بیکتاروی چگونه برای درمان عفونت HIV عمل می‌کند؟

ممکن است نام بیکتاروی (Biktarvy) را شنیده باشید. این دارو در سال ۲۰۱۸ توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) برای درمان HIV تأیید شد.

بیکتاروی ممکن است در شرایط زیر مورد استفاده قرار گیرد:

• اگر تاکنون برای HIV تحت درمان قرار نگرفته‌اید.
• اگر تحت درمان HIV هستید، اما ویروس همچنان در بدن قابل شناسایی است و به بیکتاروی مقاوم نیست.
• اگر عفونت HIV شما در حال حاضر تحت کنترل است.
• اگر نیاز دارید درمان خود را از یک داروی ضد HIV دیگر به بیکتاروی تغییر دهید و ویروس شما به بیکتاروی مقاوم نیست.

بیکتاروی در واقع سه داروی ضد HIV را در یک قرص ترکیب می‌کند:

• بیکتگراویر (Bictegravir): مهارکننده اینتگراز
• امتریسیتابین (Emtricitabine): مهارکننده نوکلئوزیدی/نوکلئوتیدی ترانسکریپتاز معکوس (NRTI)
• تنوفوویر آلفنامید (Tenofovir alafenamide): مهارکننده نوکلئوزیدی/نوکلئوتیدی ترانسکریپتاز معکوس (NRTI)

امتریسیتابین و تنوفوویر آلفنامید سال‌هاست برای درمان HIV مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بیکتاروی چگونه HIV را درمان می‌کند؟

HIV ویروسی است که در سراسر بدن منتشر می‌شود و به سیستم ایمنی آسیب می‌رساند. تضعیف سیستم ایمنی باعث می‌شود فرد در برابر سایر عفونت‌ها آسیب‌پذیرتر باشد و احتمال ابتلا به بیماری‌های شدید افزایش یابد.

سه داروی موجود در بیکتاروی به‌صورت همزمان عمل می‌کنند تا از تکثیر و انتشار HIV در بدن جلوگیری کنند. این کار به محافظت از سیستم ایمنی کمک می‌کند و ممکن است احتمال انتقال ویروس به دیگران را نیز کاهش دهد.

بیکتاروی به‌صورت یک قرص، روزی یک بار مصرف می‌شود. بنابراین لازم نیست چند داروی مختلف را در زمان‌های متفاوت مصرف کنید. مصرف تنها یک قرص می‌تواند پایبندی به درمان را آسان‌تر کند؛ موضوعی که برای کنترل HIV اهمیت بسیار زیادی دارد.

بیکتاروی می‌تواند به کنترل HIV کمک کند، اما درمان قطعی یا ریشه‌کن‌کننده HIV نیست. همچنین از ابتلا به سایر عفونت‌های مقاربتی (STI) مانند هرپس، سوزاک یا کلامیدیا پیشگیری نمی‌کند.

هشدارهای مهم ایمنی

هشدار: شعله‌ور شدن هپاتیت B پس از قطع بیکتاروی

این مهم‌ترین هشدار ایمنی درباره بیکتاروی است.

اگر فردی همزمان به HIV و هپاتیت B مبتلا باشد، قطع مصرف بیکتاروی می‌تواند باعث تشدید ناگهانی و شدید هپاتیت B شود. این وضعیت در مواردی می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد.

پزشک باید پیش از شروع بیکتاروی، شما را از نظر هپاتیت B بررسی کند. اگر به هپاتیت B مبتلا باشید، عملکرد کبد باید به‌طور منظم پایش شود و این بررسی‌ها باید تا چند ماه پس از قطع بیکتاروی نیز ادامه یابد.

هرگز بدون مشورت با پزشک مصرف بیکتاروی را قطع نکنید.

هشدار: اسیدوز لاکتیک و مشکلات شدید کبدی

یک عارضه نادر اما بالقوه کشنده به نام اسیدوز لاکتیک، یعنی افزایش بیش از حد اسید لاکتیک در خون، در ارتباط با داروهایی از گروه دارویی موجود در بیکتاروی گزارش شده است.

همچنین التهاب و تورم شدید کبد همراه با تجمع چربی در کبد نیز گزارش شده است که می‌تواند کشنده باشد.

در صورت بروز هر یک از علائم زیر، مصرف بیکتاروی را متوقف کرده و فوراً تحت مراقبت اورژانسی قرار بگیرید:

• درد یا ضعف غیرمعمول عضلات
• مشکل در تنفس
• درد شکم همراه با تهوع یا استفراغ
• سرد یا متمایل به آبی شدن دست‌ها یا پاها
• سرگیجه یا احساس سبکی سر
• ضربان قلب سریع یا نامنظم
• زرد شدن پوست یا سفیدی چشم‌ها

بیکتاروی چگونه برای درمان HIV مورد مطالعه قرار گرفته است؟

چندین مطالعه بالینی برای بررسی ایمنی و اثربخشی بیکتاروی در درمان HIV انجام شده است.

