آنچه در این مطلب خواهید خواند
اگر به HIV مبتلا هستید، درمانی به نام درمان ضدرتروویروسی (ART) می‌تواند به شما کمک کند زندگی طولانی و سالمی داشته باشید. بااین‌حال، آگاهی از برخی مشکلات و خطرات سلامت که ممکن است در این شرایط با آن‌ها مواجه شوید، اهمیت دارد؛ از جمله عفونت‌های قارچی مانند کاندیدیازیس.
کاندیدیازیس معمولاً دهان، گلو، مری یا واژن را درگیر می‌کند. هنگامی که این عفونت در دهان یا گلو ایجاد شود، به آن برفک دهان (Thrush) گفته می‌شود.
کاندیدیازیس می‌تواند علائم دردناکی ایجاد کند که انجام کارهایی مانند غذا خوردن یا مصرف منظم داروهای خوراکی را دشوار کند. این عفونت ممکن است به مری گسترش پیدا کند و باعث سوزش سر دل و دشواری در بلع شود. همچنین ممکن است به نای (راه هوایی) و ریه‌ها گسترش یابد. کاندیدیازیس دهان و گلو و نیز درگیری ریوی، معمولاً نشانه‌ای از مراحل پیشرفته عفونت HIV هستند و در افرادی که ART را به‌طور منظم مصرف می‌کنند، معمولاً رخ نمی‌دهند.
کاندیدیازیس واژن باعث ایجاد ترشحات غلیظ و سفیدرنگ می‌شود که می‌تواند با خارش و درد همراه باشد. این عفونت ممکن است در هر مرحله‌ای از عفونت HIV رخ دهد و حتی در افرادی که به HIV مبتلا نیستند نیز شایع است.
بنابراین، در صورت بروز علائم کاندیدیازیس، مراجعه و درمان در اولین فرصت اهمیت دارد. پزشک می‌تواند با روش‌های مناسب عفونت را درمان کرده و به بهبود علائم و وضعیت عمومی شما کمک کند.
کاندیدیازیس در افراد مبتلا به HIV چگونه ایجاد می‌شود؟
عامل ایجاد این عفونت، نوعی مخمر به نام کاندیدا (Candida) است. مخمرها نوعی قارچ هستند.
کاندیدا به‌طور طبیعی روی پوست و در داخل بدن وجود دارد. در حالت عادی، سیستم دفاعی بدن یا همان سیستم ایمنی از رشد و تکثیر بیش‌ازحد آن جلوگیری می‌کند. اما در افراد مبتلا به HIV، ویروس موجب تضعیف سیستم ایمنی می‌شود. در نتیجه، شرایط برای رشد بیش‌ازحد کاندیدا فراهم شده و عفونت کاندیدیازیس ایجاد می‌شود.
کاندیدیازیس مری، یعنی عفونت لوله‌ای که گلو را به معده متصل می‌کند، نسبت به برفک دهان شایع‌تر نیست، اما بیماری جدی‌تری محسوب می‌شود. همچنین افرادی که به کاندیدیازیس مری مبتلا می‌شوند، معمولاً هم‌زمان درگیری دهان و گلو نیز دارند.
کاندیدیازیس واژن که به آن عفونت قارچی واژن نیز گفته می‌شود، چه در افراد مبتلا به HIV و چه در افراد فاقد HIV شایع است. بااین‌حال، HIV یکی از عواملی است که می‌تواند احتمال بروز این عفونت را افزایش دهد.
