داروهای HIV به افراد مبتلا به HIV کمک می‌کنند زندگی طولانی‌تر و سالم‌تری داشته باشند. این داروها بخش ضروری مراقبت و حفظ سلامت فرد هستند. با این حال، عوارض جانبی داروهای HIV و AIDS نیز شایع‌اند. شدت این عوارض می‌تواند از خفیف تا تهدیدکننده حیات متغیر باشد، اما در بسیاری از موارد می‌توان از بروز آن‌ها پیشگیری کرد یا آن‌ها را کنترل و مدیریت نمود.

آیا دچار عارضه جانبی دارو شده‌اید؟ به پزشک خود اطلاع دهید. پیش از مشورت با پزشک، مصرف دارو را قطع نکنید.

در ادامه، مروری بر برخی از شایع‌ترین و همچنین شدیدترین عوارض جانبی داروهای HIV ارائه می‌شود.

عوارض جانبی شایع داروهای HIV

جدول زیر برخی از عوارض جانبی شایع داروهای HIV و نیز تعدادی از احتیاطات مهم را نشان می‌دهد. برای جلوگیری از تداخلات دارویی، حتماً پزشک خود را از تمام داروهایی که مصرف می‌کنید مطلع کنید. همچنین، در صورت بروز هرگونه علامت جدید، غیرمعمول یا طولانی‌مدت، بلافاصله پزشک را در جریان قرار دهید.

مهارکننده‌های نوکلئوزیدی ترانس‌کریپتاز معکوس (NRTIs)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Abacavir (Ziagen؛ همچنین در Epzicom، Triumeq و Trizivir)	واکنش حساسیت مفرط، افزایش کلسترول، احتمال افزایش خطر بیماری قلبی	پیش از شروع مصرف این دارو باید آزمایش ژنتیکی انجام شود.
Emtricitabine (Emtriva؛ همچنین در Biktarvy، Complera، Descovy، Genvoya، Odefsey، Stribild، Symtuza و Truvada)	بثورات پوستی و تیره‌شدن پوست کف دست‌ها یا کف پاها	—
Lamivudine (Epivir؛ همچنین در Cimduo، Combivir، Delstrigo، Dovato، Epzicom، Triumeq و Trizivir)	بثورات پوستی	—
Tenofovir disoproxil fumarate (TDF) (Viread؛ همچنین در Atripla، Cimduo، Complera، Delstrigo، Stribild و Truvada)	آسیب کلیوی و استخوانی	در صورت ابتلا به بیماری کلیوی نباید مصرف شود.
Tenofovir alafenamide (TAF) (Vemlidy؛ همچنین در Biktarvy، Descovy، Genvoya، Odefsey و Symtuza)	افزایش LDL (کلسترول «بد») و افزایش وزن	—
Zidovudine (AZT) (Retrovir؛ همچنین در Combivir و Trizivir)	کم‌خونی، تهوع، استفراغ، اسیدوز لاکتیک، افزایش کلسترول، کاهش چربی در بازوها، پاها یا صورت، کبد چرب	—

مهارکننده‌های غیرنوکلئوزیدی ترانس‌کریپتاز معکوس (NNRTIs)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Doravirine (Pifeltro؛ همچنین در Delstrigo)	بثورات پوستی، افزایش وزن	—
Efavirenz (Sustiva؛ همچنین در Atripla)	خواب‌های واضح و غیرمعمول، اضطراب، افسردگی، بی‌خوابی، بثورات پوستی، آسیب کبدی، افکار خودکشی	در افراد مبتلا به افسردگی یا سایر بیماری‌های روانی نباید استفاده شود.
Etravirine (Intelence)	بثورات پوستی	—
Nevirapine (Viramune)	بثورات پوستی، آسیب کبدی	در افراد مبتلا به مشکلات کبدی نباید استفاده شود؛ همچنین در زنان با CD4 بیش از 250 و مردان با CD4 بیش از 400 نباید استفاده شود.
Rilpivirine (Edurant؛ همچنین در Complera، Juluca و Odefsey)	افسردگی، اختلال خواب، بثورات پوستی، افکار خودکشی	همراه غذا مصرف شود.
Rilpivirine تزریقی عضلانی (همراه با cabotegravir به‌صورت Cabenuva)	واکنش در محل تزریق شامل درد و تورم	در افرادی با CD4 کمتر از 200 یا بار ویروسی HIV بیشتر از 100,000 نباید استفاده شود.

