آنچه در این مطلب خواهید خواند
- سندرم متابولیک چیست؟
- سندرم متابولیک چگونه تشخیص داده میشود؟
- سندرم متابولیک چقدر شایع است؟
- چه چیزی باعث سندرم متابولیک میشود؟
- خطرات ابتلا به سندرم متابولیک چیست؟
- سندرم متابولیک چگونه درمان میشود؟
- تغییر عادات غذایی
- اتخاذ یک برنامه ورزشی
- جراحی زیبایی برای برداشتن چربی
- اگر تغییرات سبک زندگی برای درمان سندرم متابولیک کافی نباشد، چه باید کرد؟
سندرم متابولیک چیست؟
سندرم متابولیک که با نام سندرم X یا سندرم دیس متابولیک نیز شناخته میشود، به مجموعهای از بیماریهای متابولیک اشاره دارد که میتوانند منجر به بیماری قلبی شوند.
ویژگیهای اصلی سندرم متابولیک شامل مقاومت به انسولین، فشار خون بالا، کلسترول غیرطبیعی و افزایش خطر لخته شدن خون است. افرادی که به این سندرم مبتلا هستند معمولاً دارای اضافه وزن یا چاقی هستند.
مقاومت به انسولین وضعیتی است که در آن بدن انسولین تولید میکند اما از آن به درستی استفاده نمیکند. انسولین، هورمونی که توسط پانکراس ساخته میشود، به بدن کمک میکند تا از گلوکز، نوعی قند، برای انرژی استفاده کند. اگر فردی مقاومت به انسولین داشته باشد، بدن او گلوکز را برای استفاده توسط عضلات و سایر بافتها تبدیل نمیکند.
سندرم متابولیک چگونه تشخیص داده میشود؟
طبق دستورالعملهای انجمن قلب آمریکا، هر سه مورد از ویژگیهای زیر در یک فرد، معیارهای سندرم متابولیک را برآورده میکند:
- چاقی شکمی: دور کمر بالای ۱۰۲ سانتیمتر (۴۰ اینچ) در مردان و بالای ۸۸ سانتیمتر (۳۵ اینچ) در زنان
- تری گلیسیرید سرم: ۱۵۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بالاتر، یا مصرف دارو برای تری گلیسیرید بالا
- کلسترول HDL (کلسترول خوب): ۴۰ میلیگرم در دسیلیتر یا کمتر در مردان و ۵۰ میلیگرم در دسیلیتر یا کمتر در زنان
- فشار خون ۱۳۰/۸۵ یا بالاتر (یا مصرف دارو برای فشار خون بالا)
- قند خون ناشتا ۱۰۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بالاتر
سازمان بهداشت جهانی (WHO) معیارهای کمی متفاوتی برای تعریف سندرم متابولیک دارد:
- سطح بالای انسولین، افزایش قند خون ناشتا یا افزایش قند خون بعد از غذا به تنهایی همراه با حداقل دو مورد از معیارهای زیر:
- چاقی شکمی که با نسبت دور کمر به دور باسن بیشتر از ۰.۹، شاخص توده بدنی حداقل ۳۰ کیلوگرم بر متر مربع یا دور کمر بالای ۳۷ اینچ تعریف میشود
- پانل کلسترول که سطح تری گلیسیرید حداقل ۱۵۰ میلیگرم در دسیلیتر یا کلسترول HDL کمتر از ۳۵ میلیگرم در دسیلیتر را
- فشار خون ۱۳۰/۸۰ یا بالاتر (یا تحت درمان فشار خون بالا )
سندرم متابولیک چقدر شایع است؟
تقریباً 20 تا 30 درصد از جمعیت کشورهای صنعتی مبتلا به سندرم متابولیک هستند.
چه چیزی باعث سندرم متابولیک میشود؟
همانطور که در بسیاری از شرایط پزشکی صادق است، ژنتیک و محیط هر دو نقش مهمی در ایجاد سندرم متابولیک دارند.
عوامل ژنتیکی بر هر جزء این سندرم و خود سندرم تأثیر میگذارند. سابقه خانوادگی که شامل دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و بیماری قلبی زودرس باشد ، احتمال ابتلای فرد به سندرم متابولیک را به میزان زیادی افزایش میدهد.
مسائل زیستمحیطی مانند سطح پایین فعالیت، سبک زندگی بیتحرک و افزایش وزن پیشرونده نیز به طور قابل توجهی در خطر ابتلا به سندرم متابولیک نقش دارند.
سندرم متابولیک در حدود ۵٪ از افراد با وزن طبیعی، ۲۲٪ از افراد دارای اضافه وزن و ۶۰٪ از افراد چاق وجود دارد . بزرگسالانی که سالانه ۵ پوند یا بیشتر وزن اضافه میکنند، خطر ابتلا به سندرم متابولیک را تا ۴۵٪ افزایش میدهند.
در حالی که چاقی به خودی خود احتمالاً بزرگترین عامل خطر است، عوامل دیگر عبارتند از:
- قرار گرفتن در دوران پس از یائسگی
- سیگار کشیدن
- خوردن یک رژیم غذایی که کربوهیدرات بیش از حد بالایی دارد
- نداشتن فعالیت بدنی کافی
خطرات ابتلا به سندرم متابولیک چیست؟
سندرم متابولیک وضعیتی است که میتواند منجر به دیابت و بیماری قلبی شود، دو مورد از شایعترین بیماریهای مزمن امروزی.
