افراد مبتلا به HIV ممکن است برای کنترل ویروس مجبور باشند چندین دارو مصرف کنند. داروهای HIV معمولاً باید به‌صورت روزانه مصرف شوند و بسیار مهم است که بیمار هیچ نوبتی از دارو را فراموش نکند؛ زیرا در غیر این صورت، کنترل بیماری دشوارتر می‌شود. به خاطر سپردن مصرف روزانه دارو برای برخی افراد می‌تواند دشوار باشد.
کابنووا (Cabenuva) در سال ۲۰۲۱ برای درمان HIV تأیید شد. این دارو نخستین رژیم درمانی کامل برای HIV است که به‌صورت تزریقی، ماهانه یک‌بار یا هر دو ماه یک‌بار تجویز می‌شود. منظور از «رژیم درمانی کامل» این است که این درمان شامل چند دارو است که از طریق مکانیسم‌های متفاوت، HIV را کنترل می‌کنند.
کابنووا چگونه بر HIV اثر می‌گذارد؟
HIV ویروسی است که در خون، شیر مادر و مایعات جنسی وجود دارد. این ویروس با حمله به برخی از گلبول‌های سفید خون، سیستم ایمنی بدن را تضعیف می‌کند. در صورتی که توانایی بدن برای مقابله با عفونت‌ها به‌شدت کاهش یابد، HIV می‌تواند به ایدز (AIDS) پیشرفت کند؛ البته عفونت HIV الزاماً در همه افراد به ایدز منتهی نمی‌شود.
HIV معمولاً از طریق رابطه جنسی با فرد آلوده و همچنین استفاده مشترک از سوزن منتقل می‌شود. کودکان نیز ممکن است از مادر خود به روش‌های زیر به HIV مبتلا شوند:
- پیش از تولد، از طریق جفت
- هنگام زایمان
- پس از تولد، از طریق شیر مادر
HIV در حال حاضر درمان ریشه‌کن‌کننده یا درمان قطعی ندارد؛ به این معنا که بدن نمی‌تواند ویروس را به‌طور کامل از بین ببرد. با این حال، داروهای ضد HIV می‌توانند مقدار ویروس موجود در بدن را کنترل کنند.
دو نوع اصلی HIV وجود دارد: HIV-1 و HIV-2. HIV-1 شایع‌ترین نوع HIV است، در حالی که HIV-2 شیوع کمتری دارد و بیشتر موارد آن در غرب آفریقا مشاهده می‌شود.
علائم HIV می‌توانند شبیه علائم آنفلوانزا باشند و شامل تب، بثورات پوستی، لرز، خستگی و دردهای عضلانی شوند.
کابنووا برای درمان عفونت HIV-1 در افراد ۱۲ ساله و بالاتر استفاده می‌شود. این دارو حاوی دو داروی ضد HIV است:
- کابوتگراویر (Cabotegravir)
- ریلپی‌ویرین (Rilpivirine)
این دو دارو از مکانیسم‌های متفاوتی استفاده می‌کنند تا از تکثیر و گسترش ویروس در بدن جلوگیری کنند.
هدف از درمان، کاهش میزان ویروس در خون به سطح غیرقابل‌تشخیص (undetectable) و حفظ آن در همین سطح است. سطح غیرقابل‌تشخیص به این معناست که مقدار HIV در خون کمتر از حدی است که آزمایش آزمایشگاهی بتواند آن را اندازه‌گیری کند؛ در این متن، این سطح به‌صورت کمتر از ۵۰ کپی در هر میلی‌لیتر خون (copies/mL) تعریف شده است.
کابنووا می‌تواند جایگزین رژیم درمانی فعلی HIV بیمار شود، مشروط بر اینکه شرایط مشخصی وجود داشته باشد؛ از جمله:
- میزان HIV در بدن بیمار غیرقابل‌تشخیص باشد؛
- بیمار سابقه شکست درمانی در درمان HIV نداشته باشد؛
- سابقه‌ای از عدم اثربخشی داروهای موجود در کابنووا برای بیمار وجود نداشته باشد.
کابنووا چگونه تجویز می‌شود؟
کابنووا توسط پزشک یا سایر کارکنان حوزه سلامت به‌صورت تزریق در عضلات باسن تجویز می‌شود و می‌تواند ماهانه یک‌بار یا هر دو ماه یک‌بار تزریق شود.
در هر نوبت، دو تزریق جداگانه انجام می‌شود: یکی حاوی کابوتگراویر و دیگری حاوی ریلپی‌ویرین. بیمار و پزشک می‌توانند با توجه به شرایط بیمار، درباره مناسب‌ترین برنامه تزریق تصمیم‌گیری کنند.
