۱۰ کمبود تغذیه‌ای که هنگام مصرف داروهای GLP-1 باید مراقب آن‌ها باشید

مقدمه

داروهای آگونیست گیرنده GLP-1، مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید، از درمان‌های مؤثر برای دیابت نوع ۲ و چاقی هستند. این داروها با کاهش اشتها و کند کردن تخلیه معده، باعث می‌شوند فرد غذای کمتری مصرف کند. بااین‌حال، کاهش دریافت غذا ممکن است به معنای دریافت کمتر پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی نیز باشد و در نتیجه، احتمال بروز کمبودهای تغذیه‌ای افزایش یابد.

بر اساس اطلاعات، حدود یک نفر از هر پنج نفر طی یک سال پس از شروع مصرف داروهای GLP-1 دچار نوعی کمبود تغذیه‌ای می‌شود. آگاهی از مواد مغذی در معرض کمبود می‌تواند به شناسایی زودهنگام این مشکلات و پیشگیری از عوارض آن‌ها کمک کند.

۱. ویتامین D

کمبود ویتامین D یکی از شایع‌ترین کمبودهای تغذیه‌ای مرتبط با مصرف داروهای GLP-1 گزارش شده است. حدود ۱۳ درصد افراد طی یک سال پس از شروع مصرف این داروها دچار کمبود این ویتامین می‌شوند.

یکی از دلایل احتمالی، کاهش دریافت کلی غذا در طول درمان است. همچنین، به تأخیر افتادن تخلیه معده ممکن است بر جذب برخی ویتامین‌های محلول در چربی، از جمله ویتامین D، تأثیر بگذارد.

کمبود ویتامین D می‌تواند موجب ضعف استخوان‌ها و اختلال در عملکرد عضلات و سیستم ایمنی شود.

منابع غذایی ویتامین D: ماهی‌های چرب مانند سالمون، لبنیات غنی‌شده و غلات صبحانه غنی‌شده.

۲. کلسیم

دریافت ناکافی کلسیم نیز در افرادی که داروهای GLP-1 مصرف می‌کنند، می‌تواند نگران‌کننده باشد. کلسیم و ویتامین D با همکاری یکدیگر به حفظ استحکام استخوان‌ها کمک می‌کنند؛ بنابراین، دریافت ناکافی هر یک از آن‌ها در دوره کاهش وزن اهمیت دارد.

تأمین مقدار کافی کلسیم و ویتامین D از طریق رژیم غذایی می‌تواند به حفظ سلامت استخوان‌ها کمک کند، به‌ویژه هنگامی که کاهش وزن سریع اتفاق می‌افتد.

منابع غذایی کلسیم: لبنیات کم‌چرب، سبزیجات برگ‌سبز، ماهی‌های چرب، آب‌پرتقال غنی‌شده و نوشیدنی‌های گیاهی غنی‌شده.

۳. ویتامین B12

کمبود ویتامین B12 می‌تواند با علائمی مانند خستگی، احساس گزگز در دست‌ها، اختلال حافظه و تغییرات خلقی همراه باشد.

برای آزاد شدن ویتامین B12 از مواد غذایی، اسید معده ضروری است. داروهای GLP-1 ممکن است علاوه بر کاهش اشتها، ترشح اسید معده را نیز کاهش دهند. این عوامل در کنار یکدیگر می‌توانند دریافت و جذب مقدار کافی این ویتامین را دشوارتر کنند.

اگر فرد علائم مشکوک به کمبود B12 داشته باشد یا رژیم غذایی او عمدتاً گیاهی باشد، بهتر است درباره بررسی سطح این ویتامین با پزشک مشورت کند.

منابع غذایی ویتامین B12: گوشت قرمز، گوشت ماکیان، غذاهای دریایی و لبنیات.

۴. تیامین (ویتامین B1)

تیامین یا ویتامین B1 به تبدیل مواد غذایی به انرژی کمک می‌کند و برای عملکرد طبیعی اعصاب ضروری است.

بدن فقط مقدار محدودی تیامین ذخیره می‌کند؛ بنابراین، کاهش دریافت غذا می‌تواند به‌سرعت ذخایر این ویتامین را کاهش دهد. کمبود شدید تیامین ممکن است موجب گیجی، اختلال تعادل، ضعف یا آسیب عصبی شود.

