ممکن است مشاوران زیادی با مهارتهای لازم وجود نداشته باشند، ارزشمند باشد. معمولاً افرادی که از این روش استفاده میکنند، جلسات بیشتری نسبت به جلسات حضوری دارند.
ارتباط مبتنی بر متن. چه از طریق ایمیل، اتاقهای گفتگو یا پیامهای مستقیم باشد، ارتباط متنی دسترسی افراد به یک درمانگر را آسان میکند. همچنین میتواند از مشاوره مستقیم بیشتری پشتیبانی کند. تحقیقات در مورد این روند جدیدتر در حال انجام است. به طور کلی، مؤثر و مفید شناخته شده است. با این حال، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد ویژگی چت مؤثرتر از ایمیل به تنهایی است.
در مورد مربی ADHD چطور؟
شما میتوانید مهارتهای عملی، از جمله نحوه برنامهریزی، تعیین اهداف، مدیریت زمان و منظم ماندن را بیاموزید. یک مربی میتواند پیشنهادات و نکاتی را به اشتراک بگذارد و شما را برای ایجاد تغییرات مورد نظرتان متمرکز و با انگیزه نگه دارد. مطالعات نشان میدهد که مربیگری میتواند به شما در رسیدن به اهداف، مدیریت استرس و دستیابی به موفقیتهای بیشتر در زندگی کمک کند.
در مورد انجمن آنلاین ADHD چطور؟
ارتباط با افراد دیگری که ADHD دارند یا کسی را میشناسند که مبتلا به آن است، میتواند مفید باشد. یک گروه حمایتی یکی از راههای انجام این کار است.
اگر شرایط دیگری هم داشته باشم چه؟
افراد مبتلا به ADHD بیشتر احتمال دارد که مشکلات سلامت روان مانند اضطراب، افسردگی و اختلال مصرف مواد مخدر داشته باشند. این نوع بیماریها و درمانهای آنها میتواند بر ADHD تأثیر بگذارد و برعکس.
برای مثال، برخی از داروهای محرک برای ADHD میتوانند علائم اضطراب را بدتر کنند. بنابراین اگر هر دو بیماری را دارید، پزشک هنگام تصمیمگیری در مورد برنامه درمانی شما، بررسی خواهد کرد که کدام یک بیشترین مشکلات را ایجاد میکند.
از طرف دیگر، تحقیقات نشان داده است که درمان ADHD با محرکها میتواند به افرادی که اختلال مصرف مواد نیز دارند، کمک کند تا در برنامههای درمان اعتیاد باقی بمانند.
در موارد دیگر، پزشک شما میتواند با خیال راحت درمانهای بیش از یک بیماری را با هم ترکیب کند. ترکیبی از داروهای ضد افسردگی و محرکها ممکن است در صورت ابتلا به افسردگی همراه با ADHD مفید باشد.
برخی از علائم ADHD همچنین میتوانند نشانههایی از سایر بیماریها مانند اختلالات رفتاری یا افسردگی باشند. یا داروهای ADHD ممکن است عوارض جانبی داشته باشند که شبیه مشکلات مختلف سلامت روان به نظر میرسند. به همین دلیل است که وقتی متوجه تغییراتی در خود یا یکی از عزیزان خود شدید، مهم است که با پزشک خود صحبت کنید. اگر تحت درمان هستید، آنها را در مورد هرگونه نگرانی جدید به روز نگه دارید.
