در ادامه، چند نکته مهم و کاربردی درباره HIV و ایدز را میخوانید:
- شایعترین راه انتقال HIV، داشتن رابطه جنسی با فرد مبتلا به HIV است؛ بااینحال، راههای دیگری نیز برای انتقال این ویروس وجود دارد.
- ایدز در اثر عفونت با ویروسی به نام HIV (ویروس نقص ایمنی انسانی) ایجاد میشود.
- در صورت پیشرفت عفونت HIV و ایجاد ایدز، توانایی سیستم ایمنی بدن برای مقابله با عفونتها بهتدریج کاهش مییابد.
HIV چگونه از فردی به فرد دیگر منتقل میشود؟
HIV از طریق تماس با برخی مایعات بدن فرد مبتلا منتقل میشود. شایعترین راههای انتقال HIV عبارتاند از:
- داشتن رابطه جنسی مقعدی، واژینال یا دهانی با فرد مبتلا به HIV بدون استفاده از کاندوم
- استفاده مشترک از سوزن تزریق یا سایر وسایل مربوط به مصرف مواد با فرد مبتلا به HIV
- استفاده از همان سوزنی که پیشتر برای فرد مبتلا به HIV در انجام تاتو استفاده شده است
زنان مبتلا به HIV نیز میتوانند ویروس را پیش از تولد، هنگام زایمان یا از طریق شیردهی به نوزاد خود منتقل کنند.
شیردهی
آیا فقط افراد همجنسگرا به HIV مبتلا میشوند؟
خیر. برای ابتلا به HIV لازم نیست فرد همجنسگرا باشد. HIV میتواند از طریق رابطه جنسی بدون کاندوم با فردی از جنس مخالف نیز منتقل شود.
چگونه میتوانم از ابتلا به HIV پیشگیری کنم؟
یکی از مطمئنترین راهها برای جلوگیری از ابتلا به HIV، نداشتن رابطه جنسی است. در صورت داشتن رابطه جنسی، میتوان با رعایت اقدامات زیر خطر انتقال HIV را کاهش داد:
- در هر رابطه جنسی از کاندوم استفاده کنید.
- رابطه جنسی را به یک شریک جنسی که به HIV مبتلا نیست محدود کنید.
- از مصرف الکل یا مواد مخدر اجتناب کنید تا بتوانید تصمیمهای آگاهانهتری در مورد رفتارهای جنسی و پیشگیرانه خود بگیرید.
- در صورت قرار گرفتن در معرض خطر ابتلا به HIV، درباره PrEP (پروفیلاکسی پیش از مواجهه) با پزشک مشورت کنید. PrEP نوعی داروی پیشگیرانه است که برای افرادی که HIV ندارند اما احتمال مواجهه با ویروس در آنها وجود دارد، استفاده میشود و بسته به نوع دارو میتواند به صورت قرص یا تزریق باشد.
فعالیتهایی مانند بغل کردن، بوسیدن و تماس معمول بدن با یکدیگر باعث انتقال HIV نمیشوند، مگر اینکه تماس مستقیمی با زخمهای باز یا خون آلوده وجود داشته باشد. همچنین، فرد نمیتواند صرفاً از طریق خودارضایی به HIV مبتلا شود.
آیا کاندومهای لاتکس میتوانند از انتقال HIV جلوگیری کنند؟
استفاده صحیح و مداوم از کاندوم میتواند خطر انتقال HIV در هنگام رابطه جنسی را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد. کاندوم همچنین میتواند از انتقال برخی عفونتهای مقاربتی دیگر مانند سیفلیس، سوزاک و کلامیدیا جلوگیری کند.
بااینحال، استفاده از کاندوم محافظت صددرصدی ایجاد نمیکند. اگر یکی از دو شریک جنسی به لاتکس حساسیت داشته باشد، میتوان از کاندومهای ساختهشده از مواد دیگری مانند پلییورتان (Polyurethane) استفاده کرد.