هنگام شروع درمان با کابنووا، ممکن است در یک دوره مشخص به دوز بالاتر یا تزریق‌های با فاصله زمانی کوتاه‌تر نیاز باشد.
پزشک ممکن است پیش از شروع تزریق کابنووا، توصیه کند که بیمار ابتدا هر دو داروی کابوتگراویر و ریلپی‌ویرین را به‌صورت خوراکی مصرف کند. این داروها معمولاً روزی یک‌بار همراه غذا و به مدت یک ماه پیش از شروع تزریق کابنووا مصرف می‌شوند. به این مرحله شروع درمان خوراکی (oral lead-in) گفته می‌شود.
هدف از این مرحله می‌تواند بررسی میزان تحمل دارو توسط بیمار پیش از دریافت فرم تزریقی باشد. با این حال، پزشک می‌تواند درمان تزریقی کابنووا را بدون مرحله شروع خوراکی نیز آغاز کند.
تزریق ماهانه
اگر کابنووا به‌صورت ماهانه تجویز شود، پزشک ابتدا دوز اولیه را تجویز می‌کند و پس از آن، دوزهای ادامه درمان هر ماه یک‌بار تزریق می‌شوند.
تزریق هر دو ماه یک‌بار
اگر کابنووا به‌صورت هر دو ماه یک‌بار تجویز شود، ابتدا دوزهای آغازین داده می‌شوند. این دوزها شامل دو نوبت تزریق هستند که با فاصله یک ماه از یکدیگر تجویز می‌شوند.
پس از تکمیل دوزهای آغازین، دوزهای ادامه درمان هر دو ماه یک‌بار تزریق خواهند شد.
بیمار همراه با پزشک خود زمان مراجعه برای تزریق را مشخص می‌کند؛ یعنی یک‌بار در ماه یا یک‌بار در هر دو ماه. این زمان تاریخ هدف درمان (Target Treatment Date) نام دارد.
اگر بیمار نتواند دقیقاً در تاریخ هدف برای دریافت تزریق مراجعه کند، می‌تواند کابنووا را تا ۷ روز قبل یا ۷ روز بعد از تاریخ هدف دریافت کند. به این بازه، پنجره انعطاف‌پذیر درمان (Flexible Treatment Window) گفته می‌شود.
اگر بیمار احتمال می‌دهد که بیش از ۷ روز از زمان تعیین‌شده قادر به دریافت تزریق نباشد، باید با پزشک یا ارائه‌دهنده خدمات درمانی خود تماس بگیرد.
از دست دادن نوبت تزریق برای بیش از ۷ روز ممکن است کنترل HIV-1 را دشوارتر کند و ممکن است لازم باشد برای جبران تزریق از دست‌رفته، کابوتگراویر و ریلپی‌ویرین به‌صورت خوراکی مصرف شوند.
کابنووا در مطالعات مربوط به HIV-1 چگونه بررسی شد؟
دو مطالعه بالینی برای بررسی تجویز ماهانه کابنووا انجام شد.
در مطالعه نخست، افرادی که پیش از آن هیچ دارویی برای HIV-1 مصرف نکرده بودند، به مدت ۲۰ هفته داروهای خوراکی دولوتگراویر/آباکاویر/لامیوودین را به‌صورت روزانه دریافت کردند.
افرادی که پس از مصرف این داروها، میزان HIV در خونشان به کمتر از ۵۰ کپی در میلی‌لیتر رسیده بود، یا درمان خوراکی خود را ادامه دادند یا به مدت یک ماه کابوتگراویر و ریلپی‌ویرین خوراکی دریافت کردند و سپس درمان تزریقی ماهانه کابنووا را آغاز کردند.
در این مطالعه، تعداد افرادی که در هفته ۴۸ میزان ویروس در خونشان ۵۰ کپی در میلی‌لیتر یا بیشتر بود، بررسی شد.
حدود نیمی از شرکت‌کنندگان مطالعه (۵۱٪) کمتر از ۳۵ سال داشتند و افراد سفیدپوست، سیاه‌پوست و افرادی از گروه‌های دیگر نیز در مطالعه حضور داشتند.
در مطالعه دوم، افرادی که در حال دریافت درمان دارویی برای HIV-1 بودند و میزان ویروس در خونشان ۵۰ کپی در میلی‌لیتر یا کمتر بود، یا درمان قبلی خود را ادامه دادند یا به تزریق ماهانه کابنووا تغییر درمان دادند.