سندرم متابولیک خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ (نوع رایج دیابت) را ۹ تا ۳۰ برابر بیشتر از جمعیت عادی افزایش میدهد. در مورد خطر بیماری قلبی، مطالعات متفاوت است، اما به نظر میرسد سندرم متابولیک خطر ابتلا را ۲ تا ۴ برابر بیشتر از جمعیت عادی افزایش میدهد.
سایر خطرات سلامتی ناشی از سندرم متابولیک شامل تجمع چربی در کبد (کبد چرب) است که منجر به التهاب و احتمال ابتلا به سیروز میشود. کلیهها نیز میتوانند تحت تأثیر قرار گیرند، زیرا سندرم متابولیک با میکروآلبومینوری، نشت پروتئین به ادرار، که نشانه ظریف اما واضحی از آسیب کلیه است، مرتبط است . این سندرم همچنین میتواند باعث آپنه انسدادی خواب ، سندرم تخمدان پلی کیستیک ، افزایش خطر زوال عقل با افزایش سن و زوال شناختی در بزرگسالان مسنتر شود.
سندرم متابولیک چگونه درمان میشود؟
اهداف اصلی، درمان علت اصلی سندرم متابولیک و کاهش عواملی است که ممکن است منجر به مشکلات قلبی شوند.
اصلاح سبک زندگی، درمان ترجیحی سندرم متابولیک است. کاهش وزن معمولاً نیاز به یک برنامه چندوجهی و اختصاصی دارد که شامل رژیم غذایی و ورزش باشد. داروها نیز ممکن است مفید باشند.
تغییر عادات غذایی
رژیمهای غذایی میآیند و میروند، اما متخصصان عموماً رژیم غذایی مدیترانهای را توصیه میکنند – رژیمی که سرشار از چربیهای «خوب» (روغن زیتون) است و حاوی مقدار معقولی کربوهیدرات و پروتئین (مانند ماهی و مرغ) میباشد.
رژیم غذایی مدیترانهای خوشطعم و حفظ آن آسان است. علاوه بر این، مطالعات اخیر نشان دادهاند که در مقایسه با رژیم غذایی کمچرب، افرادی که رژیم غذایی مدیترانهای را دنبال میکنند، کاهش وزن بیشتری دارند و بهبود بیشتری در فشار خون، سطح کلسترول و سایر نشانگرهای بیماری قلبی مشاهده میشود که همه این موارد در ارزیابی و درمان سندرم متابولیک مهم هستند.
اتخاذ یک برنامه ورزشی
یک برنامه ورزشی پایدار – به عنوان مثال، 30 دقیقه در روز و 5 روز در هفته – به عنوان نقطه شروع منطقی است، مشروط بر اینکه هیچ دلیل پزشکی برای عدم توانایی شما وجود نداشته باشد. اگر در این زمینه نگرانی خاصی دارید، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید. ورزش صرف نظر از اینکه وزن کم میکنید یا نه ، تأثیر مفیدی بر فشار خون، سطح کلسترول و حساسیت به انسولین دارد. ورزش به خودی خود در درمان سندرم متابولیک مفید است.
جراحی زیبایی برای برداشتن چربی
بنابراین، اگر مشکل دور کمر بزرگ است، چرا فقط لیپوساکشن برای برداشتن چربی انجام نمیشود؟ به این سادگی نیست. مطالعات هیچ فایدهای در لیپوساکشن بر حساسیت به انسولین، فشار خون یا کلسترول نشان نمیدهند. رژیم غذایی و ورزش هنوز هم درمان خط اول توصیه شده برای سندرم متابولیک هستند.
اگر تغییرات سبک زندگی برای درمان سندرم متابولیک کافی نباشد، چه باید کرد؟
اگر تغییر در رژیم غذایی و سطح فعالیت بدنی مؤثر واقع نشد، چه باید کرد؟ ممکن است داروهایی برای کنترل کلسترول و فشار خون بالا در نظر گرفته شود.
اهداف فشار خون معمولاً کمتر از ۱۳۰/۸۰ تعیین میشوند و توصیهها ممکن است بسته به سن شما تغییر کنند. همچنین مشخص شده است که برخی از داروهای فشار خون – مهارکنندههای ACE – سطح مقاومت به انسولین را کاهش داده و عوارض دیابت نوع ۲ را به تعویق میاندازند . این نکته هنگام بحث در مورد انتخاب داروهای فشار خون در سندرم متابولیک، نکته مهمی است.
متفورمین (گلوکوفاژ) که معمولاً برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده میشود، همچنین به جلوگیری از شروع دیابت در افراد مبتلا به سندرم متابولیک کمک میکند. با این حال، در حال حاضر هیچ دستورالعمل مشخصی در مورد درمان بیماران مبتلا به سندرم متابولیک با متفورمین در صورت عدم تشخیص دیابت وجود ندارد.
استاتینها دستهای از داروها هستند که اغلب توسط پزشکان برای کاهش سطح کلسترول خون تجویز میشوند . آنها با مسدود کردن عملکرد آنزیم کبدی که مسئول تولید کلسترول است، عمل میکنند.