در دو مطالعه بزرگ، افرادی بررسی شدند که تاکنون برای HIV درمان نشده بودند. در این مطالعات، بیکتاروی با یک درمان خط اول دیگر برای HIV که توسط وزارت بهداشت و خدمات انسانی ایالات متحده (HHS) توصیه می‌شود، مقایسه شد.

هر دو مطالعه ۱۴۴ هفته ادامه داشتند. بیکتاروی از نظر اثربخشی، عملکردی مشابه درمان مقایسه‌ای داشت. در هیچ‌یک از این مطالعات، فردی دچار مقاومت ویروس به بیکتاروی نشد.

در چند مطالعه دیگر، افرادی بررسی شدند که HIV آنها از قبل تحت کنترل بود. برخی بیماران درمان فعلی خود را ادامه دادند و برخی دیگر درمان خود را به بیکتاروی تغییر دادند.

این مطالعات بین ۲۴ تا ۴۸ هفته ادامه داشتند و بیکتاروی در تمام این مطالعات توانست HIV را تحت کنترل نگه دارد. در هیچ‌یک از این مطالعات نیز مقاومت به بیکتاروی ایجاد نشد.

برخی مطالعات برای بررسی اثرات طولانی‌مدت، برای مدت بیشتری ادامه پیدا کردند. بیکتاروی از سال ۲۰۱۵ در افرادی که قبلاً برای HIV درمان نشده بودند و از سال ۲۰۱۷ در افرادی که از قبل تحت درمان HIV قرار داشتند، مورد مطالعه قرار گرفته است.

چه افرادی در این مطالعات شرکت داشتند؟

بیکتاروی در گروه‌های مختلفی از افراد مورد مطالعه قرار گرفته است، از جمله:

• بزرگسالان، از جمله افراد ۶۵ ساله و بالاتر، همچنین نوجوانان و کودکان
• افراد مذکر و مؤنث
• افراد آسیایی، سیاه‌پوست، اسپانیایی‌تبار/لاتین‌تبار و سفیدپوست

شواهد مربوط به اثربخشی بیکتاروی تا چه حد قوی است؟

مطالعات بالینی نشان داده‌اند که بیکتاروی برای درمان HIV مؤثر است. با این حال، مانند تمام داروها، این دارو نیز می‌تواند خطرات و عوارض جدی داشته باشد که باید از آنها آگاه باشید.

وزارت بهداشت و خدمات انسانی ایالات متحده (HHS)، بیکتاروی را به‌عنوان یکی از چند گزینه درمانی خط اول برای افرادی که تاکنون تحت درمان HIV قرار نگرفته‌اند، توصیه می‌کند.

بیکتاروی چگونه مصرف می‌شود؟

بیکتاروی به‌صورت یک قرص خوراکی، روزی یک بار مصرف می‌شود.

می‌توان آن را در هر زمانی از روز، همراه غذا یا بدون غذا مصرف کرد.

مصرف منظم روزانه دارو و نداشتن دوزهای فراموش‌شده، برای کنترل HIV بسیار مهم است.

اگر مصرف یک دوز را فراموش کردید، به‌محض اینکه به یاد آوردید آن را مصرف کنید. اگر تقریباً زمان مصرف دوز بعدی فرا رسیده است، دوز فراموش‌شده را مصرف نکنید و دوز بعدی را طبق برنامه معمول مصرف کنید.

هرگز دو دوز را به‌طور همزمان مصرف نکنید.

همچنین بدون مشورت با پزشک مصرف بیکتاروی را قطع نکنید، به‌ویژه اگر به هپاتیت B مبتلا هستید.

برای کنترل عوارض جانبی چه کارهایی می‌توان انجام داد؟

شایع‌ترین عوارض جانبی بیکتاروی عبارت‌اند از:

• اسهال
• تهوع
• سردرد

اسهال:
مایعات کافی بنوشید تا دچار کم‌آبی بدن نشوید.

تهوع:
می‌توانید بیکتاروی را همراه غذا یا یک میان‌وعده سبک مصرف کنید. خوردن وعده‌های غذایی کوچک‌تر و در دفعات بیشتر نیز ممکن است کمک‌کننده باشد.

سردرد:
استراحت کافی داشته باشید و به اندازه کافی آب بنوشید.

برخی داروهای بدون نسخه یا داروهای تجویزی نیز ممکن است برای کنترل این عوارض کمک‌کننده باشند. برای دریافت توصیه مناسب، با پزشک یا سایر اعضای تیم درمانی خود مشورت کنید.

عوارض جانبی جدی‌تر در بخش هشدارهای ایمنی توضیح داده شده‌اند. این فهرست شامل تمام عوارض احتمالی بیکتاروی نیست.

هر علامتی که شما را نگران یا ناراحت می‌کند، به پزشک یا سایر اعضای تیم درمانی خود اطلاع دهید.