مهارکننده‌های پروتئاز (PIs)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Atazanavir (Reyataz؛ همچنین در Evotaz)	تهوع، استفراغ، اسهال، زردی، سنگ کیسه صفرا و سنگ کلیه، آسیب کبدی، بثورات پوستی، افزایش کلسترول، تغییرات ریتم قلب	همراه غذا مصرف شود.
Darunavir (Prezista؛ همچنین در Prezcobix و Symtuza)	تهوع، استفراغ، اسهال، بثورات پوستی، افزایش کلسترول LDL، آسیب کبدی	همراه غذا مصرف شود.
Lopinavir/ritonavir (Kaletra)	تهوع، استفراغ، اسهال، بثورات پوستی، افزایش کلسترول، آسیب کبدی	همراه غذا مصرف شود.
Ritonavir (Norvir؛ همچنین در دوزهای پایین برای تقویت اثر سایر داروهای PI)	تهوع، استفراغ، تغییر حس چشایی	همراه غذا مصرف شود. این علائم معمولاً زمانی که ritonavir در دوز پایین برای تقویت سایر داروهای PI استفاده می‌شود، ایجاد نمی‌شوند.

مهارکننده‌های همجوشی (Fusion Inhibitor؛ FI)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Enfuvirtide (Fuzeon)	قرمزی، خارش، تورم، درد یا ایجاد توده‌های سفت در محل تزریق	به‌صورت تزریقی تجویز می‌شود.

مهارکننده ورود (Entry Inhibitor)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Maraviroc (Selzentry)	بثورات پوستی، واکنش حساسیت مفرط، آسیب کبدی	برای تعیین اینکه سلول‌های CD4 گیرنده مناسب را دارند یا خیر، باید آزمایش انجام شود.

مهارکننده‌های اینتگراز (Integrase Inhibitors)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Bictegravir (موجود در Biktarvy)	بثورات پوستی، افزایش وزن	—
Cabotegravir (Vocabria)	تب، خستگی، تاول، درد عضلانی یا مفصلی؛ تورم چشم‌ها، دهان و صورت	افراد دارای سابقه عفونت هپاتیت B یا C یا افرادی که برخی تغییرات در آزمایش‌های عملکرد کبد دارند، ممکن است بیشتر در معرض بروز تغییرات جدید یا تشدید تغییرات قبلی باشند.
Cabotegravir و rilpivirine (Cabenuva)	واکنش در محل تزریق، تب، خستگی، سردرد، دردهای اسکلتی‌عضلانی، تهوع، اختلالات خواب، سرگیجه، بثورات پوستی	—
Dolutegravir (Tivicay؛ همچنین در Dovato، Juluca و Triumeq)	بی‌خوابی، افسردگی، بثورات پوستی، افکار خودکشی، افزایش وزن	—
Elvitegravir (Vitekta؛ همچنین در Genvoya و Stribild)	بی‌خوابی، تهوع، اسهال، افسردگی، بثورات پوستی، افکار خودکشی، افزایش کلسترول، افزایش وزن	—
Raltegravir (Isentress)	بی‌خوابی، افسردگی، بثورات پوستی، واکنش حساسیت مفرط، افکار خودکشی، افزایش وزن	—

مهارکننده اتصال به gp120 (gp120 Attachment Inhibitor)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Fostemsavir (Rukobia)	تهوع، اسهال، درد معده، سردرد، بثورات پوستی، خستگی	در کودکان مورد مطالعه قرار نگرفته است.

مهارکننده پس از اتصال (Post-attachment Inhibitor)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Ibalizumab (Trogarzo)	اسهال، بثورات پوستی، آسیب کلیوی	به‌صورت انفوزیون وریدی تجویز می‌شود.

مهارکننده کپسید (Capsid Inhibitor)

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Lenacapavir (Sunlenca)	تهوع، قرمزی یا درد در محل تزریق	نخست به‌صورت قرص و همچنین تزریق تجویز می‌شود.

