ااگر فرزندتان در مدرسه زیاد خیال‌پردازی می‌کند، هنگام انجام تکالیف یا کارهای روزمره به‌راحتی حواسش پرت می‌شود یا مدام بی‌قرار و در حال جنب‌وجوش است، ممکن است از خودتان بپرسید آیا او به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) مبتلاست. یا شاید اصطلاح اختلال نقص توجه (ADD) را شنیده باشید. حتی ممکن است درباره خودتان فکر کنید که شاید از دوران کودکی یا نوجوانی به ADD یا ADHD مبتلا بوده‌اید، اما هرگز تشخیص داده نشده‌اید.
آیا ADD و ADHD با هم تفاوت دارند؟
نه، دقیقاً. در واقع، این دو نام به یک اختلال اشاره دارند، اما امروزه پزشکان دیگر از اصطلاح ADD به‌عنوان یک تشخیص رسمی استفاده نمی‌کنند. ممکن است هنوز در صحبت‌های روزمره نام ADD را بشنوید، اما این اصطلاح دیگر یک تشخیص رسمی پزشکی محسوب نمی‌شود.
امروزه فردی که در گذشته ممکن بود تشخیص ADD دریافت کند، بر اساس علائم خود با یکی از سه تظاهر یا نوع ADHD تشخیص داده می‌شود.
تاریخچه ADD و ADHD
در دهه‌های ۱۸۰۰ میلادی، پزشکان به‌تدریج متوجه علائمی شدند که امروزه آن‌ها را بخشی از اختلال ADHD می‌دانیم. در آن زمان، برای توصیف این وضعیت از اصطلاحاتی مانند «کودک عصبی» یا «بیش‌تحریکی ساده» و عبارات مشابه استفاده می‌کردند.
در سومین ویرایش راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) که در سال ۱۹۸۰ منتشر شد، انجمن روان‌پزشکی آمریکا (APA) نام این اختلال را اختلال نقص توجه (ADD) گذاشت. در آن زمان، ADD به دو نوع تقسیم می‌شد:
ADD همراه با بیش‌فعالی و ADD بدون بیش‌فعالی.
در آن دوره، تمرکز اصلی تشخیص بر مشکلات مربوط به توجه و کنترل تکانه‌ها بود. این تشخیص سه گروه اصلی از علائم را دربرمی‌گرفت:
- بی‌توجهی
- تکانشگری
- بیش‌فعالی
این معیارها نسبت به گذشته دقیق‌تر و مشخص‌تر بودند. طبقه‌بندی ADD همچنین موارد زیر را دربر می‌گرفت:
- تعیین یک حد مشخص برای تعداد یا شدت علائم مورد نیاز برای تشخیص
- مشخص کردن سن شروع علائم
- تعیین مدت‌زمانی که علائم باید وجود داشته باشند
- اطمینان از اینکه سایر اختلالات روان‌پزشکی پیش از تشخیص رد شده باشند
در سال ۱۹۸۷، پزشکان نام ADD را به ADHD (اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی) تغییر دادند. همچنین ایده وجود دو نوع جداگانه کنار گذاشته شد و سه گروه علائم در یک مجموعه واحد قرار گرفتند.
در سال ۱۹۹۴ و با انتشار ویرایش بعدی DSM، تغییر دیگری ایجاد شد. انجمن روان‌پزشکی آمریکا، ADHD را به سه نوع اصلی تقسیم کرد:
- نوع عمدتاً بی‌توجه
- نوع عمدتاً بیش‌فعال ـ تکانشگر
- نوع ترکیبی (هم علائم بی‌توجهی و هم علائم بیش‌فعالی ـ تکانشگری)
پژوهشگران این سه نوع را بر اساس مصاحبه‌ها و ارزیابی‌هایی که در مطالعات میدانی انجام شد، شناسایی کردند.
در همین دوره، مشخص شد که ADHD فقط مختص کودکان نیست. پژوهشگران دریافتند که این اختلال می‌تواند ماهیتی مزمن داشته باشد و تا بزرگسالی ادامه پیدا کند.