چه تداخلات دارویی ممکن است رخ دهد؟

برخی داروها نباید همراه با بیکتاروی مصرف شوند:

دوفِتیلاید (Dofetilide؛ Tikosyn):
دارویی برای درمان اختلالات ریتم قلب است. مصرف همزمان دوفیتیلاید و بیکتاروی می‌تواند غلظت دوفیتیلاید را در خون به سطوح خطرناک افزایش دهد و باعث بروز یک مشکل قلبی تهدیدکننده حیات شود.

اگر دوفیتیلاید مصرف می‌کنید، نباید بیکتاروی مصرف کنید.

ریفامپین (Rifampin؛ Rifadin, Rimactane):
یک آنتی‌بیوتیک است که برای درمان سل استفاده می‌شود. مصرف همزمان ریفامپین با بیکتاروی می‌تواند اثر بیکتاروی را کاهش دهد یا باعث شود دارو دیگر به‌خوبی عمل نکند و در نتیجه احتمال ایجاد مقاومت HIV به درمان افزایش یابد.

اگر ریفامپین مصرف می‌کنید، نباید بیکتاروی مصرف کنید.

برخی داروها و مکمل‌های دیگر نیز می‌توانند بر اثربخشی بیکتاروی تأثیر بگذارند:

آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم:
بیکتاروی را حداقل ۲ ساعت قبل یا حداقل ۶ ساعت بعد از مصرف این آنتی‌اسیدها مصرف کنید.

مکمل‌های کلسیم یا آهن:
اگر همزمان مکمل کلسیم یا آهن مصرف می‌کنید، بیکتاروی را همراه غذا مصرف کنید.

علف چای (St. John’s Wort):
این فرآورده گیاهی می‌تواند اثربخشی بیکتاروی را کاهش دهد. در صورت مصرف آن، پزشک خود را مطلع کنید.

همیشه پزشک و داروساز خود را از تمام داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه، ویتامین‌ها، مواد معدنی، فرآورده‌های گیاهی و سایر مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید یا اخیراً مصرف کرده‌اید، مطلع کنید.

آیا احتیاط‌های مهم دیگری نیز وجود دارد؟

مشکلات کلیوی

بیکتاروی برای افرادی که بیماری کلیوی قابل‌توجه دارند، به‌ویژه در مواردی که eGFR کمتر از ۳۰ میلی‌لیتر در دقیقه باشد، توصیه نمی‌شود.

اگر بیماری کلیوی دارید یا دیالیز می‌شوید، حتماً با پزشک درباره مناسب بودن بیکتاروی برای شرایط خود مشورت کنید.

سندرم بازسازی ایمنی (IRIS)

هنگامی که درمان HIV را آغاز می‌کنید، سیستم ایمنی که در حال بهبود است ممکن است به عفونت‌هایی که از قبل در بدن وجود داشته‌اند، واکنش شدیدتری نشان دهد.

این وضعیت که به آن سندرم بازسازی ایمنی یا IRIS گفته می‌شود، ممکن است مدت کوتاهی پس از شروع بیکتاروی باعث بروز علائم جدید یا تشدید علائم قبلی شود.

اگر پس از شروع درمان متوجه علائم جدیدی شدید، فوراً پزشک خود را مطلع کنید.

بارداری

اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، پزشک خود را مطلع کنید.

سطح بیکتاروی در خون ممکن است در دوران بارداری کاهش یابد؛ بنابراین ممکن است پزشک لازم بداند بار ویروسی HIV را با دقت بیشتری پایش کند.

شیردهی

اگر در حال شیردهی هستید یا قصد دارید به نوزاد خود شیر بدهید، ابتدا با پزشک مشورت کنید.

بیکتاروی وارد شیر مادر می‌شود. شیردهی هنگام مصرف بیکتاروی، در صورتی که نوزاد HIV نداشته باشد یا داشته باشد، با سه خطر همراه است:

• امکان انتقال HIV به نوزادی که HIV ندارد
• در صورتی که نوزاد مبتلا به HIV باشد، احتمال دشوارتر شدن درمان HIV در نوزاد
• قرار گرفتن نوزاد در معرض بیکتاروی و احتمال بروز عوارض جانبی دارو

از کجا بفهمم بیکتاروی مؤثر واقع شده است؟

پزشک شما در طول درمان با بیکتاروی، آزمایش‌های منظم و دوره‌ای درخواست خواهد کرد.

یکی از این آزمایش‌ها بار ویروسی HIV (HIV viral load) است که مقدار HIV موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند.

اگر تاکنون برای HIV درمان نشده باشید، ممکن است در شروع درمان بار ویروسی شما بالا باشد. مصرف روزانه بیکتاروی به کاهش بار ویروسی و حفظ HIV در وضعیت کنترل‌شده کمک می‌کند.

اگر HIV شما از قبل تحت کنترل بوده و درمان خود را به بیکتاروی تغییر می‌دهید، انتظار می‌رود بار ویروسی شما همچنان تحت کنترل باقی بماند، مشروط بر اینکه دارو را هر روز طبق دستور مصرف کنید.