بیماری ریه بینابینی: انواع، علل، علائم و درمان

بیماری ریه بینابینی چیست؟

بیماری ریه بینابینی  (ILD) گروهی از بیماری‌های ریوی است. همه  بیماری‌های ریه  بینابینی، بخشی از ریه‌های شما را تحت تأثیر قرار می‌دهند. شبکه بینابینی یک شبکه بافتی توری شکل است که در سراسر هر دو  ریه امتداد دارد. این بافت از کیسه‌های هوایی کوچک ریه‌های شما، به نام آلوئول، پشتیبانی می‌کند. 

به طور معمول، فضای بینابینی آنقدر نازک است که در عکس‌برداری با اشعه ایکس یا سی‌تی‌اسکن دیده نمی‌شود. عفونت‌های بینابینی ریه، ریه‌های شما را ملتهب و زخمی می‌کنند و منجر به تنگی نفس و سایر مشکلات جدی می‌شوند. در مورد مشکلات ریوی که بر فضای بینابینی تأثیر می‌گذارند، علائمی که باید مراقب آنها باشید و درمان‌های ILD بیشتر بدانید.

انواع بیماری ریه بینابینی

تمام انواع بیماری‌های بینابینی ریه (ILD) باعث ضخیم شدن بافت بینابینی ریه (اینترستیسیوم) می‌شوند. این ضخیم شدن ممکن است در اثر التهاب، ایجاد بافت اسکار (فیبروز) یا تجمع مایع در بافت ریه رخ دهد. برخی از انواع ILD حاد (Acute) هستند و مدت کوتاهی ادامه دارند، در حالی که برخی دیگر مزمن (Chronic) بوده و برای مدت طولانی باقی می‌مانند و معمولاً به‌طور کامل برطرف نمی‌شوند.

برخی از مهم‌ترین انواع بیماری‌های بینابینی ریه عبارت‌اند از:

پنومونی بینابینی (Interstitial Pneumonia)

در این بیماری، بافت بینابینی ریه توسط باکتری‌ها، ویروس‌ها یا قارچ‌ها دچار عفونت می‌شود. شایع‌ترین عامل باکتریایی آن مایکوپلاسما پنومونیه (Mycoplasma pneumoniae) است که یکی از علل مهم پنومونی‌های غیرمعمول (Atypical pneumonia) محسوب می‌شود.

فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (Idiopathic Pulmonary Fibrosis; IPF)

در این بیماری، بافت اسکار (فیبروز) به‌تدریج در فضای بینابینی ریه تشکیل می‌شود و باعث کاهش انعطاف‌پذیری ریه و اختلال در عملکرد تنفسی می‌گردد. واژه «ایدیوپاتیک» (Idiopathic) به این معناست که علت دقیق بیماری ناشناخته است.

پنومونیت بینابینی غیراختصاصی (Nonspecific Interstitial Pneumonitis; NSIP)

این نوع از بیماری بینابینی ریه اغلب در افراد مبتلا به بیماری‌های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی) یا اسکلرودرمی (سختی پوست) دیده می‌شود.

پنومونیت ناشی از افزایش حساسیت (Hypersensitivity Pneumonitis)

این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که استنشاق طولانی‌مدت گردوغبار، کپک، یا سایر ذرات موجود در هوا باعث تحریک و التهاب مزمن ریه‌ها شود. در صورت ادامه تماس با عامل محرک، آسیب ریوی می‌تواند پیشرفت کند.

پنومونی سازمان‌یابنده با علت نامشخص (Cryptogenic Organizing Pneumonia; COP)

این بیماری نوعی ILD است که از نظر علائم و یافته‌های تصویربرداری شبیه ذات‌الریه (پنومونی) است، اما عامل عفونی در آن وجود ندارد. ممکن است پزشک از اصطلاح قدیمی‌تر برونشیولیت انسدادی همراه با پنومونی سازمان‌یابنده (Bronchiolitis Obliterans with Organizing Pneumonia; BOOP) نیز برای توصیف این بیماری استفاده کند.

پنومونیت بینابینی حاد (Acute Interstitial Pneumonitis; AIP)

این بیماری یکی از شدیدترین و ناگهانی‌ترین انواع ILD است و به‌سرعت پیشرفت می‌کند. بسیاری از بیماران به دلیل نارسایی شدید تنفسی نیاز پیدا می‌کنند که به دستگاه تهویه مکانیکی (ونتیلاتور) متصل شوند تا عمل تنفس برای آن‌ها انجام شود.