در صورت بروز علائمی مانند استفراغ مداوم، لازم است با پزشک مشورت شود؛ زیرا استفراغ طولانی‌مدت می‌تواند خطر کمبود این ویتامین را افزایش دهد.

منابع غذایی تیامین: غلات کامل، گوشت‌های کم‌چرب، ماهی و مواد غذایی غنی‌شده با این ویتامین.

۵. منیزیم

تهوع، استفراغ و اسهال از عوارضی هستند که ممکن است هنگام مصرف داروهای GLP-1 بروز کنند. ادامه این علائم می‌تواند ذخایر برخی الکترولیت‌های مهم بدن، از جمله منیزیم، را کاهش دهد.

کمبود منیزیم ممکن است باعث گرفتگی عضلات، خستگی، ضعف یا بی‌نظمی ضربان قلب شود. اگر این علائم ادامه پیدا کنند، ارزیابی پزشکی ضروری است.

منابع غذایی منیزیم: ماهی، گوشت گاو، گوشت ماکیان، حبوبات، سبزیجات برگ‌سبز تیره، غلات کامل و غلات غنی‌شده.

۶. آهن

تهوع و کاهش اشتها در اثر مصرف داروهای GLP-1 ممکن است دریافت غذاهای غنی از آهن را دشوار کند. برخی مطالعات نیز نشان داده‌اند که مصرف این داروها ممکن است با کاهش توانایی بدن در جذب آهن همراه باشد. همچنین، ممکن است سطح فریتین کاهش یابد؛ فریتین پروتئینی است که به ذخیره‌سازی آهن در بدن کمک می‌کند.

کمبود آهن می‌تواند به کم‌خونی منجر شود و علائمی مانند خستگی، رنگ‌پریدگی پوست و تنگی نفس ایجاد کند.

در صورت بروز این علائم، بهتر است با پزشک درباره بررسی وضعیت آهن و فریتین مشورت شود.

منابع غذایی آهن: گوشت احشایی، عدس، اسفناج و مواد غذایی غنی‌شده با آهن.

۷. پروتئین

کاهش وزن در اثر مصرف داروهای GLP-1 ممکن است علاوه بر چربی بدن، با کاهش توده بدون چربی، از جمله توده عضلانی، همراه باشد. دریافت پروتئین کافی می‌تواند به حفظ عضلات در طول کاهش وزن کمک کند.

بااین‌حال، کاهش اشتها ممکن است تأمین پروتئین موردنیاز بدن را دشوار کند. افرادی که به‌سرعت وزن کم می‌کنند، بهتر است درباره میزان پروتئین موردنیاز روزانه خود با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.

منابع غذایی پروتئین: غلات کامل، حبوبات، مغزها و دانه‌ها، لبنیات و گوشت‌های کم‌چرب.

۸. ویتامین‌های A، E و K

ویتامین‌های A، E و K از ویتامین‌های محلول در چربی هستند؛ یعنی برای جذب مناسب آن‌ها، وجود چربی غذایی ضروری است.

کاهش طولانی‌مدت سطح این ویتامین‌ها می‌تواند بر بینایی، عملکرد سیستم ایمنی و انعقاد خون تأثیر بگذارد.

از آنجا که داروهای GLP-1 تخلیه معده را به تأخیر می‌اندازند، مصرف چربی‌ها ممکن است در برخی افراد علائمی مانند اسهال و نفخ را تشدید کند. بااین‌حال، حذف کامل چربی از رژیم غذایی مناسب نیست. بهتر است به‌جای مصرف چربی‌های اشباع، بیشتر از چربی‌های مفید برای سلامت قلب استفاده شود.

منابع غذایی این ویتامین‌ها: سبزیجات برگ‌سبز، مغزها و دانه‌ها، هویج، سیب‌زمینی شیرین، آووکادو و ماهی‌هایی مانند سالمون.

۹. روی (زینک)

کاهش اشتها هنگام درمان با داروهای GLP-1 ممکن است دریافت مواد غذایی غنی از روی را کاهش دهد و زمینه کمبود این ماده معدنی را فراهم کند.