مطالب مرتبط
ADHD چگونه بر خانواده تأثیر می‌گذارد؟
بر اساس اطلاعات مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، حدود ۷ میلیون کودک در ایالات متحده مبتلا به ADHD هستند. این آمار بر اساس نظرسنجی از والدین به دست آمده است. ADHD در پسران بیشتر از دختران تشخیص داده می‌شود، اما دختران نیز می‌توانند به ADHD مبتلا باشند.
شدت علائم ADHD می‌تواند از خفیف تا شدید متفاوت باشد. این اختلال گاهی هم‌زمان با شرایط دیگری نیز دیده می‌شود، از جمله:
- مشکلات رفتاری یا اختلالات سلوک
- اختلالات یادگیری
- اضطراب
- افسردگی
تشخیص درست برای شما، یکی از اعضای خانواده یا فرزندتان، به نوع علائم، تعداد و شدت آن‌ها و میزان تأثیری که بر زندگی روزمره می‌گذارند بستگی دارد. بنابراین، مهم است که برای ارزیابی دقیق و تشخیص صحیح، با یک متخصص باتجربه در حوزه سلامت روان مشورت کنید.
علائم ADHD
ADHD یک اختلال مرتبط با عملکرد مغز است که می‌تواند فعالیت‌های روزمره کودک را در خانه و مدرسه تحت تأثیر قرار دهد. کودکان مبتلا معمولاً در حفظ توجه و کنترل رفتار خود مشکل دارند و در برخی موارد بیش‌فعال نیز هستند.
پیش از مراجعه برای تشخیص، بهتر است علائم کودک را با دقت مشاهده و ثبت کنید. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) نیز یک فهرست بررسی علائم ADHD برای کودکان ارائه کرده است که می‌تواند به پیگیری این علائم کمک کند.
مهم‌ترین نشانه‌هایی که باید به آن‌ها توجه کرد عبارت‌اند از:
۱. بی‌توجهی
این علائم شامل بی‌نظمی، مشکل در ادامه دادن و به پایان رساندن یک فعالیت، خیال‌پردازی مداوم و توجه نکردن زمانی است که مستقیماً با کودک صحبت می‌شود.
۲. تکانشگری
تکانشگری به تصمیم‌ها یا رفتارهایی اشاره دارد که فرد بدون فکر کردن به احتمال آسیب یا پیامدهای بلندمدت انجام می‌دهد. فرد ممکن است برای رسیدن سریع به یک پاداش یا نتیجه، بدون تأمل عمل کند. همچنین ممکن است مرتباً صحبت معلم، دوستان یا اعضای خانواده را قطع کند.
۳. بیش‌فعالی
بیش‌فعالی می‌تواند به شکل وول خوردن، بی‌قراری، ضربه زدن با دست یا پا، زیاد صحبت کردن و حرکت مداوم خود را نشان دهد؛ به‌ویژه در موقعیت‌هایی که چنین رفتارهایی مناسب نیستند.
انواع ADHD
متخصصان سلامت روان برای تشخیص اختلالات روان‌پزشکی، از جمله ADHD، از راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) استفاده می‌کنند.
در جدیدترین نسخه این راهنما، ADHD در قالب سه تظاهر اصلی توصیف می‌شود:
- ADHD با تظاهر عمدتاً بی‌توجه
- ADHD با تظاهر عمدتاً بیش‌فعال ـ تکانشگر
- ADHD با تظاهر ترکیبی، یعنی وجود هم‌زمان علائم بی‌توجهی و بیش‌فعالی ـ تکانشگری
نوع تشخیصی ADHD بر اساس علائم مشخص فرد، شدت آن‌ها و تأثیری که بر عملکرد روزمره او دارند تعیین می‌شود.
