آنچه در این مطلب خواهید خواند
کلمات «اعتیاد»، «تحمل» و «وابستگی جسمی» اغلب در مورد مصرف مواد مخدر یا الکل به جای یکدیگر استفاده میشوند. اما آنها به یک معنا نیستند. کلماتی که ما استفاده میکنیم میتوانند بر احساس ما نسبت به خودمان تأثیر بگذارند. آنها همچنین میتوانند بر نحوه دریافت کمک از ارائه دهندگان مراقبتهای بهداشتی تأثیر بگذارند. بنابراین تفاوت بین اعتیاد، تحمل و وابستگی جسمی چیست؟
تعریف اعتیاد
اعتیاد یک بیماری مغزی طولانی مدت است. وقتی اعتیاد به مواد مخدر یا الکل مربوط باشد، به آن اختلال مصرف مواد نیز گفته میشود. اعتیاد درمان قطعی ندارد، اما میتوان آن را با مدیریت کرد. «مواد مخدر» در این مورد به معنای هر مادهای است که بر بدن تأثیر میگذارد. این میتواند شامل داروهای تجویزی، محصولات بدون نسخه، داروهای خیابانی، الکل و حتی نیکوتین باشد.
مرکز ملی آمار سوءمصرف مواد مخدر میگوید بیش از میلیونها نفر بالای ۱۲ سال در کشورهای مختلف اختلال مصرف مواد دارند. اغلب موارد مربوط به ماریجوانا و مسکنهای تجویزی است. اعتیاد «بسیار قابل درمان» تلقی میشود. اما برای اثربخشی کامل درمان، ممکن است چند بار تلاش لازم باشد. و این بیماری ۴۰ تا ۶۰ درصد میزان عود دارد.
افرادی که به یک ماده اعتیاد دارند، حتی اگر هیچ فایده پزشکی نداشته باشد، از آن استفاده میکنند. آنها صرف نظر از هر چیز و علیرغم عواقب آن، از این ماده استفاده میکنند. اعتیاد، برخلاف تحمل و وابستگی جسمی، احتمالاً منجر به آسیب جدی، از جمله خودکشی، میشود.
بسیاری از داروها میتوانند اعتیادآور باشند، اما داروهای اعتیادآوری که اغلب استفاده میشوند عبارتند از:
- ماریجوانا (حشیش)
- مواد افیونی تجویزی و بدون نسخه مانند فنتانیل و هروئین
- محرکهایی مانند متیل فنیدات (کنسرتا، ریتالین)
- داروهای آرامبخش یا خوابآور، که به آنها داروهای تضعیفکننده سیستم عصبی مرکزی (CNS) میگویند، مانند آلپرازولام (زاناکس)، فنوباربیتال و زولپیدم (آمبین)
- دکسترومتورفان، که در داروهای ضد سرفه بدون نسخه یافت میشود
اعتیاد یک بیماری است؛ تحمل و وابستگی بیماری نیستند
تحمل
ایجاد تحمل نسبت به یک دارو غیرمعمول نیست، به خصوص اگر آن را برای مدت طولانی مصرف کنید. تحمل میتواند در برخی افراد منجر به اعتیاد شود، اما با اعتیاد یکسان نیست. تحمل نسبت به دارو لزوماً به این معنی نیست که شما معتاد خواهید شد. اما میتواند نشانه هشدار دهندهای برای شما باشد تا مراقب باشید.
اگر نسبت به یک ماده تحمل پیدا کنید، اثربخشی آن برای شما کمتر میشود. به عنوان مثال، اگر برای خواب یک داروی آرامبخش مصرف کنید، ممکن است در دوز اول خیلی خوب عمل کند. اما با گذشت زمان، ممکن است تحمل ایجاد شود. این بدان معناست که برای رسیدن به همان نتایج به دوز بالاتری نیاز دارید. همین اتفاق در مورد الکل نیز میافتد. وقتی برای اولین بار شروع به نوشیدن الکل میکنید، ممکن است فقط با چند جرعه احساس مستی کنید. اما با گذشت زمان، ممکن است برای همان اثر، به جرعههای بیشتری، در دفعات بیشتر، نیاز داشته باشید.