آیا از طریق رابطه جنسی مقعدی میتوان به HIV مبتلا شد؟
بله. رابطه جنسی مقعدی بدون استفاده از کاندوم یکی از رفتارهای جنسی با خطر بالاتر انتقال HIV است و هر یک از دو شریک جنسی میتوانند در معرض ابتلا قرار بگیرند.
هنگام رابطه جنسی مقعدی از کاندوم لاتکس استفاده کنید. احتمال پاره شدن کاندوم در رابطه مقعدی بیشتر از رابطه واژینال است؛ بنابراین استفاده از مقدار کافی لوبریکانت (روانکننده) پایه آب میتواند احتمال پارگی کاندوم را کاهش دهد.
آیا از طریق انجام تاتو میتوان به HIV مبتلا شد؟
بله، در صورتی که فردی که تاتو را انجام میدهد از همان سوزنی استفاده کند که قبلاً برای فرد مبتلا به HIV به کار رفته است. بهطور کلی، هر فعالیتی که امکان انتقال خون از یک فرد به فرد دیگر را ایجاد کند، میتواند خطر انتقال HIV داشته باشد.
آیا ممکن است از عطسه یک فرد یا لمس دستمال استفادهشده توسط او به HIV مبتلا شوم؟
خیر. HIV از طریق عرق، بزاق یا اشک منتقل نمیشود. نکات مهم دیگری نیز وجود دارد:
- بیشترین غلظت HIV معمولاً در خون، مایع منی، ترشحات واژن، شیر مادر و برخی دیگر از مایعات بدن حاوی خون وجود دارد.
- HIV مانند سرماخوردگی یا آنفلوانزا از طریق تماسهای معمول و روزمره منتقل نمیشود.
- دست دادن یا لمس پوست فرد مبتلا باعث انتقال HIV نمیشود.
- استفاده مشترک از لیوان نوشیدنی باعث انتقال HIV نمیشود.
- بوسه عمیق یا بوسه با دهان باز نیز خطر بسیار کمی برای انتقال HIV دارد، مگر اینکه زخمهای باز در دهان یا وجود خون در دهان مطرح باشد.
از کجا بفهمم HIV دارم؟ آیا HIV علائمی ایجاد میکند؟
بسیاری از افراد مبتلا به HIV ممکن است سالها هیچ علامت مشخصی نداشته باشند. تنها راه مطمئن برای تشخیص عفونت HIV، انجام آزمایش است.
برای ظاهر شدن علائم منتظر نمانید. اگر عفونت HIV در مراحل اولیه تشخیص داده شود، گزینههای بیشتری برای درمان و مراقبت وجود دارد و میتوان خطر پیشرفت بیماری و بروز عوارض را کاهش داد.
آزمایش HIV چگونه انجام میشود؟
در بیشتر موارد، نمونه خون از رگ گرفته میشود و برای بررسی وجود آنتیبادیهای HIV آزمایش میشود. آزمایش HIV را میتوان با نمونههای دیگری مانند مایع دهانی نیز انجام داد. منظور از مایع دهانی، بزاق معمولی نیست، بلکه مایعی است که با استفاده از وسیلهای مخصوص از داخل دهان جمعآوری میشود. آزمایش ادرار نیز ممکن است در برخی روشها مورد استفاده قرار گیرد، اما این روشها معمولاً به اندازه آزمایشهای خونی رایج حساس یا دقیق نیستند.
برخی آزمایشهای غربالگری سریع میتوانند طی حدود ۲۰ تا ۶۰ دقیقه نتیجه را مشخص کنند.
آزمایشهای خونی جدید HIV میتوانند هم آنتیبادیها و هم بخشی از خود ویروس به نام آنتیژن را شناسایی کنند. این آزمایشها ممکن است در برخی افراد حدود سه هفته پس از مواجهه با HIV نتیجه مثبت نشان دهند.
