رابطه جنسی ایمن در افراد مبتلا به HIV

اگر به ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) مبتلا هستید، همچنان می‌توانید رابطه جنسی داشته باشید. در برخی شرایط، حتی برقراری رابطه جنسی بدون استفاده از کاندوم نیز می‌تواند بدون خطر انتقال HIV به شریک جنسی انجام شود.

اقدامات لازم برای محافظت از خود و شریک جنسی‌تان به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله اینکه آیا برای HIV دارو مصرف می‌کنید یا خیر و آیا شما یا شریک جنسی‌تان اخیراً رابطه جنسی محافظت‌نشده‌ای با فردی داشته‌اید که احتمال ابتلا به HIV در او وجود داشته است.

در ادامه، با روش‌هایی آشنا می‌شوید که به شما کمک می‌کنند رابطه جنسی ایمن‌تری داشته باشید و از سلامت خود و شریک جنسی‌تان محافظت کنید.

۱. درمان ضدرتروویروسی (ART) را دریافت کنید

درمان ضدرتروویروسی یا ART شامل داروهایی است که از آسیب‌رساندن HIV به سیستم ایمنی بدن جلوگیری می‌کنند. مصرف روزانه داروها مطابق دستور پزشک، میزان ویروس HIV را در بدن کاهش می‌دهد. ممکن است چند هفته طول بکشد تا اثر درمان آغاز شود.

اگر داروها را هر روز و طبق دستور مصرف کنید، درمان می‌تواند به اندازه‌ای مؤثر باشد که آزمایش‌های معمول نتوانند HIV را در خون شناسایی کنند. پزشکان به این وضعیت بار ویروسی غیرقابل‌شناسایی (Undetectable Viral Load) می‌گویند.

هنگامی که بار ویروسی به سطح غیرقابل‌شناسایی برسد و این وضعیت با درمان مؤثر حفظ شود، HIV از طریق رابطه جنسی به شریک جنسی منتقل نمی‌شود. این اصل با عبارت «غیرقابل‌شناسایی برابر است با غیرقابل‌انتقال» (U=U) شناخته می‌شود.

ممکن است کاهش بار ویروسی به سطح غیرقابل‌شناسایی حدود شش ماه طول بکشد؛ البته زمان لازم در افراد مختلف متفاوت است. بنابراین، تا زمانی که آزمایش‌ها کاهش پایدار بار ویروسی را تأیید نکرده‌اند، باید از روش‌های پیشگیری مناسب استفاده کنید.

نکته مهم این است که حتی اگر خودتان به HIV مبتلا باشید، همچنان ممکن است به سویه متفاوتی از این ویروس آلوده شوید. بنابراین، اگر از وضعیت HIV شریک جنسی‌تان مطمئن نیستید، استفاده از کاندوم می‌تواند به کاهش خطر کمک کند. کاندوم همچنین در برابر برخی دیگر از عفونت‌های منتقله از راه تماس جنسی محافظت ایجاد می‌کند.

افرادی که تحت درمان ART قرار دارند، معمولاً باید هر سه تا چهار ماه یک‌بار آزمایش خون انجام دهند تا بار ویروسی آن‌ها پایش شود. در برخی افراد ممکن است بار ویروسی، با وجود درمان، هرگز به سطح غیرقابل‌شناسایی نرسد.

۲. از کاندوم استفاده کنید

استفاده صحیح از کاندوم مردانه یا زنانه می‌تواند احتمال انتقال HIV به شریک جنسی یا ابتلا به آن را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

میزان محافظت به نوع رابطه جنسی بستگی دارد. رابطه مقعدی، به‌ویژه زمانی که فرد دریافت‌کننده رابطه است، از نظر انتقال HIV خطر بیشتری دارد.

برای مثال، اگر شریک جنسیِ واردکننده HIV داشته باشد و هیچ‌یک از دو نفر داروی مؤثر برای HIV مصرف نکنند، احتمال ابتلا به HIV در فرد دریافت‌کننده رابطه مقعدی، در هر بار رابطه، حدود ۱ در ۷۲ گزارش شده است.

