غربالگری HIV: آنچه باید بدانید

آزمایش غربالگری HIV برای بررسی این موضوع انجام می‌شود که آیا فرد به ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) آلوده شده است یا خیر. طیق آمار در برخی از کشورها، حدود یک نفر از هر هفت نفر از وضعیت HIV خود اطلاع ندارد و حدود ۴۰ درصد از موارد جدید انتقال HIV از افرادی صورت می‌گیرد که از ابتلای خود آگاه نیستند یا هنوز آزمایش HIV انجام نداده‌اند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که انجام منظم آزمایش HIV می‌تواند به کاهش گسترش این ویروس کمک کند. همچنین، اگر عفونت HIV به‌موقع تشخیص داده و درمان نشود، ممکن است در نهایت به ایدز (AIDS؛ سندرم نقص ایمنی اکتسابی) منجر شود.

چه افرادی باید آزمایش HIV انجام دهند؟

غربالگری روتین

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) توصیه می‌کند افراد ۱۳ تا ۶۴ ساله حداقل یک بار به‌عنوان بخشی از مراقبت‌های معمول سلامت، از نظر HIV غربالگری شوند. افرادی که در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به HIV قرار دارند، باید حداقل سالی یک بار و در برخی موارد با فواصل کوتاه‌تر آزمایش شوند.

موارد زیر می‌توانند خطر ابتلا به HIV را افزایش دهند:

• مردی که از نظر جنسی فعال است و با مردان رابطه جنسی دارد.
• شریک جنسی دوجنس‌گرا
• شریک یا شرکای جنسی مبتلا به HIV
• شرکای جنسی متعدد
• داشتن رابطه جنسی با افرادی که وضعیت HIV آنها مشخص نیست.
• داشتن رابطه جنسی در ازای دریافت پول
• بتحت درمان بودن برای بیماری‌هایی مانند هپاتیت، سل یا عفونت‌های منتقله از راه جنسی مانند کلامیدیا، سفلیس یا سوزاک
• خود فرد یا شریک جنسی‌ او مواد مخدر را به‌صورت تزریقی مصرف می‌کند.

HIV همچنین می‌تواند از مادر به نوزاد در هنگام تولد و از طریق شیر مادر منتقل شود. به همین دلیل، در دوران بارداری باید آزمایش HIV انجام شود.

غربالگری HIV: روش «با رضایت» یا «در صورت انصراف»

حتی اگر فرد به‌طور مشخص درخواست آزمایش HIV نکرده باشد، ممکن است هنگام مراجعه به پزشک برای سایر خدمات پزشکی، انجام این آزمایش به او پیشنهاد شود.

غربالگری روتین HIV یکی از روش‌های مؤثر برای شناسایی زودهنگام عفونت است و در کنار کاهش رفتارهای پرخطر، می‌تواند به پیشگیری از گسترش HIV کمک کند.

برای انجام غربالگری روتین HIV دو رویکرد اصلی وجود دارد:

آزمایش با رضایت قبلی (Opt-in)

پزشک یا پرستار در جریان ویزیت معمول از فرد می‌پرسد که آیا مایل است آزمایش HIV انجام دهد یا خیر. در این روش، فرد باید به‌طور مشخص با انجام آزمایش موافقت کند که معمولاً ممکن است به‌صورت کتبی باشد.

آزمایش با امکان انصراف (Opt-out)

در این روش، پزشک یا پرستار به فرد اطلاع می‌دهد که آزمایش HIV به‌عنوان بخشی از آزمایش‌های معمول پیشگیرانه انجام خواهد شد، مگر اینکه فرد صراحتاً درخواست کند آزمایش انجام نشود یا آن را به زمان دیگری موکول کند.

این رویکرد که غربالگری همگانی یا Opt-out HIV testing نیز نامیده می‌شود، یک راهبرد مبتنی بر شواهد برای افزایش میزان انجام آزمایش HIV است. CDC انجام این نوع غربالگری را برای بزرگسالان، نوجوانان و افراد باردار توصیه می‌کند.

توصیه‌ها در دوران بارداری

برای افراد باردار، توصیه‌ها شامل موارد زیر است:

• انجام آزمایش HIV به‌صورت همگانی و با رویکرد Opt-out در اوایل بارداری
• انجام آزمایش دوم در سه‌ماهه سوم بارداری، به‌ویژه در افرادی که در معرض خطر بالاتر HIV قرار دارند.
• اگر در اوایل بارداری آزمایش انجام نشده باشد، انجام آزمایش HIV هنگام شروع زایمان و در زمان زایمان

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که غربالگری روتین به روش Opt-out می‌تواند مؤثر باشد، زیرا:

• انگ و نگرش منفی مرتبط با آزمایش HIV را کاهش می‌دهد.
• تشخیص و شروع درمان HIV را در مراحل زودتر افزایش می‌دهد.
• خطر انتقال HIV را کاهش می‌دهد.
• می‌تواند هزینه‌های مرتبط با بیماری را کاهش دهد.

مزایای غربالگری روتین HIV

از آنجا که بخشی از افراد مبتلا به HIV از وضعیت خود اطلاع ندارند، متخصصان معتقدند انجام منظم و روتین آزمایش می‌تواند به شناسایی موارد جدید عفونت کمک کند.