پنومونیت بینابینی دِسکواماتیو (Desquamative Interstitial Pneumonitis; DIP)

این نوع بیماری بینابینی ریه تا حد زیادی با مصرف سیگار ارتباط دارد و یکی از بیماری‌های مرتبط با آسیب ناشی از دود سیگار محسوب می‌شود.

سارکوئیدوز (Sarcoidosis)

سارکوئیدوز بیماری‌ای است که علاوه بر ایجاد درگیری بینابینی ریه، می‌تواند باعث بزرگ شدن غدد لنفاوی نیز شود. این بیماری ممکن است سایر اندام‌ها از جمله قلب، پوست، سیستم عصبی و چشم‌ها را نیز درگیر کند.

آزبستوز (Asbestosis)

آزبستوز نوعی بیماری بینابینی ریه است که در اثر استنشاق الیاف آزبست (پنبه نسوز) ایجاد می‌شود. آزبست ماده‌ای معدنی است که در گذشته به‌طور گسترده در مصالح ساختمانی، عایق‌های حرارتی و برخی صنایع مورد استفاده قرار می‌گرفت. استنشاق طولانی‌مدت این الیاف می‌تواند موجب التهاب مزمن، فیبروز ریه و در مواردی افزایش خطر ابتلا به برخی سرطان‌های ریوی شود.

علائم بیماری ریه بینابینی

شایع‌ترین علامت در تمامی انواع بیماری‌های بینابینی ریه (ILD)، تنگی نفس است. این تنگی نفس ممکن است در حالت استراحت وجود داشته باشد یا پس از انجام فعالیت‌های بدنی بروز کند. تقریباً همه افراد مبتلا به ILD درجاتی از تنگی نفس را تجربه می‌کنند و این علامت معمولاً با گذشت زمان به‌تدریج شدت می‌یابد.

سایر علائم شایع بیماری‌های بینابینی ریه عبارت‌اند از:

• سرفه که معمولاً خشک است و با خلط همراه نیست.
• کاهش وزن که بیشتر در بیماران مبتلا به پنومونی سازمان‌یابنده با علت نامشخص (COP) یا برونشیولیت انسدادی همراه با پنومونی سازمان‌یابنده (BOOP) مشاهده می‌شود.
• خستگی و احساس ضعف عمومی
• احساس ناراحتی یا درد مبهم در قفسه سینه

در بیشتر انواع ILD، تنگی نفس به‌صورت تدریجی و طی چند ماه ایجاد و تشدید می‌شود. با این حال، در پنومونی بینابینی یا پنومونیت بینابینی حاد (AIP)، علائم به‌سرعت و ظرف چند ساعت تا چند روز ظاهر می‌شوند.ها) ایجاد می‌شود. اما اگر به پنومونی بینابینی یا پنومونی بینابینی حاد مبتلا باشید، علائم شما به سرعت (در عرض چند ساعت یا چند روز) بروز می‌کند.

علل و خطرات بیماری ریه بینابینی

باکتری‌ها، ویروس‌ها و قارچ‌ها می‌توانند باعث ایجاد پنومونی بینابینی شوند. همچنین، استنشاق مکرر و طولانی‌مدت برخی مواد که به بافت ریه آسیب می‌رسانند، می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های بینابینی ریه را افزایش دهد. این مواد عبارت‌اند از:

• الیاف آزبست (Asbestos)
• پروتئین‌های پرندگان (مانند پرندگان زینتی، مرغ و کبوتر)
• گرد و غبار زغال‌سنگ یا سایر گردوغبارهای فلزی که در معادن و صنایع معدنی وجود دارند.
• گرد و غبار غلات که در فعالیت‌های کشاورزی ایجاد می‌شود.
• گرد و غبار سیلیس (Silica)
• پودر تالک (Talc)

داروهای مرتبط با بیماری‌های بینابینی ریه

اگرچه شیوع آن کم است، اما برخی داروها نیز می‌توانند باعث بروز بیماری‌های بینابینی ریه شوند. از جمله این داروها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند نیتروفورانتوئین (Nitrofurantoin).
• برخی داروهای ضدالتهابی و تعدیل‌کننده سیستم ایمنی مانند ریتوکسیماب (Rituximab).
• برخی داروهای شیمی‌درمانی مانند بلئومایسین (Bleomycin).
• برخی داروهای قلبی مانند آمیودارون (Amiodarone).