اگر نسبت به داروی خود یا هر ماده دیگری تحمل پیدا کردید، با پزشک خود صحبت کنید. اگر داروی تجویزی مصرف میکنید، پزشک ممکن است دسته دارویی را تغییر دهد که ممکن است به شیوهای متفاوت بر بدن شما تأثیر بگذارد. اگر داروی تجویزی نباشد، پزشک ممکن است بتواند به شما در کاهش مصرف ماده با کمترین عوارض جانبی کمک کند.
وابستگی جسمی
وابستگی جسمی به دارو نیز با اعتیاد متفاوت است. اما وابستگی جسمی میتواند منجر به اعتیاد شود.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعهای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
برخلاف تحمل، که بر میزان نیاز به ماده برای احساس اثر آن تمرکز دارد، وابستگی جسمی زمانی اتفاق میافتد که بدن شما به دارو وابسته میشود. اگر ناگهان مصرف آن را متوقف کنید، احتمالاً علائم شدیدی را تجربه خواهید کرد.
کافئین نمونهای از یک ماده رایج است که باعث وابستگی جسمی میشود. اگر نمیتوانید صبحها بدون یک فنجان قهوه به درستی کار کنید، ممکن است به کافئین وابسته باشید. وقتی فنجان قهوه صبحگاهی خود را از دست میدهید، ممکن است علائم ترک فیزیکی مانند سردرد ، خستگی، مشکل در تمرکز و موارد دیگر را تجربه کنید.
سایر مواد رایجی که باعث وابستگی میشوند، نیکوتین و مسکنها، به ویژه مواد مخدر هستند. قطع ناگهانی احتمالاً باعث ایجاد علائم میشود و میتواند جدی باشد. بنابراین، مگر اینکه فوری باشد، کاهش تدریجی مقدار و دفعات مصرف آن، میتواند کار را آسانتر کند. اگر به این ماده اعتیاد داشته باشید، معمولاً فقط کاهش مصرف مؤثر نخواهد بود. علائم و هوسها برای مبارزه بسیار قوی خواهند بود.
اگر به دارو یا ماده دیگری وابستگی جسمی پیدا کردهاید، با پزشک خود صحبت کنید. با هم میتوانید در مورد چگونگی کاهش وابستگی خود برنامهریزی کنید.
نشانههایی که نشان میدهد تحمل یا وابستگی به اعتیاد تبدیل شده است
ممکن است در ابتدا عبور از تحمل یا وابستگی به اعتیاد آشکار نباشد، اما علائم مشخصی وجود دارد. این علائم شامل (اما نه محدود به) موارد زیر است:
- شما داروهای تجویزی مانند مسکنها یا داروهای ضد اضطراب را مصرف میکنید، در حالی که دیگر به آنها نیازی ندارید.
- برای رسیدن به همان اثرات، به دوزهای بالاتر و دفعات بیشتر نیاز دارید.
- شما مدام به مصرف دارو فکر میکنید و مطمئن میشوید که میدانید از کجا و چگونه میتوانید بیشتر تهیه کنید.
- شما این واقعیت را که دارو مصرف میکنید یا تأثیر آن بر خودتان را پنهان میکنید.
- تو دروغ میگی و دزدی میکنی تا بهت کمک کنه مواد مخدر رو تهیه کنی.
- شما ریسکهای خطرناکی میکنید، مانند رانندگی تحت تأثیر مواد مخدر.
- شما نمیتوانید بدون علائم ترک جدی، یک دوز را حذف کنید.
- علاقهتان را به چیزهایی که قبلاً از آنها لذت میبردید، از دست میدهید.
- برای رفتن به محل کار یا تحصیل و ماندن در آنجا مشکل دارید.