استفاده از کاندوم مردانه می‌تواند این خطر را حدود ۷۲ درصد کاهش دهد؛ یعنی خطر تقریبی از ۱ مورد در ۷۲ بار رابطه به حدود ۱ مورد در ۲۵۷ بار رابطه می‌رسد. این ارقام برآوردهای آماری هستند و خطر واقعی هر فرد می‌تواند متفاوت باشد.

نوع دیگری از رابطه مقعدی که همچنان خطر انتقال HIV دارد، زمانی است که فرد در موقعیت واردکننده قرار دارد. در صورت نداشتن کاندوم و آلوده‌بودن شریک جنسی، احتمال ابتلا در هر بار رابطه حدود ۱ در ۹۰۹ گزارش شده است.

در رابطه واژینال محافظت‌نشده با شریک جنسی مبتلا به HIV، احتمال ابتلا برای فردی که واژن او در معرض مایعات جنسی قرار می‌گیرد، حدود ۱ در ۱۲۵۰ در هر بار رابطه گزارش شده است. استفاده از کاندوم می‌تواند این خطر را به‌طور متوسط حدود ۸۰ درصد کاهش دهد.

به خاطر داشته باشید که حتی در صورت نبود خطر قابل‌توجه انتقال HIV، رابطه جنسی بدون کاندوم همچنان می‌تواند موجب انتقال سایر عفونت‌های منتقله از راه تماس جنسی، مانند سوزاک و کلامیدیا، شود.

۳. از داروهای پیشگیری پیش از مواجهه (PrEP) و پس از مواجهه (PEP) استفاده کنید

پیشگیری پیش از مواجهه (PrEP)

PrEP روشی دارویی برای پیشگیری از HIV است که برای افرادی در نظر گرفته می‌شود که خودشان به HIV مبتلا نیستند، اما در معرض خطر قابل‌توجه ابتلا قرار دارند. این داروها با جلوگیری از استقرار و تکثیر ویروس در بدن، احتمال ابتلا را کاهش می‌دهند.

اگر PrEP را طبق دستور مصرف کنید، خطر ابتلا به HIV از راه تماس جنسی می‌تواند تا حدود ۹۹ درصد کاهش یابد.

مدت‌زمان لازم برای رسیدن به حداکثر اثر محافظتی به نوع دارو و راه تجویز آن بستگی دارد. بر اساس اطلاعات این مقاله:

• در رابطه مقعدی از نوع دریافت‌کننده، ممکن است دست‌کم ۷ روز مصرف PrEP لازم باشد تا محافظت مناسب ایجاد شود.
• در رابطه واژینال از نوع دریافت‌کننده یا در افرادی که مواد را تزریق می‌کنند، ممکن است دست‌کم ۲۱ روز زمان لازم باشد.

PrEP را می‌توان به شکل قرص روزانه یا به‌صورت تزریقی دریافت کرد. فاصله تزریق‌ها به نوع دارو بستگی دارد و ممکن است ماهانه، هر دو ماه یا در فواصل طولانی‌تر باشد. انتخاب روش مناسب باید با نظر پزشک انجام شود.

پیشگیری پس از مواجهه (PEP)

PEP یک روش دارویی اورژانسی برای پیشگیری از HIV است که پس از مواجهه احتمالی با ویروس، برای مثال پس از رابطه جنسی محافظت‌نشده، به کار می‌رود.

در صورت مواجهه احتمالی با HIV، درمان PEP باید هرچه سریع‌تر و حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از مواجهه آغاز شود. شروع دیرهنگام درمان می‌تواند اثربخشی آن را کاهش دهد و پس از گذشت این مهلت، معمولاً دیگر برای پیشگیری توصیه نمی‌شود.

اگر احتمال می‌دهید در معرض HIV قرار گرفته‌اید، برای ارزیابی و شروع احتمالی PEP فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید و منتظر بروز علائم نمانید.