تشخیص زودهنگام همچنین می‌تواند باعث شود افراد مبتلا سریع‌تر درمان ضدرتروویروسی (ART) را آغاز کنند. درمان زودهنگام می‌تواند کیفیت زندگی افراد مبتلا به HIV را بهبود دهد و احتمال انتقال ویروس به دیگران را کاهش دهد.

دلایل مهم برای انجام غربالگری روتین عبارت‌اند از:

• عفونت HIV و سایر مشکلات جدی سلامت را می‌توان پیش از بروز علائم شناسایی کرد.
• HIV با استفاده از آزمایش‌های غربالگری قابل اعتماد، نسبتاً ساده و کم‌هزینه قابل تشخیص است.
• در صورت تشخیص HIV، می‌توان درمان را زودتر آغاز کرد و به حفظ سلامت و افزایش طول عمر کمک کرد.
• مزایای تشخیص زودهنگام بیشتر از هزینه‌های انجام غربالگری است.

آزمایش HIV را کجا می‌توان انجام داد؟

آزمایش HIV معمولاً می‌تواند به‌عنوان بخشی از آزمایش‌های پیشگیرانه و مراقبت‌های سالانه پزشکی انجام شود. اگر احتمال می‌دهید در معرض HIV قرار گرفته‌اید یا عوامل خطر ابتلا را دارید، با پزشک خود درباره انجام آزمایش صحبت کنید.

همچنین می‌توان آزمایش HIV را در مراکز مختلفی انجام داد، از جمله:

• مراکز و کلینیک‌های بهداشت جامعه
• کلینیک‌های سلامت جنسی
• مراکز بهداشت و درمان محلی
• مراکز تنظیم خانواده
• مراکز پیشگیری یا درمان سوءمصرف مواد

در بعضی کشورها، برخی داروخانه‌ها نیز کیت‌های خودآزمایی HIV مورد تأیید FDA را عرضه می‌کنند و این کیت‌ها را می‌توان به‌صورت آنلاین نیز تهیه کرد.

اگر نتیجه خودآزمایی HIV مثبت باشد، باید پزشک را در جریان قرار دهید. برای تأیید نتیجه، لازم است آزمایش‌های تکمیلی و دقیق‌تری انجام شود.

در بسیاری از موارد، هزینه آزمایش HIV تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرد یا به‌عنوان بخشی از خدمات پیشگیرانه سالانه بدون پرداخت هزینه اضافی انجام می‌شود. افرادی که بیمه ندارند نیز می‌توانند با مراکز بهداشت محلی تماس بگیرند تا درباره مراکز ارائه‌دهنده آزمایش رایگان یا کم‌هزینه راهنمایی شوند.

اگر احتمال می‌دهید در معرض HIV قرار گرفته‌اید

اگر فکر می‌کنید در معرض HIV قرار گرفته‌اید، باید هرچه سریع‌تر پزشک را مطلع کنید. پزشک برای شما آزمایش HIV درخواست می‌کند.

در برخی شرایط، ممکن است پزشک پروفیلاکسی پس از مواجهه (PEP) را حتی پیش از آماده شدن نتیجه آزمایش آغاز کند، زیرا این درمان باید حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از مواجهه احتمالی با HIV شروع شود و هرچه زودتر آغاز شود، مؤثرتر است.

اگر آزمایش بعدی نشان دهد که فرد به HIV مبتلا شده است، PEP متوقف و درمان ضدرتروویروسی (ART) آغاز می‌شود. اگر نتیجه آزمایش منفی باشد، بسته به نوع و زمان مواجهه، ممکن است انجام آزمایش‌های پیگیری HIV نیز لازم باشد.

اگر قصد استفاده از PrEP را دارید

PrEP یا پروفیلاکسی پیش از مواجهه دارویی است که برای پیشگیری از ابتلا به HIV در افرادی که احتمال مواجهه با ویروس دارند استفاده می‌شود.

پیش از شروع PrEP باید آزمایش HIV انجام شود. پس از شروع PrEP نیز انجام منظم آزمایش HIV توصیه می‌شود؛ فاصله آزمایش‌ها به نوع PrEP مورد استفاده بستگی دارد و معمولاً هر ۲ تا ۳ ماه انجام می‌شود.

نوع تزریقی و طولانی‌اثر PrEP، یعنی کابوتگراویر طولانی‌اثر (long-acting cabotegravir)، هر دو ماه یک‌بار تزریق می‌شود و لازم است پیش از هر نوبت تزریق، وضعیت HIV بررسی شود.

علائم احتمالی عفونت اولیه HIV

اگر فرد به HIV مبتلا شود، ممکن است ۲ تا ۴ هفته پس از عفونت علائمی شبیه آنفلوآنزا ایجاد شود، از جمله:

• تب
• لرز
• بثورات پوستی
• تعریق شبانه
• دردهای عضلانی
• گلودرد
• خستگی
• تورم غدد لنفاوی
• زخم‌های دهانی

این علائم ممکن است از چند روز تا چند هفته ادامه داشته باشند.

با این حال، بسیاری از افراد در مراحل اولیه عفونت HIV هیچ علامتی ندارند. بنابراین، نداشتن علائم به معنی نبود عفونت HIV نیست.

اگر علائمی ایجاد شد که احتمال عفونت HIV را مطرح می‌کند، باید در اسرع وقت برای انجام آزمایش و ارزیابی پزشکی مراجعه شود.