آنچه در این مطلب خواهید خواند
دژنراسیون مشبک شبکیه زمانی رخ میدهد که شبکیه بهتدریج نازک شود. حدود ۱۰ درصد از افراد در طول زندگی خود این عارضه را تجربه میکنند. این بیماری بهطور مستقیم باعث اختلال بینایی نمیشود، اما افراد مبتلا خطر بیشتری برای پارگی یا جداشدگی شبکیه دارند.
علائم دژنراسیون مشبک
بیشتر افراد مبتلا به دژنراسیون مشبک هیچ علامتی ندارند و این وضعیت معمولاً طی معاینات روتین چشمپزشکی تشخیص داده میشود. با این حال، افراد مبتلا باید نسبت به علائم پارگی شبکیه هوشیار باشند که شامل موارد زیر است:
- تاری دید
- مشاهده مگسپران (Floaters) در میدان بینایی؛ بهصورت لکهها، خطوط یا تارهای سیاه یا خاکستری
- دیدن جرقهها یا نورهای چشمکزن
- احساس وجود پرده یا سایهای که بخشی از میدان دید را میپوشاند
در اغلب موارد، دژنراسیون مشبک در هر دو چشم دیده میشود. اگرچه بروز جداشدگی شبکیه در این بیماران نادر است، اما ۲۰ تا ۳۰ درصد از افرادی که شایعترین نوع جداشدگی شبکیه را تجربه میکنند، سابقه دژنراسیون مشبک داشتهاند.
علل دژنراسیون مشبک
علت دقیق دژنراسیون مشبک هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما مشخص شده است که برخی افراد در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری قرار دارند. این عارضه همیشه ارثی نیست، ولی در برخی خانوادهها شیوع بیشتری دارد.
افراد مبتلا به نزدیکبینی (Myopia) بیشترین احتمال ابتلا را دارند. نزدیکبینی به وضعیتی گفته میشود که فرد در دیدن اشیای دور مشکل دارد اما اشیای نزدیک را واضح میبیند.
دژنراسیون مشبک همچنین در افراد مبتلا به برخی بیماریهای خاص شایعتر است، از جمله:
سندرم مارفان (Marfan Syndrome): بیماری ژنتیکی که قلب، چشمها، عروق خونی و استخوانها را تحت تأثیر قرار میدهد
سندرم استیکلر (Stickler Syndrome): یک بیماری ژنتیکی که میتواند موجب مشکلات چشمی، کاهش شنوایی و اختلالات مفصلی شود
سندرم اهلرز–دانلوس (Ehlers-Danlos Syndrome): یک اختلال ژنتیکی که عمدتاً پوست، عروق خونی و مفاصل را درگیر میکند
درمان دژنراسیون مشبک
درمان قطعی برای دژنراسیون مشبک وجود ندارد. این موضوع معمولاً مشکلساز نیست، زیرا بروز عوارضی مانند پارگی یا جداشدگی شبکیه نسبتاً نادر است.
در صورت ابتلا به این عارضه، توصیه میشود معاینات منظم چشمپزشکی همراه با معاینه ته چشم با مردمک گشادشده (Dilated Fundus Examination) انجام شود. در این روش، با استفاده از قطرههای مخصوص، مردمک چشم گشاد میشود تا پزشک بتواند بخشهای داخلی چشم از جمله شبکیه را بهطور کامل بررسی کند.
در صورتی که پزشک تشخیص دهد خطر پارگی یا جداشدگی شبکیه بالا است، ممکن است انجام اقداماتی برای تقویت شبکیه پیشنهاد شود؛ از جمله:
- لیزر درمانی (Laser Therapy)
- کرایوتراپی (Cryotherapy)
با این حال، اثربخشی این روشها در پیشگیری قطعی از پارگی یا جداشدگی شبکیه بهطور کامل اثبات نشده است.
درمان جراحی عوارض شبکیه
در صورت بروز پارگی یا جداشدگی شبکیه ناشی از دژنراسیون مشبک، جراحی ضروری خواهد بود. بسته به شدت آسیب، یکی از روشهای زیر انتخاب میشود:
۱. رتینوپکسی پنوماتیک (Pneumatic Retinopexy)
در این روش، چشم با داروی بیحسی موضعی بیحس میشود. مقدار کمی از مایع داخل چشم خارج شده و سپس حباب هوا داخل چشم تزریق میشود تا شبکیه به موقعیت طبیعی خود بازگردد. پس از آن، با لیزر سوراخهای شبکیه ترمیم میشوند.
حباب هوا بهتدریج جذب میشود، اما در چند روز نخست پس از جراحی، بیمار باید سر خود را در وضعیت خاصی نگه دارد.
۲. جراحی اسکلرال باکل (Scleral Buckling)
این عمل تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. پزشک نواری را دور صلبیه (بخش سفید چشم) قرار میدهد تا با ایجاد فشار ملایم، به اتصال مجدد شبکیه کمک کند. این نوار پس از جراحی در محل باقی میماند. در صورت نیاز، لیزر یا کرایوتراپی نیز برای ترمیم سوراخها بهکار میرود.
۳. ویترکتومی (Vitrectomy)
ویترکتومی معمولاً برای موارد شدیدتر پارگی یا جداشدگی شبکیه استفاده میشود و در اتاق عمل بیمارستان انجام میگیرد. در این روش، پزشک با لیزر شبکیه را ترمیم کرده، حباب هوا تزریق میکند و ممکن است بخشی از مایع چشم را با مایعات مصنوعی مانند روغن سیلیکون جایگزین کند.
پیش آگهی دژنراسیون مشبک
بهطور کلی، پیشآگهی این بیماری مطلوب است. بیشتر افراد مبتلا دچار عوارض نمیشوند و نیازی به درمان نخواهند داشت. پیشرفت بیماری معمولاً کند و تدریجی است.
حتی در موارد نادر جداشدگی شبکیه، پیشآگهی همچنان خوب است؛ بهطوری که حدود ۹۰ درصد جداشدگیهای شبکیه با جراحی قابل درمان هستند و اغلب تنها به یک عمل جراحی نیاز دارند. در صورت مراجعه بهموقع، احتمال بازگشت بینایی بسیار بالا است.
شرایط مشابه با دژنراسیون مشبک
برخی بیماریهای دیگر نیز میتوانند شبکیه را درگیر کنند، از جمله:
- دژنراسیون ماکولا نوع خشک: معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود و باعث تاری یا کاهش دید مرکزی میگردد، در حالی که دید محیطی حفظ میشود.
- دژنراسیون ماکولا نوع مرطوب: مشابه نوع خشک است، اما آسیب ناشی از نشت عروق خونی به ماکولا میباشد.
- رتینوپاتی دیابتی: در اثر آسیب عروق شبکیه در بیماران دیابتی ایجاد میشود و با کنترل مناسب دیابت قابل پیشگیری است.
- انسداد ورید شبکیه (Retinal Vein Occlusion): معمولاً یک چشم را درگیر میکند و بهدنبال انسداد یک ورید شبکیه توسط لخته خون رخ میدهد که در صورت عدم درمان میتواند منجر به کاهش بینایی شود.
