فواید قهوه و چای برای سلامتی

نقطه اشتراک

بعد از آب، قهوه و چای محبوب‌ترین نوشیدنی‌های جهان هستند. هر دو حاوی ترکیباتی هستند که می‌توانند برای سلامتی مفید باشند. علاوه بر این، نوشیدن چای یا قهوه اغلب فرصتی برای دور هم بودن و گفت‌وگو با دوستان فراهم می‌کند که خود نیز می‌تواند تأثیر مثبتی بر سلامت جسم و روان داشته باشد.

آشنایی با قهوه

دانه‌های قهوه روی درختان گل‌داری رشد می‌کنند که در بیش از ۵۰ کشور جهان کشت می‌شوند. این دانه‌ها پس از برداشت، برشته و آسیاب می‌شوند و سپس بسته به فرهنگ و روش تهیه، به صورت دم‌آوری، چکه‌ای، اسپرسو یا خیساندن در آب داغ، به قهوه تبدیل می‌شوند.

آشنایی با چای

بیش از دوسوم مردم جهان چای می‌نوشند. این نوشیدنی از برگ‌های گیاهی به نام کاملیا سیننسیس (Camellia sinensis) تهیه می‌شود. معمولاً برگ‌های چای را چند دقیقه در آب داغ دم می‌کنند و سپس آن را به صورت گرم یا سرد (با یخ) می‌نوشند.

تفاوت چای سبز، اولانگ و سیاه چیست؟

برای تهیه چای، برگ‌ها ابتدا خشک و خرد می‌شوند تا روغن‌های طبیعی آن‌ها آزاد شود. سپس بسته به نوع چای، ممکن است مدتی در معرض هوا قرار گیرند. این فرایند که معمولاً «تخمیر» یا به‌طور دقیق‌تر «اکسیداسیون» نامیده می‌شود، باعث تغییر رنگ برگ‌ها به قهوه‌ای و ایجاد طعم‌های متفاوت می‌شود.

هرچه مدت اکسیداسیون بیشتر باشد، میزان کافئین نیز معمولاً بیشتر است. چای سبز تقریباً هیچ مرحله اکسیداسیونی را طی نمی‌کند و به همین دلیل کافئین کمتری دارد. چای اولانگ تا حدی اکسید می‌شود و چای سیاه بیشترین میزان اکسیداسیون را تجربه می‌کند.

رادیکال‌های آزاد

رادیکال‌های آزاد مولکول‌هایی هستند که می‌توانند به سلول‌های بدن آسیب برسانند و زمینه‌ساز بیماری‌های مختلف شوند. بدن هنگام تبدیل غذا به انرژی یا در اثر تابش نور خورشید این مولکول‌ها را تولید می‌کند و برخی از آن‌ها نیز از طریق غذا و نوشیدنی وارد بدن می‌شوند.

چای و قهوه سرشار از آنتی‌اکسیدان هستند؛ موادی که به خنثی کردن رادیکال‌های آزاد و محافظت از سلول‌های بدن کمک می‌کنند.

دیابت نوع ۲

مصرف منظم چای و قهوه با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط دارد. این بیماری بر نحوه استفاده بدن از قند خون (گلوکز) برای تولید انرژی تأثیر می‌گذارد.

قهوه حاوی آنتی‌اکسیدان‌هایی است که می‌توانند به ثابت نگه داشتن سطح قند خون کمک کنند. آنتی‌اکسیدان‌های موجود در چای نیز ممکن است توانایی بدن در پردازش و استفاده از قند خون را بهبود بخشند.

بیماری پارکینسون

برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که قهوه و چای ممکن است در کاهش خطر ابتلا به بیماری پارکینسون مؤثر باشند. این بیماری سلول‌های عصبی مغز را درگیر می‌کند و باعث اختلال در حرکت می‌شود.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که کافئین می‌تواند علائم اولیه پارکینسون را کاهش دهد، در حالی که تحقیقات دیگر حاکی از آن است که نوشیدن چای و قهوه ممکن است از مغز در برابر بروز این بیماری محافظت کند.