با این حال، علت دقیق بیشتر انواع بیماری‌های بینابینی ریه هنوز ناشناخته است.

جرمی کتزن (Jeremy Katzen)، استادیار پزشکی در بخش بیماری‌های ریوی، آلرژی و مراقبت‌های ویژه دانشگاه پنسیلوانیا، توضیح می‌دهد که اگرچه امروزه عوامل محرک بیماری‌های بینابینی ریه تا حد زیادی شناخته شده‌اند، اما هنوز مشخص نیست چرا برخی افراد—برای مثال بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید یا افرادی که در معرض پروتئین‌های پرندگان قرار دارند—به ILD مبتلا می‌شوند، در حالی که افراد دیگری با شرایط مشابه هرگز دچار این بیماری نمی‌شوند.

به گفته وی، پژوهشگران همچنان در حال بررسی مکانیسم‌های ژنتیکی و سلولی ایجاد این بیماری هستند. نتایج این تحقیقات می‌تواند به درک بهتر علت استعداد بیشتر برخی افراد برای ابتلا به بیماری‌های بینابینی ریه و همچنین توسعه روش‌های مؤثرتر برای پیشگیری و درمان آن کمک کند.

اگرچه هر فردی ممکن است به ILD مبتلا شود، برخی عوامل احتمال بروز این بیماری را افزایش می‌دهند:

سن

بزرگسالان، به‌ویژه افراد بالای ۷۰ سال، بیش از کودکان در معرض ابتلا به بیماری‌های بینابینی ریه قرار دارند؛ با این حال، این بیماری در کودکان نیز ممکن است رخ دهد.

بیماری‌های خودایمنی

ابتلا به بیماری‌هایی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی) و اسکلرودرمی خطر ابتلا به ILD را افزایش می‌دهد.

بیماری رفلاکس معده به مری (GERD)

بازگشت اسید معده به مری می‌تواند با افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های بینابینی ریه همراه باشد.

عوامل ژنتیکی

برخی بیماری‌ها و استعدادهای ژنتیکی می‌توانند در میان اعضای خانواده به ارث برسند و احتمال بروز ILD را افزایش دهند.

سابقه برخی بیماری‌ها

وجود سابقه بیماری‌هایی مانند هپاتیت C، سل، پنومونی (ذات‌الریه) و بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) می‌تواند خطر ابتلا به ILD را افزایش دهد.

مصرف سیگار

سیگار کشیدن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای ایجاد برخی انواع بیماری‌های بینابینی ریه به شمار می‌رود و می‌تواند روند پیشرفت بیماری را نیز تشدید کند.

سارکوئیدوز

سارکوئیدوز بیماری‌ای است که در آن تجمعاتی از سلول‌های التهابی (گرانولوم‌ها) در اندام‌های مختلف بدن، به‌ویژه ریه‌ها و غدد لنفاوی، تشکیل می‌شود. ابتلا به این بیماری با افزایش خطر درگیری بینابینی ریه همراه است.

پرتودرمانی

درمان‌های مبتنی بر پرتودرمانی، به‌ویژه در بیماران مبتلا به سرطان، ممکن است خطر بروز بیماری‌های بینابینی ریه را افزایش دهند.

محیط کار

قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض گردوغبار زغال‌سنگ، الیاف آزبست یا سایر ذرات زیان‌آور محیط‌های صنعتی و معدنی از مهم‌ترین عوامل شغلی مؤثر در افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های بینابینی ریه است.

تشخیص بیماری ریه بینابینی

بیشتر افراد مبتلا به بیماری‌های بینابینی ریه (ILD) به دلیل بروز تنگی نفس یا سرفه به پزشک مراجعه می‌کنند. برای تشخیص علت این علائم، پزشک معمولاً از روش‌های تصویربرداری از ریه و سایر آزمون‌های تشخیصی استفاده می‌کند.

رادیوگرافی قفسه سینه (Chest X-ray)

رادیوگرافی ساده قفسه سینه معمولاً اولین آزمایش تصویربرداری است که برای افرادی که با مشکلات تنفسی مراجعه می‌کنند درخواست می‌شود. در بیماران مبتلا به ILD، ممکن است در تصویر رادیوگرافی خطوط ظریف و منتشر در بافت ریه مشاهده شود که نشان‌دهنده درگیری بافت بینابینی است.