علائم کاندیدیازیس چیست؟
علائم کاندیدیازیس دهان و گلو
علائم دهانی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- ایجاد لکه‌ها یا پلاک‌های سفید روی زبان، سطح داخلی گونه‌ها، سقف دهان یا گلو
- ایجاد نواحی صاف و قرمز در قسمت پشتی زبان
- درد یا حساسیت در دهان
- احساس خشکی یا حالتی شبیه وجود پنبه در دهان
- تغییر در حس چشایی
- افزایش حساسیت به غذاهای تند
- کاهش اشتها نسبت به حالت معمول
- درد یا دشواری هنگام غذا خوردن یا بلع
- ایجاد ترک و قرمزی در گوشه‌های لب
علائم کاندیدیازیس واژن
علائم واژینال ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- خارش، تحریک، سوزش یا درد
- درد هنگام رابطه جنسی
- درد یا ناراحتی هنگام ادرار کردن
- ترشحات غلیظ و سفیدرنگ واژن
ممکن است کاندیدیازیس بدون هیچ علامتی وجود داشته باشد.
بیشتر موارد کاندیدیازیس واژن خفیف هستند، اما گاهی عفونت می‌تواند شدید شود و با قرمزی، تورم و ایجاد ترک یا شکاف در دیواره واژن همراه باشد.
اگر فکر می‌کنید علائم کاندیدیازیس را دارید، باید در اسرع وقت با پزشک خود مشورت کنید. هرچه زودتر موضوع را مطرح کنید، تشخیص درست و شروع درمان مناسب نیز سریع‌تر انجام خواهد شد.
پزشکان چگونه کاندیدیازیس را تشخیص می‌دهند؟
اگر علائم کاندیدیازیس در دهان و گلو وجود داشته باشد، پزشک ممکن است بتواند با معاینه مستقیم دهان و گلو بیماری را تشخیص دهد. همچنین ممکن است نمونه کوچکی از دهان یا گلو برداشته و برای بررسی به آزمایشگاه ارسال شود.
اگر علائم مربوط به مری باشد، پزشک ممکن است برای تشخیص، انجام روشی به نام آندوسکوپی را تجویز کند. در آندوسکوپی، یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر که مجهز به نور و یک دوربین کوچک است، از طریق گلو وارد می‌شود تا پزشک بتواند مری را مشاهده کند. در برخی موارد نیز ممکن است پزشک بدون انجام آندوسکوپی، درمان ضدقارچی را شروع کند و بررسی کند که آیا علائم بیمار با درمان بهبود می‌یابد یا خیر.
در صورت وجود علائم واژینال، پزشک معمولاً از ترشحات واژن نمونه‌برداری می‌کند. این نمونه ممکن است زیر میکروسکوپ بررسی شود یا برای آزمایش به آزمایشگاه فرستاده شود. اگر آزمایش وجود کاندیدا را نشان دهد، این نتیجه لزوماً به این معنا نیست که کاندیدا عامل ایجاد علائم است؛ زیرا ممکن است کاندیدا در واژن فرد وجود داشته باشد، بدون اینکه هیچ علامتی ایجاد کند.
کاندیدیازیس چگونه درمان می‌شود؟
داروهای ضدقارچ درمان معمول کاندیدیازیس دهان، گلو و مری هستند.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
در عفونت خفیف تا متوسط دهان و گلو، پزشک ممکن است توصیه کند داروهایی مانند کلوتریمازول، میکونازول یا نیستاتین تا حداکثر دو هفته در داخل دهان استفاده شوند.
اگر عفونت شدید باشد، ممکن است پزشک داروی ضدقارچی مانند فلوکونازول را به‌صورت خوراکی تجویز کند. در صورتی که فلوکونازول اثر کافی نداشته باشد، ممکن است داروی ضدقارچی دیگری مورد استفاده قرار گیرد.
در صورت وجود کاندیدیازیس مری، پزشک معمولاً درمان را با فلوکونازول یا نوع دیگری از داروی ضدقارچی تجویزی انجام می‌دهد.
کاندیدیازیس واژن نیز معمولاً با داروهای ضدقارچ درمان می‌شود. این داروها ممکن است به‌صورت موضعی داخل واژن استفاده شوند یا به شکل یک قرص خوراکی مصرف شوند.