ADHD با تظاهر عمدتاً بی‌توجه
کودکان مبتلا به این نوع ADHD معمولاً بیش‌فعال نیستند و سطح انرژی بالایی که در برخی دیگر از کودکان مبتلا به ADHD دیده می‌شود، در آن‌ها وجود ندارد. در واقع، ممکن است این کودکان خجالتی به نظر برسند یا طوری رفتار کنند که انگار در دنیای خودشان هستند. ممکن است حواس‌پرت، بی‌علاقه یا غرق در افکار خود به نظر برسند. مشکل در حفظ توجه، مهم‌ترین علامت این نوع ADHD است.
چه علائمی دیده می‌شود؟
در گذشته ممکن بود برای این حالت از اصطلاح ADD (اختلال نقص توجه) استفاده شود. بر اساس معیارهای تشخیصی، در کودکی که کمتر از ۱۶ سال دارد، وجود شش یا بیشتر از علائم بی‌توجهی (و در نوجوانان ۱۶ ساله و بالاتر، پنج علامت یا بیشتر) به مدت دست‌کم شش ماه متوالی، بدون وجود علائم قابل‌توجه بیش‌فعالی یا تکانشگری، می‌تواند با این تظاهر از ADHD مطابقت داشته باشد.
علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- مشکل در حفظ توجه و پرت شدن آسان حواس
- اجتناب از فعالیت‌هایی که به تلاش ذهنی طولانی نیاز دارند، مانند انجام تکالیف
- مشکل در ادامه دادن و تمام کردن یک فعالیت در مدرسه، خانه یا حتی هنگام بازی
- بی‌نظمی و فراموش‌کاری
- به نظر رسیدن اینکه هنگام صحبت مستقیم با او گوش نمی‌دهد
- توجه نکردن کافی به جزئیات
- گم کردن مکرر وسایل
- مرتکب شدن اشتباهات ناشی از بی‌دقتی
- مشکل در دنبال کردن و به پایان رساندن دستورالعمل‌ها
ممکن است کودکان دارای این تظاهر از ADHD هرگز تشخیص داده نشوند، زیرا علائم آن‌ها گاهی فقط به خیال‌پردازی، حواس‌پرتی یا بی‌دقتی نسبت داده می‌شود.
ADHD با تظاهر عمدتاً بیش‌فعال ـ تکانشگر
کودکان مبتلا به این نوع ADHD معمولاً انرژی بسیار زیادی دارند و تقریباً دائماً در حال حرکت هستند؛ به‌گونه‌ای که این رفتارها می‌تواند برای خود کودک یا اطرافیان مشکل ایجاد کند.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
در کودکان زیر ۱۶ سال، وجود شش علامت یا بیشتر از علائم بیش‌فعالی یا تکانشگری (و در نوجوانان ۱۶ ساله و بالاتر، پنج علامت یا بیشتر) به مدت دست‌کم شش ماه می‌تواند با این تظاهر از ADHD مطابقت داشته باشد.
این نوع معمولاً از نوع بی‌توجه آشکارتر و قابل‌تشخیص‌تر است.
علائم شامل موارد زیر است:
- گفتن پاسخ قبل از اینکه سؤال به پایان برسد
- قطع کردن مداوم صحبت دیگران
- مشکل در منتظر ماندن برای رسیدن نوبت
- بیش از حد صحبت کردن
- بی‌قراری، وول خوردن، ضربه زدن با دست یا پا و مدام جابه‌جا شدن
- بلند شدن از جای خود در موقعیت‌هایی که مناسب نیست؛ مثلاً زمانی که معلم در حال صحبت است یا وسط صرف غذا
- دویدن یا بالا رفتن از وسایل در موقعیت‌های نامناسب
- ناتوانی در بازی یا انجام فعالیت‌ها به‌صورت آرام و بی‌سروصدا
- طوری رفتار کردن که انگار «همیشه در حرکت است» و نمی‌تواند آرام بگیرد
ADHD با تظاهر ترکیبی
کودکی که به این نوع ADHD مبتلاست، هم علائم بی‌توجهی و هم علائم بیش‌فعالی ـ تکانشگری را دارد.
این کودکان ممکن است مرتب در حال حرکت باشند و هم‌زمان در تمرکز و حفظ توجه نیز مشکل داشته باشند.