سی‌تی‌اسکن قفسه سینه (CT Scan)

در سی‌تی‌اسکن، با استفاده از مجموعه‌ای از تصاویر رادیولوژیک که از زوایای مختلف گرفته می‌شوند، تصاویر دقیق و مقطعی از ریه‌ها و ساختارهای اطراف آن‌ها ایجاد می‌شود. این روش نسبت به رادیوگرافی ساده، جزئیات بسیار بیشتری ارائه می‌دهد و در اغلب موارد می‌تواند وجود بیماری‌های بینابینی ریه را شناسایی کند.

سی‌تی‌اسکن با وضوح بالا (High-Resolution CT Scan; HRCT)

در صورتی که پزشک به وجود بیماری بینابینی ریه مشکوک باشد، ممکن است سی‌تی‌اسکن با وضوح بالا (HRCT) درخواست کند. در این روش از تنظیمات ویژه‌ای استفاده می‌شود که تصاویر بسیار دقیق‌تری از بافت بینابینی ریه (Interstitium) فراهم می‌کند. HRCT یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین ابزارهای تشخیصی برای شناسایی، تعیین الگوی درگیری و افتراق انواع مختلف ILD محسوب می‌شود.

آزمون عملکرد ریه (Pulmonary Function Test; PFT)

در این آزمایش، بیمار داخل یک اتاقک شفاف و دربسته (پلتیسموگرافی بدن) می‌نشیند و از طریق یک لوله مخصوص تنفس می‌کند. این آزمون موارد زیر را ارزیابی می‌کند:

• ظرفیت کلی ریه (Total Lung Capacity)
• توانایی انتقال اکسیژن از ریه‌ها به جریان خون (Diffusing Capacity)

در بیماران مبتلا به ILD، هر دو شاخص معمولاً کاهش می‌یابند که نشان‌دهنده محدود شدن عملکرد ریه و اختلال در تبادل گازها است.

نمونه‌برداری از ریه (Lung Biopsy)

در بسیاری از موارد، تنها راه تشخیص دقیق نوع بیماری بینابینی ریه، بررسی نمونه‌ای از بافت ریه زیر میکروسکوپ است. این نمونه از طریق بیوپسی ریه تهیه می‌شود که بسته به شرایط بیمار می‌تواند به روش‌های مختلفی انجام گیرد.

برونکوسکوپی (Bronchoscopy)

در این روش، پزشک لوله‌ای باریک و انعطاف‌پذیر به نام برونکوسکوپ را از طریق دهان یا بینی وارد مجاری هوایی می‌کند. ابزارهای ظریفی که در انتهای برونکوسکوپ قرار دارند، امکان برداشت نمونه کوچکی از بافت ریه را فراهم می‌کنند. این روش کم‌تهاجمی بوده و معمولاً برای بررسی برخی انواع ILD کاربرد دارد.

جراحی توراکوسکوپی با کمک ویدئو (Video-Assisted Thoracoscopic Surgery; VATS)

در این روش جراحی کم‌تهاجمی، جراح چند برش کوچک روی قفسه سینه ایجاد کرده و با استفاده از دوربین و ابزارهای جراحی مخصوص، از چندین ناحیه مختلف ریه نمونه‌برداری می‌کند. این روش نسبت به جراحی باز درد کمتر، مدت بستری کوتاه‌تر و بهبودی سریع‌تری دارد و امروزه یکی از رایج‌ترین روش‌های بیوپسی ریه محسوب می‌شود.

بیوپسی باز ریه (Open Lung Biopsy یا Thoracotomy)

در برخی بیماران، زمانی که روش‌های کمتر تهاجمی امکان تشخیص قطعی را فراهم نکنند، انجام جراحی باز قفسه سینه (توراکوتومی) ضروری است. در این روش، جراح با ایجاد برشی نسبتاً بزرگ در دیواره قفسه سینه، به ریه دسترسی پیدا کرده و نمونه مناسبی از بافت ریه برای بررسی آسیب‌شناسی (پاتولوژی) برمی‌دارد. اگرچه این روش تهاجمی‌تر است، اما در برخی موارد بهترین راه برای رسیدن به تشخیص قطعی محسوب می‌شود.

شدت بیماری ریه بینابینی

برخلاف بسیاری از بیماری‌های مزمن، بیماری‌های بینابینی ریه (ILD) معمولاً به مراحل مشخصی (Stages) تقسیم نمی‌شوند. در عوض، شدت بیماری بر اساس میزان اختلال عملکرد ریه به سه دسته خفیف، متوسط و شدید طبقه‌بندی می‌شود.