در این مطالعه نیز تعداد افرادی که در هفته ۴۸ میزان ویروس در خونشان ۵۰ کپی در میلی‌لیتر یا بیشتر بود، بررسی شد.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
سن شرکت‌کنندگان در این مطالعه بین ۳۴ تا ۵۱ سال بود و افراد سفیدپوست، سیاه‌پوست، آسیایی و افراد متعلق به سایر گروه‌ها در آن شرکت داشتند.
همچنین یک مطالعه بالینی برای بررسی تزریق کابنووا هر دو ماه یک‌بار انجام شد.
در این مطالعه، افرادی که تحت درمان دارویی HIV-1 بودند و میزان ویروس در خونشان ۵۰ کپی در میلی‌لیتر یا کمتر بود، به‌صورت تصادفی یا درمان ماهانه یا درمان هر دو ماه یک‌بار با کابنووا دریافت کردند.
در این مطالعه نیز تعداد افرادی که در هفته ۴۸ میزان ویروس در خونشان ۵۰ کپی در میلی‌لیتر یا بیشتر بود، بررسی شد. شرکت‌کنندگان شامل افراد سفیدپوست، سیاه‌پوست و افراد متعلق به سایر گروه‌ها بودند.
چه مزایایی در مطالعات مشاهده شد؟
در دو مطالعه بالینی که تجویز ماهانه کابنووا را بررسی کردند، درصد افرادی که میزان ویروس در خونشان ۵۰ کپی در میلی‌لیتر یا بیشتر بود، در گروه دریافت‌کننده کابنووا مشابه افرادی بود که رژیم خوراکی فعلی خود را برای درمان HIV-1 ادامه داده بودند.
در مطالعه اول:
- ۲٫۱٪ از افرادی که کابنووا را به‌صورت تزریق ماهانه دریافت کردند، میزان ویروس ≥۵۰ کپی در میلی‌لیتر داشتند.
- این میزان در افرادی که داروهای خوراکی HIV-1 دریافت می‌کردند ۲٫۵٪ بود.
در مطالعه دوم:
- ۱٫۶٪ از افراد دریافت‌کننده کابنووا به‌صورت ماهانه، میزان ویروس ≥۵۰ کپی در میلی‌لیتر داشتند.
- این میزان در گروه دریافت‌کننده داروهای خوراکی ۱٫۰٪ بود.
این نتایج نشان داد که کابنووا در این مطالعات از نظر کنترل HIV-1، اثربخشی مشابهی با درمان‌های خوراکی مورد مقایسه داشت.
تجویز کابنووا هر دو ماه یک‌بار نیز در مقایسه با تجویز ماهانه، نتایج مشابهی نشان داد. درصد افرادی که میزان ویروس آنها ≥۵۰ کپی در میلی‌لیتر بود، در دو گروه به‌ترتیب ۲٪ و ۱٪ گزارش شد.
این مطالعه نشان داد که می‌توان کابنووا را با فاصله هر دو ماه یک‌بار تجویز کرد و همچنان اثربخشی آن برای کنترل HIV مشابه رژیم ماهانه باقی بماند.
چه مدت طول می‌کشد تا کابنووا اثر کند؟
کابنووا باعث حفظ سطح نسبتاً پایدار دارو در بدن در فاصله بین نوبت‌های مراجعه می‌شود.
دارو می‌تواند از زمان دریافت آن شروع به اثرگذاری کند، اما بیمار لزوماً احساس تغییر خاصی نخواهد داشت. پزشک در طول درمان، میزان ویروس موجود در خون را به‌طور منظم پایش خواهد کرد.
چگونه می‌توان عوارض جانبی را مدیریت کرد؟
شایع‌ترین عوارض جانبی گزارش‌شده با کابنووا عبارت‌اند از:
- درد، خارش، تورم یا قرمزی در محل تزریق
- تب
- خستگی
- سردرد
- درد عضلانی یا مفصلی
- تهوع
- اختلالات خواب
- سرگیجه
- بثورات پوستی
از آنجا که کابنووا در عضلات باسن تزریق می‌شود، ممکن است واکنش‌های پوستی مانند بثورات در محل تزریق ایجاد شود. این علائم معمولاً طی چند روز پس از تزریق برطرف می‌شوند؛ با این حال، اگر علائم تشدید شدند، باید با پزشک تماس گرفته شود.