تشخیص ADHD
برای تشخیص ADHD یک آزمایش یا تست واحد وجود ندارد که بتوان با انجام آن به‌طور قطعی مشخص کرد فرد یا کودک به ADHD مبتلاست. بسیاری از مشکلات و شرایط دیگر نیز می‌توانند علائمی شبیه ADHD ایجاد کنند، از جمله:
- اختلالات خواب
- اضطراب
- افسردگی
- اختلالات یادگیری
متخصصان حوزه سلامت، از جمله پزشکان کودکان، روان‌پزشکان و روان‌شناسان کودک، می‌توانند با استفاده از معیارها و دستورالعمل‌های استاندارد، ADHD را تشخیص دهند. این معیارها بر اساس راهنماهای آکادمی اطفال آمریکا (AAP) یا راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) منتشرشده توسط انجمن روان‌پزشکی آمریکا هستند.
برای یافتن متخصصی که در تشخیص ADHD تجربه دارد، می‌توان از پزشک، مدرسه یا مشاور مدرسه کودک، والدین کودکان مبتلا به ADHD یا سازمان‌های تخصصی و غیرانتفاعی مرتبط با ADHD کمک گرفت.
تشخیص ADHD چگونه انجام می‌شود؟
تشخیص ADHD معمولاً با جمع‌آوری اطلاعات از منابع مختلف انجام می‌شود؛ از جمله والدین، مراقبان کودک و مدرسه.
متخصص سلامت روان بررسی می‌کند که رفتار کودک در مقایسه با کودکان هم‌سن‌وسال او چگونه است. همچنین ممکن است از پرسشنامه‌ها و مقیاس‌های استاندارد ارزیابی رفتار برای ثبت و ارزیابی علائم استفاده شود.
برای تشخیص ADHD، کودک باید یک معاینه کامل پزشکی داشته باشد که می‌تواند شامل بررسی بینایی و شنوایی نیز باشد.
همچنین در ایالات متحده، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) استفاده از سیستم NEBA یا Neuropsychiatric EEG-Based Assessment Aid را نیز تأیید کرده است. این روش یک بررسی غیرتهاجمی است که امواج مغزی تتا و بتا را اندازه‌گیری می‌کند. نسبت امواج تتا به بتا در برخی مطالعات در کودکان و نوجوانان مبتلا به ADHD بیشتر از کودکان بدون ADHD گزارش شده است.
این روش برای افراد ۶ تا ۱۷ ساله تأیید شده است، اما قرار نیست به‌تنهایی برای تشخیص ADHD استفاده شود و باید بخشی از یک ارزیابی کامل پزشکی و روان‌شناختی باشد.
فرآیند ارزیابی ممکن است شامل مصاحبه با والدین، معلمان کودک و سایر بزرگسالانی باشد که نقش مهمی در زندگی او دارند. همچنین ممکن است از این افراد خواسته شود پرسشنامه‌های استانداردی را که به آن‌ها «مقیاس‌های ارزیابی رفتار» گفته می‌شود، تکمیل کنند. در این پرسشنامه‌ها جنبه‌های مختلف رفتار کودک ارزیابی می‌شود و بعدها می‌توان از همین مقیاس‌ها برای پیگیری میزان بهبود کودک در طول درمان نیز استفاده کرد.
متخصص سلامت باید شرح‌حال پزشکی کاملی از کودک دریافت کند تا بیماری‌ها یا شرایط دیگری که ممکن است بر رفتار او تأثیر بگذارند، بررسی شوند.
برخی شرایط می‌توانند علائمی شبیه ADHD ایجاد کنند یا رفتارهایی مشابه آن به وجود آورند، از جمله:
- تغییرات مهم و اخیر در زندگی، مانند طلاق والدین، فوت یکی از اعضای خانواده یا اسباب‌کشی
- تشنج‌های تشخیص‌داده‌نشده
- مشکلات تیروئید
- اختلالات خواب
- اضطراب
- افسردگی
- مسمومیت یا تماس بیش از حد با سرب
آیا هر کودکی که این علائم را دارد، ADHD دارد؟
خیر. بسیاری از کودکان ممکن است گاهی برخی رفتارهای شبیه علائم ADHD را نشان دهند، اما این موضوع لزوماً به معنای ابتلا به این اختلال نیست.