کیتهای آزمایش خانگی که در داروخانهها عرضه میشوند، در بسیاری از موارد در واقع کیت جمعآوری نمونه در منزل هستند. در این روش، با وسیلهای مخصوص نوک انگشت سوراخ میشود، چند قطره خون روی کارت مخصوص قرار میگیرد و سپس نمونه برای انجام آزمایش به یک آزمایشگاه مجاز ارسال میشود.
اگر نتیجه یکی از این آزمایشهای غربالگری مثبت باشد، باید برای انجام آزمایشهای تکمیلی و تأیید نتیجه با پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
آزمایش HIV را کجا میتوان انجام داد؟
بهترین کار این است که با پزشک یا ارائهدهنده خدمات سلامت خود مشورت کنید. او میتواند:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعهای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
- مشخص کند آیا انجام آزمایش HIV برای شما توصیه میشود یا خیر؛
- روند انجام آزمایش را توضیح دهد؛
- گزینههای مختلف آزمایش را برای شما شرح دهد؛
- و نزدیکترین مرکز انجام آزمایش را معرفی کند.
آزمایش HIV ممکن است در مراکز بهداشت، کلینیکها، مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکزی که بهطور اختصاصی برای آزمایش HIV فعالیت میکنند، انجام شود.
بعد از احتمال تماس با HIV چه مدت باید برای آزمایش صبر کنم؟
زمان لازم برای مثبت شدن آزمایش به نوع آزمایش، زمان ایجاد آنتیژن یا آنتیبادی و شرایط فرد بستگی دارد. بسیاری از افراد طی چند هفته پس از مواجهه، سطح قابلتشخیصی از آنتیژن یا آنتیبادی ایجاد میکنند، اما ممکن است در برخی افراد این مدت طولانیتر باشد.
بنابراین، اگر فکر میکنید در معرض HIV قرار گرفتهاید، زمان مناسب انجام آزمایش را با پزشک یا مرکز تخصصی تعیین کنید. یک نتیجه منفی در روزها یا هفتههای بسیار ابتدایی پس از مواجهه، لزوماً عفونت HIV را رد نمیکند و ممکن است نیاز به تکرار آزمایش وجود داشته باشد.
اگر احتمال میدهید بهتازگی در معرض HIV قرار گرفتهاید، هرچه سریعتر به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید تا درباره آزمایش و در صورت لزوم اقدامات پیشگیرانه پس از مواجهه راهنمایی شوید.
اگر من آزمایش HIV بدهم، آیا شریک جنسی من هم باید آزمایش بدهد؟
نتیجه آزمایش شما فقط وضعیت HIV خود شما را مشخص میکند. بنابراین، حتی اگر نتیجه آزمایش شما منفی باشد، ممکن است شریک جنسی شما به HIV مبتلا باشد و باید در صورت وجود خطر، بهطور جداگانه آزمایش شود.
چرا همه زنان باردار باید آزمایش HIV انجام دهند؟
مادر مبتلا به HIV که در دوران بارداری تحت درمان مناسب قرار میگیرد، احتمال بسیار کمتری دارد که ویروس را پیش از تولد، هنگام زایمان یا پس از آن به نوزاد منتقل کند.
هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال کنترل مؤثرتر عفونت بیشتر خواهد بود.
اگر کمتر از ۱۸ سال داشته باشم، آیا باید به والدینم بگویم که میخواهم آزمایش HIV بدهم؟
این موضوع به قوانین محل زندگی شما بستگی دارد. در برخی کشورها یا مناطق، افراد زیر ۱۸ سال برای انجام آزمایش به اجازه والدین یا سرپرست قانونی نیاز دارند.
بسیاری از مراکز، خدمات آزمایش HIV را بهصورت محرمانه ارائه میکنند. برای اطلاع از قوانین مربوط به محرمانگی نتایج، میتوانید پیش از مراجعه با مرکز موردنظر تماس بگیرید.