بیماری‌های قلبی

در گذشته تصور می‌شد افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی باید مصرف چای و قهوه را به دلیل کافئین محدود کنند، اما پژوهش‌های جدید نتایج متفاوتی را نشان داده‌اند.

در یکی از مطالعات، افرادی که روزانه ۳ تا ۵ فنجان قهوه می‌نوشیدند، کمتر دچار رسوب کلسیم در رگ‌های تغذیه‌کننده قلب شدند. این موضوع می‌تواند با کاهش خطر بیماری‌های قلبی مرتبط باشد.

بیماری‌های کبد

به نظر می‌رسد کبد نیز از مصرف قهوه سود می‌برد. نوشیدن روزانه سه فنجان یا بیشتر قهوه ممکن است خطر ابتلا به بیماری مزمن کبد، سیروز و سرطان کبد را کاهش دهد و حتی برای افراد مبتلا به این بیماری‌ها نیز مفید باشد.

قهوه بیش از ۱۰۰ ترکیب شیمیایی مختلف دارد و پژوهشگران همچنان در حال بررسی نقش این ترکیبات و نحوه همکاری آن‌ها در محافظت از کبد هستند.

سکته مغزی

سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به بخشی از مغز قطع شود. نوشیدن روزانه یک فنجان چای یا قهوه ممکن است خطر بروز سکته را کاهش دهد.

این اثر احتمالاً به دلیل کاهش التهاب، کمک به کنترل قند خون و نیز نقش چای سیاه در کاهش فشار خون است؛ عواملی که همگی می‌توانند خطر سکته مغزی را کمتر کنند.

سرطان

مطالعات نشان می‌دهد که قهوه و چای سبز ممکن است در کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان و سرطان پروستات نقش داشته باشند. همچنین انواع مختلف چای ممکن است از بدن در برابر برخی سرطان‌های معده و تخمدان محافظت کنند.

پژوهشگران معتقدند آنتی‌اکسیدان‌های موجود در چای، به‌ویژه گروهی به نام پلی‌فنول‌ها، در این اثر محافظتی نقش مهمی دارند.

بیماری آلزایمر

آلزایمر بیماری‌ای است که سلول‌های عصبی مغز را تخریب می‌کند و موجب اختلال حافظه، تغییر در تفکر و رفتار می‌شود.

قهوه حاوی آنتی‌اکسیدان‌هایی است که ممکن است از سلول‌های عصبی محافظت کنند. همچنین چای سبز دارای ترکیباتی است که احتمالاً از تشکیل تجمعات پروتئینی مرتبط با این بیماری جلوگیری می‌کنند.

سنگ کیسه صفرا

سنگ‌های صفراوی توده‌های کوچکی از کلسترول و سایر مواد هستند که در کیسه صفرا تشکیل می‌شوند. این سنگ‌ها در صورت درمان نشدن می‌توانند درد شدید و مشکلات جدی ایجاد کنند.

قهوه ممکن است خطر تشکیل سنگ صفرا را کاهش دهد، زیرا باعث بهبود جریان صفرا شده و احتمال کریستالی شدن کلسترول را کمتر می‌کند.

کاهش وزن

اگر به جای نوشیدنی‌های شیرین، قهوه یا چای کم‌کالری بنوشید، ممکن است کاهش وزن برایتان آسان‌تر شود. این نوشیدنی‌ها با وجود کالری بسیار کم، احساس نشاط و انرژی ایجاد می‌کنند.

البته این مزایا زمانی حفظ می‌شوند که مقدار زیادی شکر، خامه یا افزودنی‌های پرکالری به آن‌ها اضافه نکنید.

در مصرف زیاده‌روی نکنید

با وجود فواید فراوان، مصرف بیش از حد کافئین می‌تواند باعث اضطراب، تحریک‌پذیری و اختلال در خواب شود. همچنین ممکن است توانایی بدن در حفظ کلسیم را کاهش دهد که در بلندمدت خطر شکستگی استخوان را افزایش می‌دهد.

اگر درباره مقدار مناسب مصرف کافئین برای شرایط خود تردید دارید، بهتر است با پزشک مشورت کنید.