آزمون‌های عملکرد ریه (Pulmonary Function Tests)

شدت بیماری معمولاً با استفاده از آزمون‌های عملکرد ریه (PFT) تعیین می‌شود. این آزمون‌ها نشان می‌دهند که ریه‌ها تا چه اندازه عملکرد طبیعی خود را حفظ کرده‌اند.

به گفته دکتر سونیه دانوف (Sonye Danoff)، استاد پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز و مدیر برنامه بیماری‌های بینابینی ریه و فیبروز ریوی این دانشگاه:

«این آزمون‌ها اندازه ریه‌ها (ظرفیت حیاتی یا Vital Capacity) و همچنین توانایی ریه در جذب اکسیژن از هوای تنفسی و انتقال آن به خون (Diffusing Capacity) را اندازه‌گیری می‌کنند.»

کاهش این شاخص‌ها نشان‌دهنده پیشرفت بیماری و کاهش عملکرد ریه است.

علائم در بیماری خفیف، متوسط و شدید

در مراحل خفیف بیماری، ممکن است فرد در زندگی روزمره هیچ علامت قابل توجهی نداشته باشد و تنها هنگام انجام فعالیت‌های بدنی شدید دچار تنگی نفس شود.

شایع‌ترین علائم بیماری‌های بینابینی ریه عبارت‌اند از:

• تنگی نفس
• سرفه

یکی دیگر از علائم شایع، سرفه خشک و مداوم است که می‌تواند در هر مرحله از بیماری دیده شود. با پیشرفت بیماری، این سرفه معمولاً شدیدتر، آزاردهنده‌تر و مقاوم‌تر می‌شود.

با افزایش آسیب ریوی و رسیدن بیماری به مراحل شدیدتر، تنگی نفس حتی هنگام انجام فعالیت‌های سبک نیز ایجاد می‌شود و در مراحل پیشرفته ممکن است بیمار حتی در حالت استراحت نیز دچار تنگی نفس باشد.

درمان بیماری ریه بینابینی

در حال حاضر درمان قطعی برای بیشتر بیماری‌های بینابینی ریه وجود ندارد. انتخاب روش درمان به نوع بیماری، علت زمینه‌ای و شدت درگیری ریه بستگی دارد. هدف اصلی درمان، کاهش علائم، کند کردن روند پیشرفت بیماری، حفظ عملکرد ریه و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.

اکسیژن‌درمانی (Oxygen Therapy)

اگر سطح اکسیژن خون به دلیل بیماری کاهش یابد، استفاده از اکسیژن استنشاقی می‌تواند به کاهش تنگی نفس و بهبود علائم کمک کند.

استفاده منظم از اکسیژن علاوه بر بهبود کیفیت زندگی، ممکن است از آسیب به قلب که در اثر کمبود مزمن اکسیژن ایجاد می‌شود نیز پیشگیری کند.

توان‌بخشی و فیزیوتراپی ریوی

فیزیوتراپیست می‌تواند تمرینات ورزشی و تکنیک‌های صحیح تنفس را به بیمار آموزش دهد. این برنامه‌ها باعث افزایش تحمل فعالیت، بهبود کارایی عضلات تنفسی، کاهش احساس تنگی نفس و ارتقای کیفیت زندگی می‌شوند.

پیوند ریه (Lung Transplantation)

در بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته بینابینی ریه که عملکرد ریه به‌شدت کاهش یافته و سایر درمان‌ها مؤثر نبوده‌اند، پیوند ریه ممکن است بهترین گزینه درمانی باشد.

بیشتر بیمارانی که به دلیل ILD تحت پیوند ریه قرار می‌گیرند، پس از عمل بهبود قابل توجهی در کیفیت زندگی، ظرفیت فعالیت بدنی و عملکرد تنفسی تجربه می‌کنند.

داروهای ILD

آنتی‌بیوتیک‌ها

آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان بیشتر موارد پنومونی بینابینی با منشأ باکتریایی استفاده می‌شوند.

پنومونی‌های ناشی از ویروس‌ها معمولاً بدون درمان اختصاصی و با مراقبت‌های حمایتی بهبود می‌یابند، در حالی که عفونت‌های قارچی که شیوع کمتری دارند، با داروهای ضدقارچ درمان می‌شوند.

