بیش از یک نفر از هر پنج بزرگسال جوان ۱۸ تا ۳۰ ساله نگران است که در معرض خطر ابتلا به HIV قرار داشته باشد. این نگرانی ممکن است به‌ویژه زمانی بیشتر شود که فرد به‌تازگی با شخصی که آزمایش HIV او مثبت بوده یا وضعیت HIV او مشخص نبوده است، رابطه جنسی بدون محافظت داشته باشد.
بااین‌حال، در برخی شرایط، خطر انتقال ویروس کمتر از چیزی است که به نظر می‌رسد. برای مثال، بر اساس برآوردهای ارائه‌شده در این مقاله، احتمال انتقال HIV به زنی که با مرد مبتلا به HIV رابطه جنسی واژینال بدون کاندوم دارد، در هر بار رابطه حدود ۸ مورد در هر ۱۰ هزار بار است. در مقابل، احتمال انتقال ویروس در رابطه جنسی مقعدی بدون کاندوم به‌مراتب بیشتر است. استفاده مشترک از سوزن نیز خطر ابتلا را افزایش می‌دهد. اما نوشیدن آب یا نوشیدنی از یک لیوان مشترک با فرد مبتلا به HIV، عملاً خطر انتقال این ویروس را به همراه ندارد.
برای محافظت از خود در برابر HIV، لازم است نکات زیر را بدانید.
۱. نگران تماس‌های روزمره نباشید
اگر فردی مبتلا به HIV را می‌شناسید یا با او زندگی می‌کنید، نیازی نیست نگران انتقال ویروس از طریق تماس‌های معمول روزانه باشید. می‌توانید او را در آغوش بگیرید، با او دست بدهید، از یک سرویس بهداشتی مشترک استفاده کنید، از یک لیوان آب بنوشید، بدون اینکه نگران انتقال HIV از این راه‌ها باشید.
HIV از طریق خون و برخی مایعات بدن، مانند مایع منی، منتقل می‌شود؛ اما بزاق راه انتقال این ویروس نیست. همچنین، خوردن غذایی که فرد مبتلا به HIV تهیه کرده است، باعث ابتلا نمی‌شود. حتی اگر مقدار اندکی خون آلوده به HIV وارد غذا شده باشد، ویروس خارج از بدن برای مدت طولانی زنده نمی‌ماند و اسید معده نیز آن را از بین می‌برد.
بااین‌حال، بهتر است از مسواک مشترک استفاده نکنید و غذای جویده‌شده توسط فرد مبتلا به HIV را نخورید. اگرچه موارد انتقال از این طریق بسیار نادر هستند، گزارش‌هایی از چنین مواردی وجود داشته است. دلیل این مسئله آن است که اگر در دهان فرد مبتلا خون وجود داشته باشد، ممکن است این خون از طریق زخم باز یا آسیب مخاطی وارد بدن فرد دیگر شود.
۲. رابطه جنسی ایمن داشته باشید
استفاده از کاندوم یکی از مؤثرترین راه‌ها برای پیشگیری از انتقال HIV در رابطه جنسی است؛ زیرا کاندوم سالم، در صورت استفاده صحیح، مانعی در برابر انتقال ویروس ایجاد می‌کند. بااین‌حال، برای برخورداری از حداکثر محافظت، باید در هر بار رابطه جنسی از کاندوم به‌درستی استفاده کنید.
کاندوم‌های لاتکس محافظت بسیار خوبی در برابر HIV فراهم می‌کنند. اگر به لاتکس حساسیت دارید، می‌توانید از کاندوم‌های پلی‌یورتان (نوعی پلاستیک) یا پلی‌ایزوپرن (لاستیک مصنوعی) استفاده کنید. از کاندوم‌هایی که از غشای طبیعی، مانند پوست بره، ساخته شده‌اند برای پیشگیری از HIV استفاده نکنید؛ زیرا این نوع کاندوم‌ها دارای منافذی هستند که مانع قابل‌اعتمادی در برابر انتقال ویروس ایجاد نمی‌کنند.
برای کاهش احتمال پارگی کاندوم هنگام رابطه جنسی، از روان‌کننده‌های بر پایه آب یا سیلیکون استفاده کنید. روان‌کننده‌های روغنی، مانند وازلین، روغن معدنی یا روغن ماساژ، ممکن است به کاندوم آسیب بزنند و احتمال پارگی آن را افزایش دهند.
۳. از مصرف مواد غیرقانونی و رفتارهای پرخطر پرهیز کنید
اگر سوزن یا سرنگ تزریق را با دیگران به‌صورت مشترک استفاده کنید، در معرض خطر بالای ابتلا به HIV قرار می‌گیرید. ایمن‌ترین اقدام این است که هرگز سوزن یا سرنگ خود را با فرد دیگری به اشتراک نگذارید و فقط از سوزن‌های نو و استریل استفاده کنید. برخی داروخانه‌ها این وسایل را حتی بدون نسخه نیز عرضه می‌کنند.