رژیم تک‌قرصی حاوی دو دارو

دارو	عوارض جانبی شایع	احتیاطات ویژه
Doravirine و islatravir (Idvynso)	اسهال، سرگیجه، خستگی، سردرد، افزایش وزن	به‌صورت یک قرص، روزی یک بار مصرف می‌شود.
Bictegravir و lenacapavir (Bixlenvo)	سردرد، تهوع، اسهال	به‌صورت یک قرص، روزی یک بار مصرف می‌شود.

عوارض کوتاه‌مدت داروهای HIV

وقتی درمان ضدرتروویروسی (ART) را برای نخستین بار شروع می‌کنید یا پزشک داروهای ضدرتروویروسی شما را تغییر می‌دهد، ممکن است در دوره‌ای که بدن با داروهای جدید سازگار می‌شود، عوارض جانبی ایجاد شوند. این عوارض معمولاً طی چند هفته بهتر می‌شوند. در بسیاری از موارد می‌توان با انجام اقدامات ساده یا استفاده از درمان مناسب، از شدت این عوارض کاست یا آن‌ها را برطرف کرد.

اگر علائم شما بهتر نشدند یا شدید یا غیرمعمول بودند، فوراً پزشک خود را مطلع کنید. پزشک می‌تواند مشخص کند که آیا این علائم ناشی از دارو هستند یا علت دیگری دارند.

خستگی

چرت‌های کوتاه ۲۰ تا ۳۰ دقیقه‌ای داشته باشید. در صورت امکان، میزان کار خود را کاهش دهید. وعده‌های غذایی متعادل انرژی مورد نیاز بدن را تأمین می‌کنند و ورزش سبک می‌تواند به افزایش انرژی کمک کند.

تهوع و استفراغ

برخی داروهای HIV باید همراه غذا مصرف شوند. مطمئن شوید که می‌دانید کدام داروها چنین الزامی دارند. اگر مطمئن نیستید، از داروساز سؤال کنید یا برچسب دارو را بررسی نمایید.

از غذاهایی که می‌توانند ناراحتی معده را تحریک کنند، پرهیز کنید. زنجبیل، به‌صورت نوشیدنی زنجبیلی، چای زنجبیل یا بیسکویت زنجبیلی، ممکن است به کاهش ناراحتی معده کمک کند. صبح مقداری بیسکویت ساده مصرف کنید. وعده‌های غذایی کوچک‌تر و غذاهای سرد را ترجیح دهید. برای جلوگیری از کم‌آبی بدن، مایعات فراوان بنوشید.

بدون تأیید پزشک، از داروهای ضداسید یا سایر فرآورده‌های بدون نسخه استفاده نکنید.

اسهال

برای جلوگیری از کم‌آبی بدن، مایعات فراوان بنوشید. درباره اینکه کدام داروهای بدون نسخه برای کنترل اسهال برای شما بی‌خطر هستند، با پزشک خود مشورت کنید.

سردرد

ممکن است یک مسکن بدون نسخه مؤثر باشد. استراحت کنید، مایعات فراوان بنوشید و از صداهای بلند و نور شدید دوری کنید.

بی‌خوابی

مصرف کافئین را محدود کنید و نزدیک زمان خواب از خوردن وعده‌های غذایی سنگین خودداری نمایید. ممکن است وسوسه شوید در طول روز بخوابید، اما بهتر است از چرت‌های روزانه پرهیز کنید و برنامه خواب منظمی داشته باشید.

ایجاد عادت‌های آرام‌بخش پیش از خواب، مانند حمام آب گرم، نوشیدن شیر گرم، گوش‌دادن به موسیقی آرام یا ماساژ، می‌تواند به بدن پیام دهد که زمان خواب فرا رسیده است.

بثورات پوستی

از دوش یا حمام طولانی و داغ و نیز محصولات پوستی حاوی الکل یا مواد شیمیایی خشن اجتناب کنید. برای محافظت از پوست از ضدآفتاب استفاده کنید و در نواحی خشک و خارش‌دار از مرطوب‌کننده یا وازلین استفاده نمایید.

واکنش پوستی محل تزریق

اگر لازم است دارو را خودتان تزریق کنید، با پزشک خود مشورت کنید تا مطمئن شوید روش تزریق را به‌درستی انجام می‌دهید. محل تزریق را تغییر دهید تا پوست و بافت‌های زیرین فرصت ترمیم داشته باشند.