کورتیکواستروئیدها (Corticosteroids)

در برخی انواع ILD، التهاب باعث آسیب و ایجاد فیبروز در ریه می‌شود. کورتیکواستروئیدها با کاهش فعالیت سیستم ایمنی، شدت التهاب را در ریه و سایر بخش‌های بدن کاهش می‌دهند و در نتیجه می‌توانند از پیشرفت آسیب ریوی جلوگیری یا آن را کندتر کنند.

ان-استیل‌سیستئین (N-acetylcysteine)

ان-استیل‌سیستئین (NAC) یک آنتی‌اکسیدان قوی است که در برخی انواع بیماری‌های بینابینی ریه ممکن است روند کاهش عملکرد ریه را آهسته‌تر کند.

این دارو معمولاً به‌تنهایی تجویز نمی‌شود و همراه با سایر روش‌های درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

داروهای ضد فیبروز ریوی (Antifibrotic Drugs)

در بیماران مبتلا به فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (Idiopathic Pulmonary Fibrosis; IPF)، برخی داروها می‌توانند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهند. مهم‌ترین این داروها عبارت‌اند از:

• نراندومیلاست (Nerandomilast؛ Jascayd)
• نینتدانیب (Nintedanib؛ Ofev)
• پیرفنیدون (Pirfenidone؛ Esbriet)

این داروها قادر به درمان کامل بیماری نیستند، اما می‌توانند سرعت ایجاد فیبروز و کاهش عملکرد ریه را کاهش دهند.

داروهایی که استفاده از آن‌ها با احتیاط انجام می‌شود

برخی داروها در درمان ILD کاربرد محدودی دارند و اثربخشی آن‌ها همچنان مورد بحث است. این داروها عبارت‌اند از:

• سیکلوفسفامید (Cyclophosphamide)
• سیکلوسپورین (Cyclosporine)
• متوترکسات (Methotrexate)

این داروها با تغییر یا سرکوب عملکرد سیستم ایمنی عمل می‌کنند، اما ممکن است عوارض جانبی قابل توجهی ایجاد کنند. به همین دلیل، در صورت تجویز، بیمار باید تحت پایش و مراقبت دقیق پزشکی قرار گیرد تا اثربخشی درمان و بروز عوارض احتمالی به‌طور منظم ارزیابی شود.

زندگی با بیماری ریه بینابینی

از آنجا که بیماری‌های بینابینی ریه (Interstitial Lung Disease; ILD) در اغلب موارد درمان قطعی ندارند، مراقبت صحیح از خود نقش مهمی در کاهش علائم، کند کردن روند پیشرفت بیماری و حفظ کیفیت زندگی دارد. رعایت توصیه‌های زیر می‌تواند به کنترل بهتر بیماری کمک کند:

درمان بیماری‌های زمینه‌ای

اگر به بیماری‌هایی مانند بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) مبتلا هستید که می‌توانند در بروز یا تشدید ILD نقش داشته باشند، درمان مناسب آن‌ها ضروری است.

کاهش مواجهه با عوامل زیان‌آور در محیط کار

اگر در محیطی کار می‌کنید که در معرض گردوغبار زغال‌سنگ، الیاف آزبست یا سایر ذرات مضر قرار دارید، حتماً از ماسک‌های تنفسی استاندارد (Respirator) استفاده کنید که قادر به فیلتر کردن ذرات معلق هوا هستند. در صورت امکان، تغییر محل کار یا کاهش تماس با این مواد می‌تواند خطر پیشرفت بیماری را کاهش دهد.

محافظت در برابر مواد حساسیت‌زا

اگر تماس با موادی مانند یونجه، فضولات پرندگان یا سیستم‌های تهویه مطبوع (HVAC) باعث واکنش‌های آلرژیک شدید و تشدید علائم شما می‌شود، هنگام قرار گرفتن در این محیط‌ها از ماسک تنفسی مناسب استفاده کنید.

ترک سیگار

اگر سیگار می‌کشید، ترک کامل سیگار یکی از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ عملکرد ریه است. همچنین باید تا حد امکان از قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران (دود دست دوم) نیز اجتناب کنید.

تغذیه مناسب

بیماری‌های ریوی ممکن است باعث کاهش اشتها شوند. علاوه بر این، تنفس در بیماران مبتلا به ILD انرژی بیشتری مصرف می‌کند و ممکن است موجب کاهش وزن ناخواسته شود. بنابراین رعایت یک رژیم غذایی متعادل و دریافت کالری و پروتئین کافی برای حفظ وزن و قدرت عضلانی اهمیت زیادی دارد.

