آنچه در این مطلب خواهید خواند
احتمال ابتلا به سرطان دهانه رحم در زنان مبتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) حدود ۶ برابر بیشتر از زنانی است که HIV ندارند. در واقع، HIV در حدود ۵ درصد از موارد سرطان دهانه رحم در سراسر جهان نقش دارد. سرطان دهانه رحم همچنین یکی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر در زنان مبتلا به HIV است. اما علت این ارتباط چیست؟ در ادامه، آنچه تحقیقات علمی درباره این موضوع نشان می‌دهد، بررسی می‌شود.
ارتباط بین HIV و سرطان دهانه رحم
زنان مبتلا به HIV بیشتر در معرض ابتلا به ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) قرار دارند؛ ویروسی که ارتباط شناخته‌شده‌ای با سرطان دهانه رحم دارد.
هر دو ویروس HIV و HPV از طریق رابطه جنسی منتقل می‌شوند، اما ویروس‌های متفاوتی هستند. هر دو می‌توانند از طریق تماس جنسی و تبادل ترشحات بدن، از جمله در رابطه واژینال یا مقعدی، منتقل شوند. با این حال، HPV علاوه بر این موارد می‌تواند از طریق رابطه جنسی دهانی و حتی تماس نزدیک پوست با پوست نیز منتقل شود. خطر انتقال HIV از طریق رابطه جنسی دهانی بسیار پایین است.
در مورد هر دو عفونت، ممکن است فرد اصلاً نداند که به ویروس مبتلاست و بدون اطلاع آن را به دیگران منتقل کند. در مورد HPV نیز ممکن است سال‌ها طول بکشد تا علائم ظاهر شوند.
HIV و HPV از نظر پزشکی یک عفونت واحد یا یک بیماری مشترک نیستند، اما تحقیقات نشان می‌دهد که ابتلا به HIV احتمال عفونت HPV را افزایش می‌دهد. همچنین، چون HIV باعث ضعیف شدن سیستم ایمنی می‌شود، بدن دشوارتر می‌تواند عفونت HPV را به‌طور طبیعی از بین ببرد.
در صورتی که عفونت HPV باقی بماند، احتمال ایجاد سلول‌های غیرطبیعی و پیش‌سرطانی در دهانه رحم افزایش پیدا می‌کند. این تغییرات که نئوپلازی داخل‌اپی‌تلیالی دهانه رحم (CIN) نام دارند، در افراد مبتلا به HIV حدود ۴ تا ۵ برابر شایع‌تر هستند.
اگر CIN درمان نشود، ممکن است در نهایت به سرطان دهانه رحم تبدیل شود.
از سوی دیگر، برخی مطالعات نشان داده‌اند که در افراد مبتلا به HPV، احتمال ابتلا به HIV نیز بیشتر است.
عوارض و پیامدهای ابتلای همزمان به HIV و سرطان دهانه رحم
در حدود ۹۰ درصد موارد، عفونت HPV خودبه‌خود برطرف می‌شود و معمولاً طی حدود ۲ سال از بین می‌رود. اما اگر عفونت باقی بماند، خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم و برخی بیماری‌های دیگر افزایش پیدا می‌کند.
در فردی که سیستم ایمنی سالمی دارد، ممکن است ۱۵ تا ۲۰ سال طول بکشد تا عفونت پایدار HPV به سرطان دهانه رحم منجر شود. اما در فرد مبتلا به HIV که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارد، این روند ممکن است سریع‌تر شود و گاهی طی ۵ تا ۱۰ سال اتفاق بیفتد.
عوارض و خطرات دیگر عبارت‌اند از:
- احتمال رشد سریع‌تر سرطان
- احتمال کمتر کوچک شدن تومور یا کاهش سلول‌های سرطانی در پاسخ به درمان
- احتمال بیشتر عود سرطان پس از درمان
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) سرطان دهانه رحم را در گروه بیماری‌های تعریف‌کننده ایدز (AIDS-defining illnesses) قرار می‌دهد. به این معنا که وجود سرطان دهانه رحم در فرد مبتلا به HIV می‌تواند نشان‌دهنده پیشرفت عفونت HIV به مرحله پیشرفته یا ایدز باشد.
همچنین افرادی که همزمان به HIV و سرطان دهانه رحم مبتلا هستند، در مقایسه با افرادی که این دو بیماری را همزمان ندارند، احتمال بیشتری برای مرگ ناشی از بیماری دارند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
سرطان دهانه رحم در صورتی که زود تشخیص داده شود، معمولاً قابل درمان است. میزان خطر ابتلا به آن در نقاط مختلف جهان متفاوت است و این تفاوت تا حد زیادی به دسترسی افراد به روش‌های پیشگیری، غربالگری و درمان مربوط می‌شود.
در کشورهای کم‌درآمد، HIV و سرطان دهانه رحم تأثیر نامتناسب بیشتری بر زنان دارند، زیرا دسترسی به خدمات پیشگیری، غربالگری و درمان ممکن است محدود باشد.