پیش از تزریق، دارو را با قرار دادن در دست‌ها کمی گرم کنید و پس از تزریق، روی محل موردنظر کمپرس سرد قرار دهید.

درد، گزگز یا بی‌حسی در دست‌ها یا پاها

به‌آرامی این نواحی را ماساژ دهید. از کفش یا زیورآلات تنگ استفاده نکنید. مسکن‌های بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن ممکن است کمک‌کننده باشند.

خشکی دهان

آبنبات یا قرص مکیدنی بدون قند مصرف کنید یا آدامس بدون قند بجوید. مایعات فراوان بنوشید. از غذاهای شیرین یا چسبناک و همچنین کافئین پرهیز کنید.

به خاطر داشته باشید که تمام این علائم ممکن است ناشی از یک مشکل سلامتی باشند که ارتباطی با درمان HIV ندارد. اگر به دلیل عوارض جانبی به فکر قطع مصرف دارو افتاده‌اید، همیشه ابتدا با پزشک خود تماس بگیرید.

اگر علائم شما شدید هستند، چه ارتباطی با دارو داشته باشند و چه نداشته باشند، با پزشک تماس بگیرید. در صورت بروز علائم بسیار شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

عوارض بلندمدت داروهای HIV

برخی عوارض ممکن است از بین نروند یا مشکلات جدی ایجاد کنند. با این حال، اغلب راه‌هایی برای کنترل و مدیریت آن‌ها وجود دارد.

تغییر توزیع چربی بدن

ممکن است نحوه تولید، استفاده و ذخیره چربی در بدن تغییر کند. پزشکان این وضعیت را لیپودیستروفی (Lipodystrophy) می‌نامند.

ممکن است چربی در صورت و پاها کاهش یابد، در حالی که میزان چربی در شکم و پشت گردن افزایش پیدا کند. تغییر داروها ممکن است از بدترشدن علائم جلوگیری کند و گزینه‌های درمانی دیگری نیز برای کنترل این وضعیت وجود دارد.

افزایش سطح کلسترول یا تری‌گلیسرید

افزایش این چربی‌های خون می‌تواند خطر مشکلاتی مانند بیماری قلبی را افزایش دهد. رژیم غذایی و سایر تغییرات سبک زندگی معمولاً نخستین گام درمان هستند. پزشک ممکن است داروهایی مانند استاتین‌ها یا فیبرات‌ها را نیز تجویز کند.

افزایش قند خون

ورزش منظم، حفظ وزن سالم و سایر تغییرات سبک زندگی نقطه شروع مناسبی هستند. پزشک ممکن است برای کنترل قند خون دارو نیز تجویز کند.

آسیب کبدی (هپاتوتوکسیسیته)

احتمال بروز این عارضه در افراد مبتلا به هپاتیت B یا C، افرادی که الکل مصرف می‌کنند، افرادی که داروهای دیگری با قابلیت آسیب‌رساندن به کبد مصرف می‌کنند یا افرادی که از قبل دچار بیماری کبدی هستند، بیشتر است.

علائم آسیب کبدی شامل موارد زیر است:

• بثورات پوستی
• درد شکم
• خستگی
• زردی پوست یا چشم‌ها
• کاهش اشتها
• ادرار تیره
• مدفوع کم‌رنگ

پس از شروع درمان HIV، پزشک وضعیت کبد را تحت نظر خواهد داشت و در صورت بروز علائم، ممکن است داروهای شما را تغییر دهد.

کاهش تراکم استخوان

ممکن است خطر شکستگی استخوان، به‌ویژه با افزایش سن، بیشتر شود. ورزش‌های تحمل‌کننده وزن مانند پیاده‌روی یا وزنه‌برداری انجام دهید.

درباره مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین D با پزشک خود مشورت کنید. ممکن است برای درمان یا پیشگیری از پوکی استخوان به دارو نیاز داشته باشید.

افزایش وزن

افزایش وزن با گروه جدیدتر داروهای HIV، یعنی مهارکننده‌های اینتگراز، ارتباط داده شده است؛ با این حال، رابطه دقیق میان این داروها و افزایش وزن هنوز کاملاً روشن نیست.

