آنچه در این مطلب خواهید خواند
اسکن VQ مخفف اسکن تهویه (Ventilation یا V) و پرفیوژن (Perfusion یا Q) ریه است. این یک آزمایش تصویربرداری است که جریان هوا و جریان خون در ریههای شما را اندازهگیری میکند. ممکن است پزشک شما این آزمایش را درخواست کند. در ادامه، اطلاعات بیشتری درباره آنچه باید انتظار داشته باشید ارائه شده است.
اسکن VQ چگونه عمل میکند؟
اسکن VQ یک نوع اسکن هستهای است. این آزمایش جریان هوا (تهویه) و جریان خون (پرفیوژن) در ریهها را اندازهگیری میکند. حروف V و Q یک معادله ریاضی را تشکیل میدهند که به پزشکان کمک میکند میزان جریان هوا و خون را محاسبه کنند.
این اسکن از یک دستگاه ویژه تصویربرداری با اشعه ایکس که در خارج از بدن قرار دارد استفاده میکند. این دستگاه از الگوهای جریان هوا و جریان خون در ریهها تصاویر تهیه میکند.
این اسکن عمدتاً برای کمک به پزشکان در تشخیص وجود لخته خون در ریهها استفاده میشود. این وضعیت «آمبولی ریه» نام دارد. همچنین ممکن است پزشک برای بررسی وضعیت ریهها پیش از انجام برخی جراحیها، این آزمایش را درخواست کند.
اسکن VQ چگونه انجام میشود؟
در اسکن VQ از پزشکی هستهای برای بررسی ریهها استفاده میشود. در این روش، مقدار بسیار کمی از یک ماده رادیواکتیو برای تصویربرداری از جریان هوا به فرایند آزمایش اضافه میشود.
این اسکنها در بیمارستانها یا مراکز رادیولوژی انجام میشوند. برای انجام اسکن VQ معمولاً نیازی به آمادگی خاصی ندارید. ممکن است پزشک از شما بخواهد پیش از انجام این آزمایش یک عکس رادیوگرافی از قفسه سینه تهیه کنید. انجام این آزمایش حدود یک ساعت زمان میبرد.
پیش از هر مرحله تصویربرداری باید نفس خود را حبس کنید. نگه داشتن نفس برای چند دقیقه به شما کمک میکند هنگام حرکت دستگاه اسکنر روی ریهها بیحرکت بمانید تا تصاویر تهیه شوند.
برای بخش تهویه (آزمون جریان هوا)، درست پیش از انجام اسکن VQ باید ماسکی روی بینی و دهان خود قرار دهید تا بتوانید مقادیر کمی از گاز رادیوایزوتوپ و اکسیژن را استنشاق کنید. برای بخش پرفیوژن (آزمون جریان خون)، پزشک مقدار کمی رادیوایزوتوپ را به داخل ورید شما تزریق خواهد کرد.
سپس اسکنر VQ انرژی ساطعشده از رادیوایزوتوپ موجود در بدن شما را دریافت میکند. از این انرژی برای تهیه تصاویر ریهها استفاده میشود.
چرا اسکن VQ انجام میشود؟
اگر پزشک بخواهد خونرسانی در سراسر ریههای شما را ارزیابی کند، اسکن VQ را توصیه خواهد کرد. بیماریهایی مانند اختلالات غیرطبیعی گردش خون یا شانتهای عروق خونی ریوی و همچنین بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) را میتوان با استفاده از این نوع اسکن تشخیص داد یا بیشتر بررسی کرد.
به احتمال زیاد، اگر پزشک به وجود آمبولی ریه مشکوک باشد و شما قادر به انجام آزمایش آنژیوگرافی ریوی با توموگرافی کامپیوتری (CTPA) نباشید، این نوع تصویربرداری را توصیه خواهد کرد.
علائم آمبولی ریه عبارتاند از:
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه که با دم (نفس کشیدن) تشدید میشود
- سرفه خونی
- درد یا تورم پا
- درد پشت
- تعریق بیش از حد
- سبکی سر، سرگیجه یا غش
- آبی شدن لبها یا ناخنها
نتایج به چه معناست
پس از انجام اسکن، نتیجه شما بهصورت طبیعی یا غیرطبیعی گزارش خواهد شد. پزشک بر اساس نتایج به شما کمک میکند مراحل بعدی را تعیین کنید.
نتیجه طبیعی. اگر هر دو ریه بهخوبی عمل کنند و جریان هوا و خون در آنها بهدرستی برقرار باشد، نتیجه طبیعی خواهد بود. هر دو ریه باید از نظر عملکرد و ظاهر مشابه یکدیگر باشند.
نتایج غیرطبیعی. اگر نتیجه اسکن نشان دهد که ریههای شما مقدار مناسب هوا یا خون را دریافت نمیکنند، نتیجه غیرطبیعی گزارش میشود. این وضعیت میتواند نشاندهنده یکی از موارد زیر باشد:
- پنومونیت (التهاب بافت ریه)
- آمبولی ریه
- پنومونی (ذاتالریه)
- آسیب ریوی ناشی از مصرف مزمن دخانیات یا بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
پزشک نتایج را بررسی کرده و بیماری زمینهای مؤثر بر نتیجه اسکن VQ ریه را تشخیص خواهد داد.
شرایطی که میتوانند بر اسکن VQ تأثیر بگذارند
اسکن VQ خطرات کمی دارد. ممکن است در محل تزریق مورد استفاده برای بخش پرفیوژن کمی درد احساس کنید، اما این درد تنها به دلیل ورود سوزن است. در موارد نادر، اسکن VQ میتواند باعث بروز واکنشهایی شود یا برای برخی افراد مناسب نباشد.
واکنش آلرژیک
در موارد بسیار نادر، ممکن است نسبت به رادیوایزوتوپی که استنشاق یا تزریق میشود واکنش آلرژیک داشته باشید. با این حال، این واکنش معمولاً بهسرعت قابل درمان است.
بارداری
این آزمایش از مقادیر بسیار اندکی پرتو استفاده میکند که از طریق استنشاق و تزریق وارد بدن میشوند. اگر احتمال میدهید باردار باشید، حتماً پزشک خود را مطلع کنید.
پرتوهای مورد استفاده خطر اندکی برای شما و جنین دارند. بافت پستان در دوران بارداری نسبت به پرتو حساستر است و انجام این آزمایش باعث افزایش بسیار جزئی خطر سرطان پستان میشود. همچنین جنین نیز مقدار کمی پرتو دریافت میکند که ممکن است در آینده باعث افزایش اندک خطر سرطان برای او شود.
این آزمایش تنها زمانی انجام میشود که از نظر پزشکی ضروری باشد و مزایای تشخیص و درمان یک بیماری بالقوه تهدیدکننده حیات، مانند لخته خون در ریه، از این خطرات بیشتر باشد.
واکنش به سوراخ شدن پوست با سوزن
احتمال اندکی وجود دارد که در محل تزریق رادیوایزوتوپ دچار عفونت یا کبودی شوید. این خطر بسیار نادر است و به نحوه واکنش بدن شما به سوزنهای وریدی بستگی دارد.