روی در عملکرد سیستم ایمنی، ترمیم زخم‌ها و حفظ حس چشایی و بویایی نقش دارد. کمبود آن می‌تواند باعث افزایش احتمال عفونت، کند شدن ترمیم زخم‌ها و تغییر در حس چشایی شود.

در صورت مشاهده چنین علائمی، مشورت با پزشک توصیه می‌شود.

منابع غذایی روی: گوشت، غذاهای دریایی، مغزها و دانه‌ها.

۱۰. فولات (ویتامین B9)

کاهش میل به غذا در طول درمان با داروهای GLP-1 ممکن است دریافت فولات را نیز کاهش دهد. فولات برای ساخت گلبول‌های قرمز خون و سنتز DNA ضروری است.

کمبود فولات می‌تواند باعث خستگی، ضعف، زخم‌های دهانی و نوعی کم‌خونی شود. در صورت بروز این علائم، به‌ویژه اگر کمبود ویتامین B12 نیز مطرح باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.

منابع غذایی فولات: سبزیجات برگ‌سبز تیره، غلات کامل، تخم‌مرغ و بسیاری از مواد غذایی غنی‌شده.

ویتامین C را از مرکبات و سایر منابع غذایی دریافت کنید

کاهش اشتها ممکن است دریافت مقدار کافی ویتامین C از میوه‌ها و سبزیجات را دشوار کند.

ویتامین C برای ترمیم زخم‌ها، محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب ناشی از رادیکال‌های آزاد و عملکرد صحیح سیستم ایمنی ضروری است.

کمبود این ویتامین می‌تواند موجب خستگی، تورم یا خونریزی لثه‌ها، تأخیر در ترمیم زخم‌ها و کبود شدن آسان پوست شود.

منابع غذایی ویتامین C: مرکبات، توت‌فرنگی، گوجه‌فرنگی و سیب‌زمینی سفید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

کمبودهای تغذیه‌ای معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شوند؛ به‌ویژه اگر داروهای GLP-1 باعث تهوع، استفراغ یا کاهش مداوم اشتها شوند.

پزشک با توجه به علائم، سابقه پزشکی و وضعیت تغذیه‌ای فرد می‌تواند تعیین کند که آیا انجام آزمایش خون برای بررسی موادی مانند ویتامین D، ویتامین B12، آهن یا کلسیم ضرورت دارد یا خیر.

اگر علائم برای مدتی ادامه پیدا کنند یا تشدید شوند، بهتر است آن‌ها را صرفاً به عوارض دارو نسبت ندهید؛ زیرا ممکن است نشان‌دهنده کمبود یک یا چند ماده مغذی باشند.

چگونه با وجود کاهش اشتها، غذای کافی مصرف کنیم؟

برای تأمین مواد مغذی موردنیاز بدن در طول مصرف داروهای GLP-1، رعایت چند نکته می‌تواند مفید باشد:

• فعالیت بدنی سبک پیش از غذا: پیاده‌روی کوتاه پیش از وعده غذایی ممکن است به تحریک اشتها کمک کند.
• وعده‌های غذایی کوچک‌تر و متعدد: به‌جای سه وعده حجیم، چند وعده کوچک‌تر در طول روز مصرف کنید.
• استفاده از غذاهای قابل‌تحمل: اگر اشتهای زیادی ندارید، اسموتی‌های مغذی یا سوپ‌های رقیق و آبِ گوشت می‌توانند به دریافت مواد مغذی کمک کنند.
• پرهیز از مصرف حجم زیاد مایعات درست پیش از غذا: نوشیدن مقدار زیاد مایعات بلافاصله پیش از غذا یا همراه آن ممکن است احساس سیری را زودتر ایجاد کند.
• توجه به آرامش هنگام غذا خوردن: در محیطی راحت بنشینید، با آرامش غذا بخورید و برای صرف وعده غذایی وقت کافی اختصاص دهید.

خلاصه مطلب

مصرف داروهای GLP-1 می‌تواند با کاهش وزن و بهبود وضعیت برخی بیماری‌های متابولیک همراه باشد؛ اما کاهش اشتها و دریافت کمتر غذا ممکن است خطر کمبود پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی را افزایش دهد. توجه به کیفیت رژیم غذایی، دریافت متنوع مواد مغذی و بررسی پزشکی در صورت بروز علائم مشکوک، به حفظ سلامت در طول درمان کمک می‌کند.