هر کسی میتواند اعتیاد داشته باشد، اما برخی افراد در معرض خطر بیشتری هستند. شایعترین عوامل خطر اعتیاد عبارتند از:
- ژنتیک. اعتیاد میتواند در خانوادهها ارثی باشد، به خصوص اگر خواهر یا برادر یا والدین شما به آن مبتلا باشند.
- افسردگی، اختلال بیشفعالی کمبود توجه (ADHD) یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD). این موارد و سایر مشکلات سلامت روان میتوانند باعث شوند که فرد برای مقابله با بیماری خود از مواد مخدر استفاده کند.
- مصرف زودهنگام. افرادی که در جوانی، زمانی که مغزشان هنوز در حال شکلگیری است، شروع به مصرف مواد مخدر میکنند، میتوانند راحتتر معتاد شوند.
- مصرف داروهایی که بسیار اعتیادآور هستند. داروهایی مانند کوکائین، مواد افیونی و محرکها میتوانند سریعتر باعث اعتیاد شوند.
- فشار همسالان. همانطور که جوانان سعی میکنند در گروههای اجتماعی جا بیفتند، ممکن است احساس کنند که برای امتحان کردن مواد مخدر اعتیادآور تحت فشار هستند.
- محیط خانوادگی دشوار. کودکانی که تحت نظارت نیستند، ممکن است برای سازگاری با همسالان خود یا برای مقابله با احساسات منفی، مواد مخدر مصرف کنند.
افسانههایی درباره اعتیاد
مردم قبلاً معتقد بودند که اعتیاد فقط در مناطق خاصی مانند شهرهای کوچک یا در میان گروههای خاصی از مردم، مانند افراد فقیر و بیبضاعت، رخ میدهد. اما اعتیاد میتواند در هر جایی، از دانشگاهها گرفته تا شهرهای روستایی و حومه شهر، اتفاق بیفتد. و هر کسی میتواند معتاد شود، از افرادی که بیخانمانی را تجربه میکنند تا مدیران تجاری. اعتیاد میتواند به آرامی شروع شود، زیرا افراد انواع مختلف مواد مخدر را آزمایش میکنند. یا میتواند به سرعت بروز کند، مانند آنچه اکنون در بحران مواد افیونی اتفاق میافتد. بحران مواد افیونی آنقدر بد است که برخی دولتها آن را اضطرار بهداشت عمومی اعلام کردهاند.
همچنین افسانههایی در مورد زمان مراجعه به پزشک وجود دارد. به عنوان مثال، مدتهاست که به ما گفته میشود افراد قبل از دریافت کمک باید به «آخر خط» برسند، اما این درست نیست. هر کسی که اعتیاد دارد، اگر احساس کند زمان مناسبی است، میتواند در هر زمانی کمک دریافت کند. و راههای زیادی برای دریافت کمک وجود دارد. توانبخشی تنها راه حل نیست.
در نهایت، این افسانه وجود دارد که اگر پس از غلبه بر اعتیاد خود دوباره به اعتیاد روی بیاورید، شکست خوردهاید. درست مانند سایر بیماریها، گاهی اوقات به درمانهای متعدد یا تکرار درمان نیاز دارید. عود بیماری به معنای شکست شما نیست. این فقط به این معنی است که به کمک بیشتری نیاز دارید.
اگر اعتیاد دارید
اگر فکر میکنید اعتیاد دارید، هیچوقت برای کمک گرفتن دیر نیست. این بیماری قابل درمان است. با پزشک خود صحبت کنید یا با یک کلینیک ترک اعتیاد تماس بگیرید. همکاری با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی به شما این امکان را میدهد که گزینههای درمان اعتیاد خود را بررسی کنید.
هیچ مسیر یکسانی برای درمان اعتیاد وجود ندارد. برخی افراد در خانه با مراجعه منظم به پزشک و گروههای حمایتی به خوبی عمل میکنند. برخی افراد باید در یک مرکز توانبخشی بمانند. و گاهی اوقات برای موفقیت به بیش از یک نوع درمان نیاز است. نکته مهم این است که تسلیم نشوید.