همچنین صحبت با یک بزرگسال مورد اعتماد میتواند مفید باشد. یک فرد قابل اعتماد میتواند به شما کمک کند گزینههای مختلف را بهتر بررسی کنید و درباره رفتارهایی که ممکن است خطر ابتلا به HIV را افزایش دهند، تصمیم آگاهانهتری بگیرید.
اگر آزمایش HIV من مثبت باشد، چه اتفاقی میافتد؟
شروع سریع درمان پزشکی و داشتن یک سبک زندگی سالم میتواند به حفظ سلامت شما کمک کند. امروزه درمانهای مؤثرتر و متنوعتری برای HIV وجود دارد و بسیاری از افراد مبتلا میتوانند زندگی طولانیتر و با کیفیت بهتری داشته باشند.
افرادی که درمان HIV را بهموقع آغاز میکنند و آن را بهطور منظم ادامه میدهند، در بسیاری از موارد میتوانند امید به زندگی نزدیک به افراد غیرمبتلا داشته باشند؛ البته این موضوع به وضعیت کلی سلامت فرد و شرایط پزشکی او نیز بستگی دارد.
ضروری است که ویزیتهای پزشکی خود را بهطور منظم انجام دهید، داروهای HIV را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید و اقداماتی را برای جلوگیری از انتقال ویروس به دیگران رعایت کنید.
HIV چه مدت طول میکشد تا به ایدز منجر شود؟
پیش از در دسترس قرار گرفتن درمانهای مؤثر HIV، دانشمندان تصور میکردند که حدود نیمی از افراد مبتلا ممکن است طی ۱۰ سال پس از عفونت به ایدز مبتلا شوند. امروزه درمانهای ضدرتروویروسی این روند را بهطور چشمگیری تغییر دادهاند.
اگر درمان HIV در مراحل اولیه عفونت آغاز شود، فرد بهطور منظم تحت مراقبت پزشکی باشد و داروها را طبق دستور مصرف کند، ممکن است هرگز دچار بیماریهای مرتبط با ایدز نشود.
اگر به ایدز مبتلا شوم، چه اتفاقی میافتد؟
پس از عفونت با HIV، عملکرد سیستم ایمنی بدن بهتدریج دچار اختلال میشود. سیستم ایمنی همان بخشی از بدن است که در برابر عفونتها و بیماریها از ما محافظت میکند.
این روند معمولاً بهتدریج اتفاق میافتد، اما در صورت پیشرفت عفونت و عدم درمان، ممکن است به مرحلهای برسد که به آن ایدز (سندرم نقص ایمنی اکتسابی) گفته میشود.
در مرحله ایدز، سیستم ایمنی بهشدت ضعیف میشود و بدن توانایی کافی برای مقابله با برخی ویروسها، باکتریها و سایر عوامل بیماریزا را از دست میدهد. همچنین توانایی بدن برای مقابله با برخی انواع سرطانها نیز کاهش مییابد.
در گذشته، ایدز میتوانست به سرعت به بیماری شدید و مرگ منجر شود؛ اما امروزه عفونت HIV قابل درمان و کنترل است و با دریافت درمان مناسب، بسیاری از افراد میتوانند سالهای طولانی و زندگی سالمی داشته باشند.
نکات مهم
- از رابطه جنسی بدون استفاده از روشهای محافظتی مانند کاندوم خودداری کنید.
- از استفاده مشترک از سوزن و تجهیزات تزریق خودداری کنید و برای تاتو یا سایر اقدامات پوستی تنها به مراکزی مراجعه کنید که از وسایل استریل و یکبارمصرف استفاده میکنند.
- اگر احتمال میدهید در معرض HIV قرار گرفتهاید، در اسرع وقت به پزشک یا مرکز تخصصی مراجعه کنید تا درباره آزمایش، اقدامات پیشگیرانه و در صورت لزوم درمان راهنمایی شوید.