در کشورهای پردرآمد، مانند آمریکا و برخی کشورهای غربی، حدود ۵ درصد از موارد سرطان دهانه رحم در زنان مبتلا به HIV دیده می‌شود. یکی از دلایل این میزان پایین‌تر، وجود برنامه‌های مؤثر پیشگیری و تشخیص زودهنگام است، از جمله:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
- آزمایش HIV برای تشخیص زودهنگام و شروع درمان
- واکسن HPV که ایمن و مؤثر است
- برنامه‌های منظم غربالگری سرطان دهانه رحم
در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط که شیوع HPV و HIV در آنها بالاست، زنان مبتلا به HIV خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان دهانه رحم دارند.
برای مثال، در ۹ کشور در جنوب و شرق آفریقا، حدود ۴۰ درصد از زنان مبتلا به سرطان دهانه رحم، همزمان HIV نیز دارند. برآوردها نشان می‌دهد که در میان ۶ کشور از این مجموعه، زنان مبتلا به HIV و سرطان دهانه رحم تقریباً نیمی از موارد زنان دارای عفونت همزمان HIV و HPV در سراسر جهان را تشکیل می‌دهند.
بر اساس یک مطالعه، در زامبیا تنها حدود ۲۷ درصد زنان ۳۰ تا ۴۹ ساله برای سرطان دهانه رحم غربالگری شده‌اند. خدمات غربالگری منظم و درمان مناسب در این کشور به‌طور گسترده در دسترس نیست.
در سطح جهانی نیز در برخی کشورها، واکسن HPV تنها برای حدود یک‌سوم جمعیت زنان در دسترس است.
برای پیشگیری از HPV و سرطان دهانه رحم چه می‌توان کرد؟
در زنان مبتلا به HIV، یکی از بهترین روش‌های پیشگیری از عفونت HPV، دریافت واکسن HPV مورد تأیید سازمان‌های معتبر است. این واکسن ایمن و مؤثر است و از ابتلا به چندین بیماری، از جمله سرطان دهانه رحم، پیشگیری می‌کند.
بر اساس توصیه‌های CDC، واکسن HPV برای گروه‌های زیر توصیه می‌شود:
- همه نوجوانان حدود ۱۱ تا ۱۲ سال
- همه افراد تا ۲۶ سالگی در صورتی که قبلاً واکسینه نشده باشند
برای کاهش خطر سرطان دهانه رحم نیز انجام آزمایش پاپ‌اسمیر (Pap test) و آزمایش HPV اهمیت زیادی دارد. این آزمایش‌ها می‌توانند تغییرات پیش‌سرطانی را قبل از تبدیل شدن به سرطان شناسایی کنند یا سرطان را در مراحل اولیه تشخیص دهند.
آزمایش پاپ‌اسمیر
پاپ‌اسمیر یا پاپ‌تست آزمایشی است که برای شناسایی سلول‌های پیش‌سرطانی یا تغییرات غیرطبیعی سلول‌های دهانه رحم انجام می‌شود؛ تغییراتی که در صورت عدم درمان ممکن است به سرطان دهانه رحم تبدیل شوند.
غربالگری معمولاً می‌تواند از ۲۱ سالگی آغاز شود. اگر نتیجه آزمایش طبیعی باشد، پزشک ممکن است توصیه کند آزمایش بعدی ۳ سال بعد انجام شود.
آزمایش HPV
این آزمایش برای شناسایی ویروس HPV، یعنی ویروسی که عامل اصلی بسیاری از موارد سرطان دهانه رحم است، انجام می‌شود.
آزمایش HPV را می‌توان همزمان با پاپ‌اسمیر انجام داد که به آن آزمایش همزمان (Co-testing) گفته می‌شود.
در زنان مبتلا به HIV که ۳۰ سال یا بیشتر دارند، آزمایش HPV در بسیاری از برنامه‌های غربالگری به‌صورت روتین انجام می‌شود؛ البته برخی زنان مبتلا به HIV همچنان فقط با پاپ‌اسمیر و بدون غربالگری روتین HPV پیگیری می‌شوند.
در صورت منفی بودن نتیجه، بسته به برنامه غربالگری و شرایط فرد، ممکن است آزمایش بعدی هر ۳ سال یک‌بار انجام شود.
راهکارهای جهانی برای کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان دهانه رحم در زنان مبتلا به HIV
برنامه مشترک سازمان ملل متحد در زمینه HIV/AIDS برای کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان دهانه رحم در زنان مبتلا به HIV، به‌ویژه در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط، اقدامات زیر را توصیه می‌کند:
- آموزش بهداشت، از جمله آموزش جنسی متناسب با سن
- واکسیناسیون HPV در دختران نوجوان
- غربالگری همه زنان در معرض خطر سرطان دهانه رحم
- گنجاندن مشاوره، آزمایش و درمان HIV در برنامه‌های غربالگری
- درمان ضایعات پیش‌سرطانی دهانه رحم و همچنین درمان سرطان دهانه رحم تهاجمی و پیشرفته
جمع‌بندی
ارتباط اصلی بین HIV و سرطان دهانه رحم مستقیم نیست؛ بلکه ضعف سیستم ایمنی ناشی از HIV باعث می‌شود عفونت HPV راحت‌تر پایدار بماند و احتمال ایجاد ضایعات پیش‌سرطانی و در نهایت سرطان دهانه رحم افزایش یابد. بنابراین، واکسیناسیون HPV، غربالگری منظم دهانه رحم و تشخیص و درمان مناسب HIV نقش مهمی در پیشگیری از این سرطان دارند.