اگر به سوزن نو دسترسی ندارید، می‌توان سوزن استفاده‌شده را با سفیدکننده (وایتکس) تمیز کرد؛ بااین‌حال، این کار خطر انتقال HIV را به‌طور کامل از بین نمی‌برد و همچنان احتمال ابتلا وجود دارد.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
اگرچه مصرف مواد غیرقانونی از طریق تزریق یکی از رفتارهای پرخطر برای انتقال HIV است، مصرف هر نوع ماده روان‌گردان تفریحی نیز می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد. این مواد ممکن است قدرت تصمیم‌گیری و کنترل رفتار را کاهش دهند و احتمال برقراری رابطه جنسی بدون محافظت را بیشتر کنند. در نتیجه، خطر مواجهه با HIV افزایش می‌یابد. اگر مواد روان‌گردان مصرف می‌کنید، همراه داشتن کاندوم می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.
۴. با استفاده از PrEP از خود محافظت کنید
ممکن است شرایطی داشته باشید که احتمال مواجهه با HIV را افزایش دهد؛ برای مثال، ممکن است سوزن تزریق را با دیگران به اشتراک بگذارید یا شریک جنسی شما مبتلا به HIV باشد.
اگر شریک جنسی مبتلا به HIV داروهای خود را به‌طور منظم مصرف کند و بار ویروسی او به سطح غیرقابل‌شناسایی رسیده باشد، احتمال انتقال ویروس از طریق رابطه جنسی بسیار ناچیز است. بااین‌حال، اگر داروهای خود را به‌طور منظم مصرف نکند یا وضعیت بار ویروسی او مشخص نباشد، ممکن است همچنان در معرض خطر باشید.
یکی از روش‌های پیشگیری از ابتلا، مصرف داروهای پیشگیرانه پیش از مواجهه با ویروس است که با نام PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) شناخته می‌شود. این روش برای افرادی به کار می‌رود که مبتلا به HIV نیستند، اما ممکن است در معرض آن قرار بگیرند.
یکی از گزینه‌های PrEP، مصرف روزانه قرص است. داروی ترووادا (Truvada) حاوی دو ماده دارویی به نام‌های امتریکیتابین (Emtricitabine) و تنوفوویر دیزوپروکسیل فومارات (Tenofovir disoproxil fumarate) است. این داروها در گروه داروهای ضدرتروویروسی قرار دارند و با مهار تکثیر ویروس، از استقرار و گسترش عفونت در بدن جلوگیری می‌کنند.
اگر با فرد مبتلا به HIV رابطه جنسی بدون محافظت داشته باشید، مصرف روزانه PrEP، در صورت استفاده صحیح و منظم، می‌تواند خطر ابتلا از طریق رابطه جنسی را حدود ۹۹ درصد کاهش دهد. در افرادی که مواد را تزریق می‌کنند، میزان کاهش خطر کمتر است، اما مصرف منظم دارو همچنان می‌تواند خطر انتقال HIV از طریق تزریق را دست‌کم ۷۴ درصد کاهش دهد. برای دستیابی به چنین سطحی از محافظت، رعایت دقیق برنامه مصرف دارو ضروری است.
داروی مشابهی به نام دسکووی (Descovy) نیز برای پیشگیری از HIV تأیید شده است؛ بااین‌حال، این دارو برای زنانی که در معرض HIV از طریق رابطه جنسی واژینال پذیرنده هستند توصیه نمی‌شود، زیرا اثربخشی آن در این گروه به‌اندازه کافی بررسی نشده است.
داروی کابوتگراویر (Cabotegravir) نیز یکی دیگر از گزینه‌های پیشگیری است. شکل تزریقی طولانی‌اثر آن با نام تجاری آپرتود (Apretude) عرضه می‌شود. طبق توضیحات مقاله، تزریق‌ها در ابتدا با دو نوبت تزریق با فاصله یک ماه انجام می‌شوند و پس از آن، تزریق هر دو ماه یک‌بار ادامه می‌یابد. مقاله اثربخشی این روش را حدود ۹۰ درصد گزارش کرده است. شکل خوراکی کابوتگراویر نیز با نام ووکابریا (Vocabria) شناخته می‌شود.
اگر قصد استفاده از PrEP را دارید، با پزشک مشورت کنید. پیش از شروع مصرف، باید آزمایش HIV انجام دهید تا مشخص شود که از قبل به ویروس مبتلا نیستید. در طول مصرف این داروها نیز لازم است به‌طور منظم آزمایش بدهید؛ طبق توصیه این مقاله، آزمایش‌ها باید هر سه ماه یک‌بار تکرار شوند.
بسیاری از طرح‌های بیمه درمانی هزینه این داروها را پوشش می‌دهند. اگر بیمه ندارید، پزشک می‌تواند به شما کمک کند تا برنامه‌های حمایتی برای تأمین هزینه دارو را پیدا کنید.