برای تشخیص ADHD، معمولاً باید شرایط زیر وجود داشته باشد:
- علائم و رفتارهای موردنظر دست‌کم شش ماه ادامه داشته باشند.
- برخی از علائم پیش از ۱۲ سالگی آغاز شده باشند.
- علائم در حداقل دو محیط مختلف، مانند خانه و مدرسه، وجود داشته باشند.
- علائم تأثیر قابل‌توجهی بر عملکرد کودک در حداقل دو حوزه از زندگی، مانند روابط اجتماعی، مدرسه یا فعالیت‌های روزمره، داشته باشند.
ADHD در بزرگسالی
باید توجه داشت که بسیاری از افرادی که در دوران کودکی ADHD داشته‌اند، ممکن است این اختلال را در بزرگسالی نیز داشته باشند.
بنابراین، اگر فردی در بزرگسالی احساس می‌کند ممکن است ADHD داشته باشد، بهتر است برای ارزیابی و تشخیص به یک متخصص سلامت روان مراجعه کند.
گاهی اوقات والدین زمانی متوجه می‌شوند که خودشان نیز ممکن است ADHD داشته باشند که علائم این اختلال را در فرزندشان می‌بینند و آن‌ها را در خود نیز تشخیص می‌دهند.
خلاصه مطلب
ADD نام قدیمی اختلالی است که امروزه ADHD نامیده می‌شود. ADHD می‌تواند به سه شکل اصلی دیده شود که بر اساس نوع غالب علائم تعیین می‌شوند: مشکلات مربوط به توجه، تکانشگری و بیش‌فعالی، یا ترکیبی از این علائم.
ADHD معمولاً از دوران کودکی شروع می‌شود، اما در بسیاری از افراد با افزایش سن به‌طور کامل برطرف نمی‌شود و ممکن است تا بزرگسالی ادامه پیدا کند. همچنین ممکن است فرد در هر سنی متوجه شود که به ADHD مبتلاست و برای اولین بار تشخیص دریافت کند.
پرسش‌های متداول درباره ADD و ADHD
آیا ADD و ADHD یکسان هستند؟
ADD مخفف Attention Deficit Disorder به معنای اختلال نقص توجه است. این اصطلاح، نام قدیمی اختلالی است که امروزه با عنوان ADHD (اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی) تشخیص داده می‌شود.
چرا ADD دیگر یک تشخیص رسمی محسوب نمی‌شود؟
راهنمایی که متخصصان سلامت روان برای تشخیص اختلالات روانی از آن استفاده می‌کنند، دیگر ADD را به‌عنوان یک تشخیص مستقل به رسمیت نمی‌شناسد. در سال ۱۹۸۷، نام رسمی این اختلال از ADD به ADHD تغییر کرد.
آیا ADD به ADHD تغییر نام داد؟
بله. در سال ۱۹۸۷ و هم‌زمان با انتشار ویرایش جدیدی از راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM)، نام رسمی ADD به ADHD تغییر یافت.
با این حال، ممکن است مردم هنوز در گفت‌وگوهای روزمره از واژه ADD استفاده کنند، اما این اصطلاح دیگر به‌عنوان یک تشخیص رسمی و قابل‌ثبت پزشکی شناخته نمی‌شود و نام رسمی این اختلال ADHD است.
سه علامت اصلی ADHD چیست؟
سه علامت اصلی ADHD عبارت‌اند از:
- بی‌توجهی
- بیش‌فعالی
- تکانشگری
برای تشخیص ADHD، لازم نیست فرد هم‌زمان هم علائم بی‌توجهی و هم علائم بیش‌فعالی را داشته باشد. نوع علائم غالب می‌تواند متفاوت باشد و ADHD ممکن است عمدتاً با بی‌توجهی، عمدتاً با بیش‌فعالی ـ تکانشگری، یا به‌صورت ترکیبی بروز کند.