ممکن است در طول درمان با کابنووا، تب، درد عضلانی یا سردرد ایجاد شود. داروهای بدون نسخه مانند استامینوفن (Tylenol) یا ایبوپروفن ممکن است به کاهش این علائم کمک کنند؛ با این حال، در صورت تشدید علائم باید با پزشک تماس گرفت.
اگر بیمار هنگام دریافت کابنووا دچار خستگی یا سرگیجه شود، تا زمانی که مشخص شود دارو چه تأثیری بر او دارد، نباید رانندگی کند یا با ماشین‌آلات سنگین کار کند.
در صورت بروز تهوع، اقدامات زیر ممکن است به کاهش آن کمک کنند:
- نوشیدن آب و مایعات کافی
- خوردن وعده‌های غذایی کوچک‌تر ولی با دفعات بیشتر
- مصرف غذاهای ساده مانند نان تست، نان یا کراکر
- اجتناب از غذاهای چرب
- دوری از بوهای شدید
اختلال خواب نیز ممکن است در طول مصرف کابنووا ایجاد شود. داشتن برنامه منظم خواب، پرهیز از استفاده از صفحه‌نمایش پیش از خواب، محدود کردن مصرف کافئین و روش‌هایی مانند مدیتیشن می‌توانند به بهبود خواب کمک کنند.
چه تداخلات دارویی ممکن است با کابنووا رخ دهد؟
برخی داروها نباید همراه با کابنووا مصرف شوند، زیرا ممکن است اثربخشی کابنووا را کاهش دهند و در نتیجه درمان HIV دشوارتر شود.
این داروها شامل موارد زیر هستند:
- برخی داروهای مورد استفاده برای درمان تشنج، مانند کاربامازپین، اکس‌کاربازپین، فنوباربیتال و فنی‌توئین
- برخی داروهای مورد استفاده برای درمان سل (TB)، مانند ریفامپین و ریفاپنتین
- ریفابوتین که برای پیشگیری از نوعی عفونت باکتریایی مرتبط با HIV به نام بیماری ناشی از Mycobacterium avium complex یا MAC استفاده می‌شود
- دگزامتازون، یک داروی استروئیدی که برای درمان التهاب استفاده می‌شود
- علف چای (St. John’s wort)، یک مکمل گیاهی که ممکن است برای درمان افسردگی استفاده شود
در زمان دریافت کابنووا، مصرف هم‌زمان سایر داروهای درمان HIV توصیه نمی‌شود، زیرا کابنووا به‌عنوان یک رژیم درمانی کامل برای HIV در نظر گرفته می‌شود.
مصرف برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، مانند آزیترومایسین، کلاریترومایسین یا اریترومایسین، می‌تواند خطر اختلالات ریتم قلب را افزایش دهد. این داروها همچنین ممکن است سطح کابنووا را در خون افزایش دهند و در نتیجه احتمال بروز عوارض جانبی را بیشتر کنند.
اگر بیمار برای کنترل درد یا درمان اختلال مصرف مواد افیونی، متادون مصرف می‌کند، ممکن است پزشک لازم بداند سطح متادون خون را تحت پایش قرار دهد. مصرف هم‌زمان کابنووا و متادون می‌تواند باعث کاهش سطح متادون در خون شود و در نتیجه ممکن است نیاز به تنظیم دوز متادون وجود داشته باشد.
چه نکات مهم دیگری درباره کابنووا باید مورد توجه قرار گیرد؟
کابنووا برای بزرگسالان و کودکان ۱۲ ساله و بالاتر که حداقل ۳۵ کیلوگرم وزن دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ایمنی و اثربخشی کابنووا در کودکان کمتر از ۱۲ سال یا با وزن کمتر از ۳۵ کیلوگرم مشخص نشده است.
اگر پزشک بخواهد تزریق کابنووا در یک مرکز درمانی انجام شود، ممکن است بیمار را برای دریافت تزریق به یک مرکز جایگزین برای تجویز دارو (Alternative Site for Administration; ASA) ارجاع دهد.
این ارجاع ممکن است بر اساس عواملی مانند مناسب‌تر بودن محل مرکز برای بیمار، وجود زمان‌های مناسب برای مراجعه و شرایط پوشش بیمه‌ای انجام شود.
در صورتی که پزشک بیمار را به یک مرکز ASA ارجاع دهد، این ارجاع باید توسط پزشک انجام شود و بیمار همچنان باید برای مراقبت و پیگیری درمان HIV تحت نظر پزشک اصلی خود باقی بماند.
مرکز ASA جایگزین پزشک یا ارائه‌دهنده اصلی مراقبت‌های درمانی بیمار نیست.