واکسیناسیون

تزریق واکسن‌های آنفلوانزا و پنوموکوک (واکسن ذات‌الریه) توصیه می‌شود، زیرا عفونت‌های تنفسی می‌توانند علائم ILD را تشدید کرده و باعث وخامت وضعیت بیمار شوند.

فعالیت بدنی منظم

فعال ماندن یکی از مهم‌ترین بخش‌های درمان غیر دارویی بیماری‌های بینابینی ریه است.

دکتر جرمی کتزن در این باره می‌گوید:

«بیماری‌هایی مانند ILD که باعث تنگی نفس می‌شوند، به‌تدریج دنیای فیزیکی افراد را کوچک‌تر می‌کنند. وقتی بیمار به دلیل تنگی نفس از پیاده‌روی یا فعالیت‌های روزمره اجتناب می‌کند، به‌مرور دچار کاهش آمادگی جسمانی می‌شود. این کاهش آمادگی نیز تنگی نفس را در همان فعالیت‌ها شدیدتر می‌کند و یک چرخه معیوب ایجاد می‌شود.»

به همین دلیل، حفظ فعالیت بدنی، شرکت در برنامه‌های توان‌بخشی ریوی (Pulmonary Rehabilitation) در صورت توصیه پزشک، و توجه به سلامت قلب و عروق می‌تواند از ایجاد این چرخه جلوگیری کرده و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را حفظ کند.

عوارض بیماری ریه بینابینی

در صورت پیشرفت بیماری، ILD ممکن است منجر به عوارض جدی و حتی تهدیدکننده حیات شود.

پرفشاری خون ریوی (Pulmonary Hypertension)

در این عارضه، فشار خون در شریان‌های ریه افزایش می‌یابد. کاهش سطح اکسیژن خون یا ایجاد بافت اسکار در ریه باعث تنگ شدن عروق خونی کوچک ریه و کاهش جریان خون می‌شود. در نتیجه، فشار داخل شریان‌های ریوی افزایش یافته و انتقال اکسیژن به خون دشوارتر می‌شود.

در صورت تداوم این وضعیت، بطن راست قلب که وظیفه پمپ کردن خون به ریه‌ها را بر عهده دارد، تحت فشار قرار گرفته و ممکن است ضعیف شود یا دچار نارسایی گردد.

نارسایی قلب راست (Cor Pulmonale)

وقتی بطن راست قلب برای غلبه بر مقاومت بالای عروق ریوی مجبور به فعالیت بیشتری شود، به‌تدریج توان خود را از دست می‌دهد و دچار نارسایی می‌شود. این وضعیت معمولاً پیامد پرفشاری خون ریوی است.

نارسایی تنفسی (Respiratory Failure)

در مراحل پیشرفته ILD مزمن، کاهش شدید اکسیژن خون همراه با افزایش فشار شریان‌های ریوی می‌تواند باعث نارسایی شدید ریه و در نهایت نارسایی قلب شود. این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود.

پنوموتوراکس (Pneumothorax)

در این عارضه، هوا در فضای بین ریه و دیواره قفسه سینه تجمع پیدا می‌کند. این هوا به ریه فشار وارد کرده و باعث فروریزش (کلاپس) بخشی یا تمام ریه می‌شود. پنوموتوراکس ممکن است به‌طور ناگهانی ایجاد شود و نیازمند درمان فوری باشد.

سرطان ریه (Lung Cancer)

افراد مبتلا به انواع شدید بیماری‌های بینابینی ریه نسبت به سایر افراد خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان ریه دارند. به همین دلیل، پیگیری منظم وضعیت ریه و انجام ارزیابی‌های دوره‌ای اهمیت زیادی دارد.

پیشگیری از بیماری‌های بینابینی ریه

اگرچه پیشگیری از همه انواع ILD امکان‌پذیر نیست، رعایت اقدامات زیر می‌تواند خطر ابتلا را کاهش دهد:

• از تماس با مواد سمی و گردوغبارهای زیان‌آور مانند آزبست، گردوغبار زغال‌سنگ و گردوغبار سیلیس در محیط کار خودداری کنید. اگر اجتناب از این مواد امکان‌پذیر نیست، حتماً از ماسک تنفسی استاندارد استفاده کنید.
• تا حد امکان از تماس با عوامل محیطی آسیب‌رسان مانند فضولات پرندگان، پرها، کپک‌ها و برخی باکتری‌ها دوری کنید. در صورت اجتناب‌ناپذیر بودن تماس، استفاده از ماسک تنفسی مناسب توصیه می‌شود.
• سیگار نکشید و از قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران نیز خودداری کنید.
• اگر به بیماری‌هایی مانند هپاتیت C، پنومونی، بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) یا سارکوئیدوز مبتلا هستید که خطر ابتلا به ILD را افزایش می‌دهند، درباره راهکارهای پیشگیری و پایش بیماری با پزشک خود مشورت کنید.

