آنچه در این مطلب خواهید خواند
ویروس HIV بخش‌های مختلف بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد و چشم‌ها نیز از این قاعده مستثنا نیستند. بسیاری از مشکلات بینایی ناشی از این ویروس، هرچه بیماری بهتر کنترل شود، کمتر رخ می‌دهند. بااین‌حال، افراد مبتلا به HIV باید به سلامت چشم‌های خود توجه ویژه‌ای داشته باشند؛ انجام منظم معاینات چشم و توجه به علائم اختلال بینایی اهمیت زیادی دارد.
در ادامه، شایع‌ترین مشکلات چشمی مرتبط با HIV معرفی شده‌اند.
رتینوپاتی مرتبط با HIV
رتینوپاتی زمانی ایجاد می‌شود که HIV به شبکیه، یعنی لایه‌ای در قسمت پشتی چشم که مسئول دریافت و پردازش نور است، آسیب وارد کند. در افراد مبتلا به HIV، این آسیب معمولاً در اثر عفونت‌ها، التهاب و آسیب به عروق خونی ایجاد می‌شود.
در معاینه چشم، پزشک ممکن است پارگی یا آسیب در عروق خونی شبکیه و همچنین لکه‌هایی به نام لکه‌های پنبه‌ای (Cotton-wool spots) مشاهده کند. این لکه‌ها به دلیل ظاهر سفید و پف‌مانندشان چنین نامی گرفته‌اند.
این ضایعات معمولاً بر بینایی تأثیر قابل‌توجهی نمی‌گذارند و به درمان خاصی نیاز ندارند. بااین‌حال، ممکن است فرد متوجه کاهش میدان دید یا تغییر در توانایی تشخیص رنگ‌ها و تفاوت‌های کنتراست شود.
رتینیت ناشی از CMV
این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که سیتومگالوویروس (CMV) باعث التهاب و آسیب شبکیه شود. رتینیت CMV معمولاً در افرادی دیده می‌شود که عفونت HIV در آنها به مراحل پیشرفته‌تر ایدز رسیده است.
این بیماری جدی است، اما با توجه به پیشرفت داروهای مؤثر بر HIV، امروزه بسیار کمتر از گذشته دیده می‌شود.
در صورت مشاهده علائمی مانند لکه‌های شناور در میدان دید، جرقه‌های نور، تاری دید یا ایجاد نواحی فاقد دید باید فوراً با چشم‌پزشک تماس گرفت.
رتینیت CMV همیشه با علائم واضح همراه نیست، اما چشم‌پزشک می‌تواند در معاینه، نشانه‌های مشخص‌کننده بیماری را شناسایی کند.
برای کنترل رتینیت CMV می‌توان از داروهای ضدویروسی مانند گان‌سیکلوویر و والگان‌سیکلوویر استفاده کرد.
یووئیت ناشی از بازسازی سیستم ایمنی (IRU)
IRU نوعی التهاب در یووه‌آ (Uvea)، یعنی لایه میانی چشم، است.
این عارضه می‌تواند یکی از پیامدهای درمان در افراد مبتلا به HIV باشد که قبلاً دچار رتینیت CMV بوده‌اند. در افرادی که سابقه رتینیت CMV دارند، IRU ممکن است تا حدود ۶۰ درصد موارد دیده شود.
این التهاب می‌تواند باعث بروز مشکلات چشمی دیگری مانند:
- آب‌مروارید
- گلوکوم (آب‌سیاه)
- افزایش فشار داخل چشم
شود.
موارد خفیف IRU ممکن است بدون درمان برطرف شوند. اما در صورت التهاب شدید یا بروز علائمی مانند لکه‌های شناور، تاری دید یا درد چشم، ممکن است درمان با داروهای کورتیکواستروئیدی لازم باشد.
هرپس زوستر چشمی (HZO)
هر فردی که قبلاً به ویروس آبله‌مرغان مبتلا شده باشد، ممکن است در آینده به هرپس زوستر مبتلا شود.
هرپس زوستر چشمی حدود ۵ تا ۱۵ درصد افراد مبتلا به HIV را درگیر می‌کند. این بیماری معمولاً باعث ایجاد تاول‌های دردناک می‌شود که بعداً دلمه می‌بندند و اغلب در ناحیه چشم و صورت ظاهر می‌شوند.
این عفونت می‌تواند باعث التهاب در یک یا چند قسمت چشم، از جمله عنبیه، یعنی بخش رنگی چشم، شود و در موارد نادر ممکن است قرنیه نیز درگیر شود.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
داروهای ضدویروسی مانند آسیکلوویر، فام‌سیکلوویر و والاسیکلوویر می‌توانند در درمان این بیماری مؤثر باشند.
سارکوم کاپوزی
سارکوم کاپوزی نوعی سرطان مرتبط با HIV است که معمولاً با ایجاد ضایعات یا توده‌های قرمز مایل به بنفش روی پوست شناخته می‌شود.
در حدود یک نفر از هر پنج فرد مبتلا به سارکوم کاپوزی، این ضایعات ممکن است در پلک‌ها یا سفیدی چشم (صلبیه) نیز ایجاد شوند.
این ضایعات معمولاً دردناک نیستند و اغلب مستقیماً به چشم آسیب نمی‌رسانند. بااین‌حال، اگر باعث ناراحتی یا اختلال در بینایی شوند، ممکن است بتوان آنها را با جراحی خارج کرد.
برای درمان خود بیماری سارکوم کاپوزی، پزشک ممکن است از درمان ضدرتروویروسی (ART)، شیمی‌درمانی، درمان‌های بیولوژیک یا ترکیبی از این روش‌ها استفاده کند.
کارسینوم سلول سنگفرشی
این نوع سرطان می‌تواند در بافت پوشاننده سطح جلویی چشم و سطح داخلی پلک‌ها ایجاد شود.
درمان با فلوئورواوراسیل، که یک داروی شیمی‌درمانی است و می‌توان آن را مستقیماً روی ناحیه چشم استفاده کرد، می‌تواند مؤثر باشد؛ به‌ویژه زمانی که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود.
خشکی چشم
حدود ۲۰ درصد افراد مبتلا به HIV دچار خشکی چشم هستند.
ویروس می‌تواند به غددی که مسئول تولید اشک هستند آسیب برساند. همچنین بلفاریت، یعنی التهاب لبه پلک که در افراد مبتلا به HIV نیز نسبتاً شایع است، می‌تواند خشکی چشم را تشدید کند.
استفاده از اشک مصنوعی و مواد روان‌کننده چشمی می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.
عفونت‌های چشمی
افراد مبتلا به HIV ممکن است بیشتر در معرض برخی عفونت‌هایی قرار داشته باشند که چشم را نیز درگیر می‌کنند، از جمله:
- سیفلیس
- تبخال
- سوزاک
- کلامیدیا
- توکسوپلاسموز
- کاندیدا
- پنوموسیستیس
- میکروسپوریدیا
چگونه از سلامت چشم محافظت کنیم؟
برای مراجعه به چشم‌پزشک منتظر بروز علائم نمانید. معاینات منظم چشم اهمیت زیادی دارند.
برخی از عفونت‌های چشمی مرتبط با HIV ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامت ظاهری مشخصی ایجاد نکنند، اما در صورت پیشرفت می‌توانند باعث کاهش یا حتی از دست رفتن بینایی شوند.
همچنین HIV ممکن است باعث شود برخی تغییرات مرتبط با افزایش سن، مانند آب‌مروارید، در سنین پایین‌تری نسبت به حالت معمول ایجاد شوند. معاینه منظم چشم می‌تواند این مشکلات را در مراحل اولیه شناسایی کند.
فواصل مراجعه به چشم‌پزشک به وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. برای مثال، اگر HIV به‌خوبی کنترل شده باشد، ممکن است معاینه سالانه کافی باشد؛ اما در صورت پایین بودن تعداد سلول‌های T نوع CD4 ممکن است مراجعه حتی هر ۳ ماه یک‌بار توصیه شود.
پایین بودن تعداد CD4 همراه با بار ویروسی بالا، خطر بروز مشکلات چشمی را افزایش می‌دهد.
چه زمانی باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد؟
در فاصله بین معاینات، در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر باید با پزشک یا چشم‌پزشک تماس گرفت:
- تاری دید یا دوبینی
- مشاهده لکه‌های شناور، نقاط کور یا جرقه‌های نور
- درد چشم
- حساسیت به نور
- اشک‌ریزش
- تغییر در نحوه دیدن و تشخیص رنگ‌ها
مراقبت منظم از چشم در افراد مبتلا به HIV اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی مشکلات چشمی ممکن است پیش از ایجاد علائم واضح آغاز شوند و تشخیص زودهنگام می‌تواند از آسیب بیشتر به بینایی جلوگیری کند.