از آنجا که این گروه یکی از گروه‌های ترجیحی داروهای HIV است، نحوه مدیریت افزایش وزن در این شرایط همچنان موضوعی است که باید با پزشک بررسی شود. درباره گزینه‌های موجود با پزشک خود گفت‌وگو کنید.

مشکلات میتوکندریایی (سمیت میتوکندریایی)

میتوکندری‌ها بخش‌هایی از سلول هستند که نقش اساسی در تولید انرژی دارند.

داروهای HIV از گروه مهارکننده‌های نوکلئوزیدی ترانس‌کریپتاز معکوس (NRTIs) می‌توانند بر عملکرد میتوکندری‌ها تأثیر بگذارند و در بخش‌های مختلف بدن، از جمله قلب، پانکراس، عضلات یا اعصاب، مشکل ایجاد کنند.

اگر نشانه‌های چنین مشکلاتی ایجاد شود، پزشک احتمالاً داروهای شما را تغییر خواهد داد.

تجمع یک فرآورده زائد سلولی؛ اسیدوز لاکتیک

این عارضه شایع نیست، اما می‌تواند طیف وسیعی از مشکلات را ایجاد کند؛ از درد عضلانی گرفته تا نارسایی کبدی.

آسیب میتوکندریایی ممکن است در بروز آن نقش داشته باشد. ممکن است لازم باشد داروهای بیمار تغییر کنند.

عوارض شدید داروهای HIV

در ادامه چند نمونه از عوارض شدیدتر داروهای HIV آورده شده است.

واکنش حساسیت مفرط (Hypersensitivity Reaction؛ HSR)

این واکنش ممکن است در افرادی که abacavir مصرف می‌کنند و از نظر ژنتیکی مستعد بروز HSR هستند، ایجاد شود.

اگر مصرف دارو بلافاصله متوقف نشود، این واکنش می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد. با انجام آزمایش برای شناسایی این استعداد ژنتیکی پیش از شروع دارو، می‌توان از بروز آن پیشگیری کرد.

این واکنش ممکن است طی ۱ تا ۶ هفته پس از شروع دارو ایجاد شود. HSR برای برخی دیگر از داروهای ضدرتروویروسی (ARV) نیز گزارش شده است.

علائم HSR شامل موارد زیر است:

• تب
• بثورات پوستی
• احساس ناخوشی عمومی
• سردرد
• درد عضلانی
• تهوع و استفراغ
• درد شکم

اسیدوز لاکتیک (Lactic Acidosis)

اسیدوز لاکتیک باعث افزایش سطح اسید در خون می‌شود و می‌تواند کشنده باشد. این عارضه ممکن است در اثر مصرف NRTIها ایجاد شود.

علائم اسیدوز لاکتیک شامل موارد زیر است:

• تهوع، استفراغ و درد شکمی مداوم
• خستگی غیرمعمول
• تنگی نفس
• تنفس سریع
• بزرگ‌شدن یا حساسیت کبد
• سرد یا آبی‌شدن دست‌ها و پاها
• ضربان غیرطبیعی قلب
• کاهش وزن

درمان اسیدوز لاکتیک ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تغییر رژیم دارویی، اما فقط تحت نظر پزشک
• تزریق مایعات وریدی، در صورت نیاز در بیمارستان
• مکمل‌های ویتامینی

هایپرگلیسمی (Hyperglycemia)

هایپرگلیسمی به افزایش بیش از حد طبیعی قند خون، یعنی گلوکز، گفته می‌شود. این وضعیت یکی از علائم دیابت است، اما ممکن است فرد بدون ابتلا به دیابت نیز دچار هایپرگلیسمی شود.

مهارکننده‌های پروتئاز، داروهای هورمون رشد و عفونت هپاتیت C می‌توانند خطر بروز این عارضه را افزایش دهند.

علائم هایپرگلیسمی شامل موارد زیر است:

• افزایش دفعات ادرار
• تشنگی یا گرسنگی بیش از حد
• کاهش وزن بدون علت مشخص

درمان هایپرگلیسمی شامل موارد زیر است:

• قطع مهارکننده‌های پروتئاز، اما فقط تحت نظر پزشک
• داروهای کاهنده قند خون خوراکی
• تزریق انسولین زیرجلدی

هایپرلیپیدمی (Hyperlipidemia)

هایپرلیپیدمی به افزایش چربی‌های موجود در خون گفته می‌شود. این چربی‌ها شامل کلسترول و تری‌گلیسرید هستند.

این وضعیت می‌تواند منجر به بیماری قلبی و پانکراتیت (التهاب پانکراس) شود. برخی مهارکننده‌های پروتئاز ممکن است این عارضه را افزایش دهند.

هایپرلیپیدمی معمولاً علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند. تنها راه تشخیص آن، انجام آزمایش‌های آزمایشگاهی حداقل سالی یک بار است.

درمان هایپرلیپیدمی شامل مصرف داروهای کاهنده کلسترول، مانند استاتین‌ها یا فیبرات‌ها، است.

لیپودیستروفی (Lipodystrophy)

لیپودیستروفی که بازچینی یا تغییر توزیع چربی بدن نیز نامیده می‌شود، وضعیتی است که در آن بدن چربی را به شکل متفاوتی تولید، مصرف و ذخیره می‌کند.

این عارضه با مصرف NRTIها و مهارکننده‌های پروتئاز (PIs) و همچنین خود عفونت HIV ارتباط دارد و با داروهای جدیدتر کمتر دیده می‌شود.

علائم لیپودیستروفی شامل موارد زیر است:

• تجمع چربی در گردن یا قسمت فوقانی شانه‌ها، شکم یا پستان‌ها
• کاهش چربی در صورت، بازوها، پاها یا باسن

درمان لیپودیستروفی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تغییر داروهای HIV، اما فقط تحت نظر پزشک
• Tesamorelin (Egrifta) که دارویی است که روزانه به‌صورت تزریق استفاده می‌شود. عوارض آن می‌تواند شامل درد مفصل، قرمزی و بثورات در محل تزریق، درد شکم، تورم و درد عضلانی باشد. این دارو ممکن است باعث افزایش قند خون نیز شود.
• ورزش و تغییر رژیم غذایی
• Glucophage (metformin) که دارویی برای کاهش قند خون بالا و کمک به کاهش چربی شکمی است
• درمان هورمونی، مانند هورمون رشد انسانی، تزریق چربی یا مواد سنتتیک یا استفاده از ایمپلنت‌ها

هپاتوتوکسیسیته (Hepatotoxicity)

هپاتوتوکسیسیته به معنای آسیب کبدی است. این عارضه می‌تواند در اثر چندین گروه از داروهای HIV، از جمله NRTIها، NNRTIها و PIها ایجاد شود.

آسیب کبدی ممکن است شامل التهاب، مرگ سلول‌های کبدی یا تجمع بیش از حد چربی در کبد باشد.

علائم آسیب کبدی شامل موارد زیر است:

• افزایش آنزیم‌های کبدی در خون
• تهوع یا استفراغ
• درد شکم
• کاهش اشتها یا اسهال
• خستگی
• زردشدن پوست و چشم‌ها (یرقان)
• بزرگ‌شدن کبد

درمان آسیب کبدی شامل قطع یا تغییر داروهای HIV است، اما این کار باید فقط تحت نظر پزشک انجام شود.

بثورات پوستی

بثورات پوستی ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشند و در موارد شدید، حداقل ۳۰ درصد از سطح پوست بدن را درگیر کنند. برخی از این بثورات می‌توانند تهدیدکننده حیات باشند.

تقریباً تمام گروه‌های دارویی HIV ممکن است این عارضه را ایجاد کنند.

علائم بثورات شدید

• لکه‌های قرمز مسطح یا برجسته که در مرکز آن‌ها تاول وجود دارد
• ایجاد تاول در دهان، چشم‌ها، ناحیه تناسلی یا سایر نواحی مرطوب بدن
• پوسته‌ریزی پوست که موجب ایجاد زخم‌های دردناک می‌شود
• تب
• سردرد

درمان بثورات پوستی

• تغییر داروها، اما فقط تحت نظر پزشک
• داروهای آنتی‌هیستامین
• در موارد شدید، بستری‌شدن در بیمارستان و دریافت مایعات و داروهای وریدی