آسیب ناشی از فرو رفتن تصادفی سوزن، برای افرادی که بهطور مرتب با سوزن کار میکنند، مانند پرستاران و کارکنان آزمایشگاه، اتفاقی نسبتاً شایع است. این حادثه حتی هنگام جابهجایی زبالهها نیز ممکن است رخ دهد، حتی اگر این زبالهها لزوماً زبالههای پزشکی نباشند.
در ایران مطالعات پراکنده و متعددی در رابطه با موارد آسیب تصادفی با سوزن در میان کارکنان حوزه سلامت انجام شده است؛ ولی با این وجود آمار کلی در این زمینه در دست نمیباشد.
احتمال ابتلا به بیماری HIV در اثر یک مورد منفرد فرورفتن سوزن معمولاً بسیار پایین است. در مورد هپاتیت B، اگر فرد در برابر این بیماری واکسینه نشده باشد، احتمال ابتلا بالاتر است.
چه بیماریهایی ممکن است از طریق سوزن منتقل شوند؟
آسیب ناشی از سوزن یا استفاده مشترک از سوزن میتواند باعث انتقال انواع دیگری از ویروسها و باکتریها نیز شود.
اما در مورد HIV، احتمال انتقال عفونت در شرایط زیر بیشتر است:
- روی سوزن خون قابل مشاهده وجود داشته باشد.
- سوزن ابتدا وارد شریان یا ورید فرد دیگری شده باشد.
- سوزن برای فردی مبتلا به HIV پیشرفته یا ایدز استفاده شده باشد.
اگر با سوزن آسیب دیدید، چه باید کرد؟
اگر سوزن به پوست شما فرو رفت، سریع اقدام کنید. در مورد HIV، درمان پیشگیرانه زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که حداکثر طی ۷۲ ساعت پس از تماس آغاز شود.
۱. محل آسیب را بشویید
محل فرورفتن سوزن را بلافاصله تمیز کنید. محل را با آب جاری و صابون بهخوبی بشویید.
استفاده از مواد ضدعفونیکننده یا آنتیسپتیکها برای شستوشوی محل ضروری نیست.
اگر در اثر حادثه، ترشحات یا خون به چشم، بینی یا دهان پاشیده است، این نواحی را نیز با آب یا سرم فیزیولوژیک استریل شستوشو دهید.
۲. درباره فرد منبع اطلاعات کسب کنید
تا حد امکان مشخص کنید سوزنی که باعث آسیب شده، برای چه فردی استفاده شده و وضعیت سلامت فرد منبع چگونه است.
بهویژه باید مشخص شود که آیا احتمال ابتلای فرد منبع به موارد زیر وجود دارد یا خیر:
- HIV
- هپاتیت B
- هپاتیت C
این اطلاعات در تعیین میزان خطر و انتخاب اقدامات پیشگیرانه اهمیت زیادی دارد.
۳. بلافاصله برای ارزیابی و درمان مراجعه کنید
آسیب ناشی از فرو رفتن سوزن یک موقعیت نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است و باید هرچه سریعتر در یک مرکز درمانی ارزیابی شود.
اقدامات لازم به شرایط مختلفی بستگی دارد، از جمله:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعهای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
- عمق فرو رفتن سوزن
- محل آسیب
- سابقه پزشکی فرد آسیبدیده
- وضعیت و سابقه پزشکی فرد منبع
اگر پزشک تشخیص دهد که خطر انتقال عفونت وجود دارد، ممکن است اقدامات پیشگیرانه یا پیگیریهای لازم انجام شود.
پیشگیری پس از تماس با HIV (PEP)
پروفیلاکسی پس از مواجهه یا PEP شامل مصرف کوتاهمدت داروهای ضدرتروویروسی است که در صورت شروع سریع، میتواند از استقرار HIV در بدن جلوگیری کند.
این درمان باید حداکثر طی ۷۲ ساعت پس از مواجهه آغاز شود و معمولاً به مدت ۲۸ روز ادامه پیدا میکند.
واکسیناسیون علیه هپاتیت B
اگر فردی که دچار آسیب شده است، قبلاً واکسیناسیون کامل و موفقیتآمیزی علیه هپاتیت B داشته باشد، ممکن است به اقدام دیگری نیاز نباشد.
هپاتیت C
برای هپاتیت C، در زمان مواجهه اقدام پیشگیرانه اختصاصی مانند واکسن یا PEP وجود ندارد. با این حال، فرد باید بهطور دقیق تحت نظر و آزمایشهای لازم قرار گیرد تا در صورت بروز عفونت، درمان مناسب در زمان مناسب آغاز شود.
۴. حادثه را گزارش کنید
بخش قابلتوجهی از آسیبهای تصادفی ناشی از سوزن و سایر وسایل تیز پزشکی، گزارش نمیشوند.
گزارش کردن هر مورد آسیب ناشی از فرورفتن تصادفی سوزن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا علاوه بر اینکه به فرد آسیبدیده کمک میکند ارزیابی و مراقبت مناسب را بهموقع دریافت کند، ثبت این حوادث میتواند به اصلاح دستورالعملها و روشهای ایمن کار با سوزن و سایر وسایل تیز کمک کند و از وقوع حوادث مشابه برای دیگران جلوگیری کند.
چگونه از آسیب ناشی از سوزن پیشگیری کنیم؟
بیشترین احتمال آسیب با سوزن هنگام تزریق به بیمار یا خونگیری وجود دارد، اما این حوادث ممکن است در مراحل دیگری نیز اتفاق بیفتند؛ برای مثال:
- هنگام جدا کردن سوزن از وسایل دیگر برای دور انداختن آن
- هنگام قرار دادن سوزن در محفظه جمعآوری وسایل تیز
رعایت نکات زیر میتواند خطر آسیب را کاهش دهد:
عجله نکنید
عجله و انجام سریع کارها میتواند احتمال بروز حادثه را افزایش دهد. هنگام کار با سوزن، با دقت و بدون عجله عمل کنید.
از تجهیزات ایمنی استفاده کنید
فناوری ساخت سوزنها و تجهیزات ایمنی پیشرفت زیادی کرده است. با وسایل و سازوکارهای ایمنی موجود در محل کار خود آشنا شوید و هر وسیلهای را که برای کاهش خطر آسیب طراحی شده است، بهدرستی مورد استفاده قرار دهید.
سوزن استفادهشده را دوباره درپوشگذاری نکنید
تا حد امکان پس از استفاده، درپوش سوزن را دوباره روی آن قرار ندهید. این کار احتمال آسیب تصادفی هنگام درپوشگذاری را افزایش میدهد.
همیشه از محفظه مخصوص وسایل تیز استفاده کنید
سوزنهای استفادهشده را همیشه در محفظه مخصوص جمعآوری وسایل تیز (Sharps Container) قرار دهید.
هرگز سوزن استفادهشده را در سطل معمولی زباله نیندازید. استفاده از محفظه مناسب باعث میشود سوزنهای آلوده و تیز از مسیر زبالههای عادی جدا بمانند و خطر آسیب به کارکنان کاهش یابد.
