زخم‌های دهانی مرتبط با HIV: علائم و روش‌های درمان

زخم‌های دهانی در افراد مبتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) شایع هستند. این زخم‌ها معمولاً به این دلیل ایجاد می‌شوند که ویروس سیستم ایمنی بدن را تضعیف می‌کند و در نتیجه، بدن توانایی کافی برای مقابله با عفونت‌هایی که باعث ایجاد این زخم‌ها می‌شوند ندارد.

اگرچه این زخم‌ها معمولاً تهدیدکننده زندگی نیستند، اما می‌توانند کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند. ممکن است دردناک باشند یا غذا خوردن را دشوار کنند. با این حال، صرف‌نظر از علت ایجاد زخم، در بیشتر موارد درمان مؤثری برای آن وجود دارد.

زخم‌های داخل دهان

در افراد مبتلا به HIV، عوامل مختلفی می‌توانند باعث درد یا ایجاد زخم در داخل دهان شوند.

زخم‌های آفتی (Aphthous ulcers).
این زخم‌ها که به آن‌ها آفت دهان نیز گفته می‌شود، می‌توانند در بخش‌های مختلف داخل دهان ظاهر شوند؛ از جمله سطح داخلی گونه‌ها و لب‌ها، زبان، کام نرم یا ناحیه پایه لثه‌ها. افراد مبتلا به HIV بیش از افراد غیرمبتلا به این ویروس در معرض ایجاد زخم‌های آفتی قرار دارند. این زخم‌ها مسری نیستند، اما اغلب بسیار دردناک‌اند.

در موارد خفیف، پزشک ممکن است استفاده از دهان‌شویه ضدعفونی‌کننده را توصیه کند.

لکوپلاکیا مویی دهان (Oral hairy leukoplakia).
این ضایعات به صورت لکه‌های سفیدرنگی ظاهر می‌شوند که سطح برجسته و شیارهایی دارند و از میان این شیارها زوائدی شبیه مو بیرون می‌آید. این ضایعات معمولاً روی زبان دیده می‌شوند، اما ممکن است در سایر قسمت‌های دهان نیز ایجاد شوند. عامل ایجادکننده آن‌ها ویروس اپشتین–بار (Epstein-Barr virus) است.

از آنجا که این ضایعات در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف رخ می‌دهند، ممکن است نشانه‌ای از پیشرفت یا تشدید عفونت HIV باشند.

در موارد خفیف ممکن است نیازی به درمان وجود نداشته باشد. در صورت وجود علائم شدید، پزشک ممکن است یک داروی ضدویروس برای مهار تکثیر ویروس اپشتین–بار تجویز کند. از جمله این داروها می‌توان به آسیکلوویر، والاسیکلوویر و والگان‌سیکلوویر اشاره کرد.

برفک دهان (Thrush).
این عفونت قارچی که با نام کاندیدیازیس (Candidiasis) نیز شناخته می‌شود، باعث ایجاد لکه‌های سفید مایل به کرم در دهان، درد یا حساسیت دهان و گاهی خونریزی می‌شود. برفک دهان یکی از علائم شایع HIV پیشرفته است.

برفک یک عفونت فرصت‌طلب محسوب می‌شود؛ یعنی زمانی که HIV آسیب قابل‌توجهی به سیستم ایمنی وارد کرده باشد، قارچ به‌راحتی فرصت رشد و ایجاد عفونت پیدا می‌کند.

برای موارد خفیف، استفاده از قرص مکیدنی یا دهان‌شویه ضدقارچ تجویزی می‌تواند مؤثر باشد. در موارد شدیدتر، ممکن است مصرف قرص‌های ضدقارچ خوراکی تجویزی مورد نیاز باشد.

سایر عفونت‌های آمیزشی (STIs).
زخم‌های دهانی می‌توانند یکی از علائم چندین نوع عفونت آمیزشی باشند، از جمله:

• HPV (ویروس پاپیلومای انسانی): ممکن است باعث ایجاد ضایعات یا زگیل‌های دهانی بدون درد شود. پزشک معمولاً این ضایعات را با روش جراحی خارج می‌کند.
• سیفلیس: می‌تواند باعث ایجاد زخم روی لب‌ها، زبان، لثه‌ها یا قسمت‌های انتهایی دهان شود. درمان معمولاً با آنتی‌بیوتیک و به صورت تزریقی یا خوراکی انجام می‌شود.
• سوزاک: ممکن است باعث گلودرد شود. درمان معمول آن استفاده از آنتی‌بیوتیک است.

زخم‌های روی دهان یا اطراف آن

تبخال دهانی (Oral herpes).
بسیاری از بیماری‌ها و شرایط مختلف می‌توانند باعث ایجاد زخم روی دهان یا اطراف آن شوند، چه فرد به HIV مبتلا باشد و چه نباشد. با این حال، اگر فرد مبتلا به HIV در ناحیه لب‌ها یا داخل دهان خود دچار زخم شود، احتمال زیادی وجود دارد که عامل آن ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) باشد.

عفونت با HSV در افراد مبتلا به HIV شایع است. دلیل آن این است که ویروس هرپس ــ که احتمالاً مدت‌ها پیش از ابتلا به HIV در بدن وجود داشته است ــ با تضعیف سیستم ایمنی ناشی از HIV دوباره فعال می‌شود.

دو نوع ویروس هرپس سیمپلکس می‌توانند باعث ایجاد زخم شوند:

• HSV-1: معمولاً باعث ایجاد زخم در داخل یا اطراف دهان می‌شود.
• HSV-2: معمولاً باعث ایجاد زخم در داخل یا اطراف ناحیه تناسلی می‌شود.

نکات مهم درباره تبخال دهانی:

• زخم‌ها ممکن است شفاف، صورتی، قرمز، زرد یا خاکستری باشند و ظاهری شبیه تاول داشته باشند.
• این عفونت درست پیش از شروع ضایعات و در طول دوره فعال بیماری بسیار مسری است.
• برخی از عفونت‌های HSV به درمان مقاوم هستند.
• ویروس‌های مقاوم به درمان می‌توانند علائم شدیدتری ایجاد کنند.
• زخم‌های HSV که برای مدت طولانی باقی می‌مانند و شدید هستند، ممکن است یکی از علائم اولیه ایدز باشند.

داروهای ضدویروس تجویزی می‌توانند به بهبود سریع‌تر زخم‌ها کمک کنند و باعث شوند دوره‌های عود بیماری با دفعات کمتری رخ دهند.