اگر عفونت شدید باشد، به درمان پاسخ ندهد یا به‌طور مکرر عود کند، ممکن است پزشک تعداد بیشتری از دوزهای فلوکونازول خوراکی یا داروی واژینال متفاوتی تجویز کند.
برای پیشگیری از کاندیدیازیس چه می‌توان کرد؟
مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از برفک دهان و کاندیدیازیس مری، مصرف منظم و دقیق داروهای ART طبق دستور پزشک است.
با رعایت مناسب بهداشت دهان و دندان و مراجعه منظم به دندان‌پزشک نیز ممکن است احتمال ابتلا به عفونت دهان و گلو کاهش یابد.
اگر از داروهای استروئیدی استنشاقی استفاده می‌کنید، پس از مصرف آن‌ها دهان خود را با آب بشویید یا دندان‌هایتان را مسواک بزنید.
برای کاهش احتمال ابتلا به عفونت قارچی واژن، ممکن است استفاده از لباس زیر نخی مفید باشد.
مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند احتمال بروز کاندیدیازیس واژن را افزایش دهد؛ بنابراین آنتی‌بیوتیک‌ها را فقط در صورت تجویز پزشک مصرف کنید و دستورالعمل مربوط به نحوه و مدت مصرف آن‌ها را دقیقاً رعایت کنید.
اگر دچار کاندیدیازیس‌های مکرر یا شدید شوید، پزشک ممکن است درباره مصرف فلوکونازول چند بار در هفته برای کاهش احتمال عود عفونت با شما صحبت کند. دارو را دقیقاً مطابق دستور پزشک مصرف کنید و تا زمانی که پزشک توصیه نکرده است، مصرف آن را قطع نکنید.
چگونه می‌توان از سایر عفونت‌های قارچی نیز پیشگیری کرد؟
HIV با تضعیف سیستم ایمنی، احتمال ابتلا به کاندیدیازیس و برخی دیگر از عفونت‌های قارچی را افزایش می‌دهد. رعایت نکات زیر می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.
بار ویروسی خود را بشناسید
بار ویروسی (Viral Load) نشان می‌دهد چه میزان ویروس HIV در بدن شما وجود دارد. پایین بودن بار ویروسی معمولاً نشان می‌دهد که درمان مؤثر بوده است.
مصرف منظم و پایبندی به درمان ضدرتروویروسی (ART) برای پایین نگه داشتن بار ویروسی و حتی رساندن آن به سطح غیرقابل‌تشخیص اهمیت زیادی دارد.
تعداد سلول‌های CD4 را بشناسید
این آزمایش نشان می‌دهد که آیا تعداد سلول‌های سفید خونِ مقابله‌کننده با عفونت، یعنی سلول‌های CD4، در بدن شما پایین است یا خیر.
اگر پزشک اعلام کند که تعداد CD4 پایین است، شما آسیب‌پذیری بیشتری در برابر عفونت‌ها خواهید داشت. در چنین شرایطی، همکاری نزدیک با پزشک برای محافظت از سلامت و پیشگیری از عفونت‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
به محیط اطراف خود توجه داشته باشید
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) رعایت اقدامات زیر را توصیه می‌کند؛ هرچند هنوز به‌طور قطعی ثابت نشده است که این اقدامات از عفونت‌های قارچی پیشگیری می‌کنند:
- تا حد امکان از مکان‌های بسیار پرگردوغبار، مانند محل‌های ساخت‌وساز یا حفاری، دوری کنید.
- اگر در محل زندگی شما طوفان گردوغبار رخ داده است، در فضای بسته بمانید.
- از مکان‌هایی که در آن‌ها فضولات پرندگان یا خفاش‌ها وجود دارد، مانند مرغداری‌ها و غارها، دوری کنید.
- اگر لازم است با موادی مانند خاک، خزه یا کود حیوانی کار کنید، دستکش بپوشید.
- هنگام باغبانی، کار در حیاط یا حضور در مناطق جنگلی، از کفش، شلوار بلند و لباس آستین‌بلند استفاده کنید.