خلاصه مطلب

بیماری‌های بینابینی ریه (Interstitial Lung Disease; ILD) گروهی از بیماری‌های ریوی هستند که با ایجاد التهاب و فیبروز (بافت اسکار) در بافت بینابینی ریه، موجب کاهش انعطاف‌پذیری ریه و اختلال در تبادل گازها می‌شوند. در نتیجه، تنفس برای بیمار دشوارتر شده و به‌تدریج عملکرد طبیعی ریه کاهش می‌یابد.

از مهم‌ترین بیماری‌های این گروه می‌توان به پنومونی بینابینی (Interstitial Pneumonia) و فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (Idiopathic Pulmonary Fibrosis; IPF) اشاره کرد.

عوامل مختلفی می‌توانند در ایجاد ILD نقش داشته باشند، از جمله:

• استنشاق طولانی‌مدت مواد و ذرات زیان‌آور مانند گردوغبار زغال‌سنگ، الیاف آزبست و کپک‌ها
• ابتلا به برخی بیماری‌های خودایمنی
• مصرف برخی داروها یا مواجهه با عوامل شغلی و محیطی

با این حال، در بسیاری از بیماران علت دقیق بیماری مشخص نمی‌شود.

در حال حاضر، درمان قطعی برای بیشتر انواع بیماری‌های بینابینی ریه وجود ندارد، اما با استفاده از داروهای مناسب، توان‌بخشی ریوی، اکسیژن‌درمانی و در موارد پیشرفته، پیوند ریه می‌توان روند پیشرفت بیماری را کندتر کرده، علائم را کاهش داد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید.

سوالات متداول در مورد بیماری ریه بینابینی

امید به زندگی فرد مبتلا به بیماری ریه بینابینی چقدر است؟

امید به زندگی به نوع بیماری، شدت درگیری ریه، سرعت پیشرفت بیماری و پاسخ به درمان بستگی دارد.

در موارد خفیف، بیماری ممکن است تأثیر قابل توجهی بر طول عمر نداشته باشد. اما در انواع شدید و پیشرونده، به‌ویژه در فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (IPF)، متوسط طول عمر ممکن است حدود ۳ تا ۵ سال پس از تشخیص باشد. البته این یک میانگین آماری است و بسیاری از بیماران با درمان مناسب و پیگیری منظم می‌توانند مدت بیشتری زندگی کنند.

آیا می‌توان از بیماری ریه بینابینی بهبود یافت؟

بافت اسکار (فیبروز) که در ریه ایجاد شده است، معمولاً قابل برگشت نیست. با این حال، درمان‌های موجود می‌توانند به کنترل بیماری، کاهش علائم و کند کردن روند پیشرفت آن کمک کنند.

این درمان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

پیوند ریه در بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته

دارودرمانی

توان‌بخشی و فیزیوتراپی ریوی

اکسیژن‌درمانی

شایع‌ترین علت مرگ در بیماری ریه بینابینی چیست؟

شایع‌ترین علت مرگ در ILD، فیبروز ریوی ایدیوپاتیک است.

چگونه بفهمم که به بیماری ریه بینابینی مبتلا هستم؟

اگر علائمی مانند موارد زیر را تجربه می‌کنید، بهتر است برای ارزیابی به پزشک مراجعه کنید:

• تنگی نفس، به‌ویژه هنگام فعالیت یا در حال پیشرفت
• سرفه خشک و مداوم که علت مشخصی ندارد
• البته باید توجه داشت که این علائم منحصراً مربوط به بیماری‌های بینابینی ریه نیستند و ممکن است در بسیاری از بیماری‌های دیگر دستگاه تنفسی یا قلب نیز مشاهده شوند. با این حال، از آنجا که این علائم می‌توانند از نخستین نشانه‌های ILD باشند، بررسی پزشکی و انجام آزمایش‌های لازم برای تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد.